Nog even en de lente begint! Je kunt al aan de vogels zien welke plannen ze hebben. De wilde eenden vormen al paartjes, spechten roffelen, de koolmeesjes in onze tuin inspecteren keer op keer het nestkastje en de pimpelmezen laten hun belletje luid en duidelijk rinkelen. De Afrikagangers zijn onderweg naar Nederland en Jeroen Breidenbach heeft bij It Set al 80 grutto’s geteld. Dat alle vogels in mei een ei leggen, is allang achterhaald. Zodra het warm wordt en er genoeg te eten is, leggen vogels een ei en dat kan best al in april zijn.

De Kleurrijke Wereld van Vogeleieren

Hoe komt het eigenlijk dat vogeleieren zulke uiteenlopende kleuren en patronen hebben? Blauwgroen voor de merel, lichtbruin voor de kip en groen gespikkeld voor de kievit, om maar eens een paar te noemen. Een bijzonder gegeven is dat vogels hun gekleurde eieren danken aan hun dinovoorouders. Toch is de gekleurde eierschaal geen ‘vogelinnovatie’, is de conclusie van drie Amerikaanse biologen. Hoofdonderzoekster Jasmina Wiemann stelde vast dat dinosauriërs miljoenen jaren geleden ook roodbruine en blauwgroene eieren legden. Dat leidde tot de vraag of huidige vogels hun gekleurde eierschalen danken aan hun dinovoorouders of dat eierkleur tweemaal apart is geëvolueerd.

Wiemann heeft samen met twee collega’s negentien eierschalen onderzocht. Deze waren eels afkomstig van veel voorkomende dinosauriërs uit het Mesozoïcum (252 tot 65 miljoen jaar geleden), deels afkomstig van hun huidige nog levende verwanten zoals de kip en de alligator. Het klinkt wonderlijk maar vogels en krokodilachtigen deelden zo’n 240 miljoen jaar geleden een gemeenschappelijke voorouder. De Amerikaanse onderzoekers hebben vastgesteld dat pigment aanwezig is in alle eierschalen van voornamelijk gevederde, vleesetende, tweepotige dinosauriërs. Dat betekent dat alle gekleurde eieren een gemeenschappelijke evolutie kennen. In de eierschalen van dino’s zoals de ‘langnekdino’ ontbraken kleuren. In de dino-eierschalen zaten twee soorten pigment, net als in vogeleierschalen: roodbruin pigment dat zich in de buitenste waslaag bevindt en blauwgroen pigment dat dieper de schaal binnendringt.

Men veronderstelt dat bij vogels kleuren en vlekken het resultaat zijn van interactie met roofdieren. De vlekken zouden ervoor zorgen dat de eieren minder opvallen. Mogelijk hadden de dino’s ook last van eierrovers en broedparasieten en leidde dat tot de gekleurde eierschalen, schrijven de onderzoekers.

De Functie van Kleur

Eikleuren worden veroorzaakt door voornamelijk twee pigmenten; blauwgroen en roodbruin. Samen met het witte calcium in de eischaal zorgen deze pigmenten in verschillende concentraties voor een grote diversiteit aan kleuren. Zo zijn de eieren van de bosuil wit, die van de kievit lichtbruin met bruine vlekjes en legt de slechtvalk roestbruine eieren.

Allereerst is natuurlijk een schutkleur belangrijk. Als het ei niet opvalt in het nest is het beter beschermd tegen vijanden. Andere eieren hebben geen schutkleur en vallen juist op, zoals bijvoorbeeld de eieren van de bosuil en de kerkuil. In een ei is het niet compleet donker maar er komt ook wat daglicht binnen. Een klein beetje licht is goed voor de ontwikkeling van het embryo. Maar teveel licht kan schadelijk zijn, daarom is het belangrijk dat dit wordt gereguleerd. Eieren in open nesten zijn daarom vaak donker van kleur en laten zo weinig licht door. Daarnaast absorbeert de kleur blauw minder warmte dan bijvoorbeeld bruin. Met een goed geisoleerd nestje en een moeder met een dik verenpak erbovenop kan de temperatuur in het nest flink oplopen. De blauwe kleur van de eitjes zorgt er waarschijnlijk voor dat de eitjes niet oververhit raken. Best slim eigenlijk!

Blauwe Eieren: Wie Legt Ze?

Blauwe eieren worden gelegd door Amerikaanse roodborstjes, een vogelsoort die bekend staat om zijn prachtige melodieën en leeft in Noord-Amerika, het zuidoosten van Canada, Florida, Mexico en langs de Westkust van Amerika. De blauwe kleur van de eitjes beschermt de embryo tegen zonlicht. Mannelijke roodborstjes helpen bij het voeden van de jongen, wat resulteert in het grootbrengen van 12 gezonde jongen per jaar. Het nest van roodborstjes bestaat uit gras, takjes, veren en modder. Na ongeveer vier weken transformeren de babyvogeltjes in volwassen roodborstjes en vliegen ze weg.

In Nederland vind je ook verschillende eieren, ga maar eens op zoek! Let op: zorg ervoor de nesten niet te verstoren en de eieren niet aan te raken. Verschillende vogelsoorten, zoals de spreeuw of de ekster, leggen blauwe eieren. Blauwe eieren absorberen minder warmte dan bruine eieren. Hiermee zorgt de blauwe kleur ervoor dat eieren niet oververhit raken.

De Heggenmus: Het Blauwleggerke van Brabant

Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur op de radio. Zij vraagt zich af welke vogel dit eitje gelegd heeft. Volgens mij hebben we te maken met het eitje van een heggenmus. Die wordt in Brabant ook wel blauwleggerke genoemd. Daarnaast was ooit de naam basterdnachtegaal in gebruik, omdat deze vogels heel mooie zingen. Heggenmussen komen heel veel voor in Brabant, maar toch is dit een vogel die maar weinig mensen kennen. Het verborgen leven onder en in struiken en heggen zorgt ervoor dat mensen hen weinig zien. Daarnaast vliegen heggenmussen niet vaak. Ze scharrelen vooral op grond van struik naar struik op zoek naar voedsel.

Waarom Leggen Vogels Eieren?

Vogels leggen eieren in plaats van hun jongen in hun buik te laten groeien, omdat het gewicht van de jongen de vogel te zwaar zou maken om snel te kunnen vluchten bij gevaar. Bovendien zouden vogels meer energie moeten besteden aan het vinden van voedsel als ze hun jongen in hun buik zouden dragen. Als een moedervogel niet genoeg kalk binnenkrijgt, kan ze geen goede schil maken.

Een vogel moet haar hele gewicht de lucht in zien te krijgen en dat kost zo’n klein vogeltje behoorlijk wat kracht/energie. Als de moedervogel haar jongen in haar lijf zou voldragen wordt ze waarschijnlijk (te) zwaar om nog snel en adequaat te kunnen vluchten bij gevaar. En om voldoende voedsel binnen te krijgen vliegen de vogels ook de hele dag van hot naar her. Ook dat zou steeds moeilijker worden en meer energie kosten, waardoor zowel de moeder zichzelf als haar jong in gevaar brengt.

De Schil van het Ei

De moederlijke vogel maakt tijdens het legproces de schil van vogeleieren. Deze schil is erg belangrijk, omdat het de inhoud van het ei beschermt en de juiste omgeving creëert voor de ontwikkeling van het embryo. De buitenste laag van de eierschaal, ook wel cuticula genoemd, voorkomt dat bacteriën het ei binnendringen. Deze laag is hydrofoob, wat betekent dat waterdruppels er makkelijk vanaf rollen. Onder de cuticula bevindt zich de kalkhoudende laag, die wordt gevormd door calciumcarbonaatkristallen. De binnenste laag van de eierschaal, ook wel membraan genoemd, zorgt voor de uitwisseling van gassen tussen het ei en de omgeving. Bij het maakproces van de eierschaal worden verschillende voedingsstoffen gebruikt. Calcium, fosfor en vitamine D spelen een belangrijke rol bij de vorming en mineralisatie van de schil. Kortom, de moederlijke vogel maakt de schil van vogeleieren, wat essentieel is voor de bescherming en ontwikkeling van het embryo. De schil bestaat uit meerdere lagen, waaronder de cuticula, kalkhoudende laag en het membraan.

De Broedperiode

De broedperiode van vogels kan variëren afhankelijk van verschillende factoren die dit beïnvloeden. De timing van de broedperiode kan verschillen afhankelijk van de geografische locatie en het klimaat. In gebieden met extreme seizoenen, zoals de poolstreken, hebben vogels vaak een korte broedperiode vanwege de beperkte geschikte omstandigheden voor het grootbrengen van jongen. In gematigde klimaten, waar de seizoenen minder extreem zijn, kan de broedperiode langer duren.

Naast het klimaat speelt ook de beschikbaarheid van voedsel een rol in de broedperiode van vogels. Vogels hebben voldoende voedselbronnen nodig om hun jongen te voeden, dus wanneer er veel voedsel beschikbaar is, kunnen ze eerder beginnen met broeden. Concurrentie om nestplaatsen kan ook de timing van de broedperiode beïnvloeden. Tot slot hebben de fysiologische eigenschappen van de vogels zelf invloed op de timing van de broedperiode. Verschillende vogelsoorten hebben verschillende voortplantingscycli en hormonale veranderingen die de timing van het broeden bepalen.

Factoren die de Broedperiode Beïnvloeden

  • Klimaat
  • Beschikbaarheid van voedsel
  • Concurrentie om nestplaatsen
  • Fysiologische kenmerken van de vogels

Kortom, de timing van de broedperiode van vogels wordt beïnvloed door verschillende factoren, waaronder klimaat, beschikbaarheid van voedsel, concurrentie om nestplaatsen en fysiologische kenmerken van de vogels zelf.

Vogels in Nederland

De lijst van Nederlandse broedvogels is heel lang. Nederland is een klein land maar heeft wel veel verschillende landschappen: zee, strand, duin, bos, heide, akkers, weiden, ga zo maar door. daarom zijn er veel verschillende soorten vogels. Niet alleen tijdens de trek in het voor- en najaar als vogels van verre streken ons land passeren, of in de de winter als vogels uit Groenland of Siberië hier overwinteren, maar zeker ook in de zomer. Dan is Nederland het thuis voor onze broedvogels zoals Merel, Huismus en Spreeuw. Soorten waarvan in ons land jaarlijks rond de 1 miljoen broedparen nestelen.

Voorbeelden van Nederlandse Broedvogels

Vogelsoort Aantal Broedparen (jaarlijks)
Merel ~ 1 miljoen
Huismus ~ 1 miljoen
Spreeuw ~ 1 miljoen

Niet alleen de koekoek en de griet (grutto), leggen in de meimaand niet. Sowieso zit er verschil in de broedperiode van verschillende vogelsoorten. Maar ook het klimaat speelt een belangrijke rol. Is het een warm voorjaar dan zullen de vogels eerder met nestelen beginnen dan wanneer het een erg koud voorjaar is. De reden daarvoor is onder meer dat de hogere temperaturen ervoor zorgen dat insecten ook eerder weer tot leven komen, waardoor er voldoende voedsel is en de vogels dus denken te kunnen beginnen met de gezinsuitbreiding.

Merels en mussen (standvogels) beginnen vaak in maart met nestelen. Mezen (standvogels) starten meestal eind maart/begin april hiermee. Maar de ooievaar (een trekvogel) is al vroeg in ons land en begint ook al in maart met broeden. De boerenzwaluw (trekvogel) komen pas ergens tussen eind maart en mei terug naar Nederland en start daardoor ook laat met broeden. Zoals eerder gezegd stemmen de vogels de start van hun broed ook af op de voedselvoorraad die voorhanden is.

labels: #Ei

Zie ook: