In de meeste moestuinen vind je vooral eenjarige groenten, zoals tomaten, bieten, courgettes, aubergines en diverse slasoorten. Je zaait en oogst ze allemaal in één groeiseizoen. Maar heb je ook al eens gedacht aan vaste groenten? Het kweken van vaste groenten is vaak minder werk dan eenjarige groenten, omdat je niet steeds weer hoeft te zaaien, verspenen en uitplanten.

Maar gelukkig kun je ook op een andere manier zelf groente en kruiden telen, namelijk op de luiere manier. Door gebruik te maken van zelfzaaiers, vaste eetbare planten en wilde eetbare planten in je permacultuur tuin. Zelf maak ik het liefst de combinatie tussen bepaalde groente elk jaar zaaien in onze permacultuur tuin en in de toekomst het grootste gedeelte van mijn groente op de 'luie manier' telen.

Voordelen van Vaste Groenten

Met vaste groenten in de moestuin oogst je jaar na jaar van dezelfde plant. Ook hebben deze meerjarige gewassen minder aandacht nodig wat betreft water en voeding. Het zijn stevige planten die weer, wind, ziekten en plagen gemakkelijk doorstaan.

Zelfzaaiers in de Moestuin

Zelfzaaiers komen vanzelf op waardoor ze eerder groeien en sterker zijn. Ze zijn aangepast aan jouw omgeving. Uit ervaring van anderen hoor ik dat de spontaan opgekomen groente/kruiden veel minder door slakken wordt opgegeten. Je hoeft niet elk jaar te zaaien, de plant doet dit voor jou.

Een belangrijk punt: je moet de groente/kruiden natuurlijk wel laten doorschieten en zaad laten krijgen. Alleen de soorten die als winterhard bekend staan kunnen zichzelf uitzaaien. Sommige planten kunnen ook echt gaan woekeren, dan moet je ingrijpen door genoeg te wieden en deze op te eten. Niet bij alle groente is het handig om ze zelf te laten uitzaaien. Vooral pompoenen, courgettes en komkommers zijn gevoelig voor kruisbestuiving waardoor je ras niet meer zuiver is en je een heel ander soort krijgt.

Denk wel goed na over waar je deze zelfzaaiers neerzet, omdat ze door je moestuin kunnen dansen.

Voorbeelden van Zelfzaaiers:

  • Sla
  • Dille
  • Kervel
  • Amarantmelde
  • Kamille
  • Bieslook
  • Eetbare crysant
  • Kliswortel
  • Koriander
  • Lepelblad
  • Goudsbloemen
  • Pastinaak
  • Rode biet
  • Kaasjeskruid
  • Oost-indische kers
  • Peterselie
  • Postelein
  • Raapsteel
  • Nieuw-Zeelandse spinazie
  • Komkommerkruid
  • Rucola
  • Snijbiet
  • Snijselder
  • Tuinkers
  • Tuinmelde
  • Pimpernel
  • Winterpostelein
  • Zwartmoeskervel

Vaste Eetbare Planten

Vaste eetbare planten zaai of plant je één keer en blijven oogst geven. Een mooie match met een voedselbos of je kunt een gedeelte van de permacultuur moestuin reserveren voor deze schatten. Sommige zijn tevens wilde eetbare planten, maar zijn ook goed te telen in eigen (permacultuur) tuin. Of ze zijn oorspronkelijk wild maar komen niet vaak voor. Ik heb gekozen voor diegene die redelijk wat oogst geven of lekker smaken. Er staat geen fruit bij deze lijst, maar klein fruit is natuurlijk ook een perfecte combinatie in de moestuin. Heb je een aanvulling?

Voorbeelden van Vaste Eetbare Planten:

  • Rabarber
  • Artisjok
  • Eeuwig moes
  • Brave hendrik
  • Mierikswortel
  • Doorlevende spinazie
  • Doorlevende boerenkool
  • Aardbeien
  • Asperges
  • Vaste broccoli
  • Schorseneren
  • Aardperen
  • Egyptische uien
  • Snijbiet

Dit zijn soorten die het goed doen in ons Nederlandse klimaat. Ze kunnen de winter overleven en dus in het voorjaar weer verder groeien.

Wilde Eetbare Planten

Slakken eten kwetsbare, jonge planten en zitten minder op de wilde planten. Ook geven de wilde planten overvloed waardoor een beetje slakkenvraat niet erg is. En er is ontzettend veel diversiteit, als één soort plant opgegeten is, zijn er nog honderden soorten over. Of vind je ze in een ander gebied.

Voorbeelden van Wilde Eetbare Planten:

  • Brandnetels
  • Zevenblad
  • Duizendblad
  • Look zonder look
  • Weegbree
  • Madeliefje
  • Dovenetel
  • Witte en rode klaver
  • Hondsdraf
  • Kleefkruid
  • Kleine veldkers
  • Paardenbloem

Wilde eetbare planten in de moestuin komen vanzelf op. Als ze niet teveel woekeren laat ik ze gewoon staan. Onkruiden die op komen in de moestuin en die ik laat staan om van te oogsten: vogelmuur, herderstasje, melde (voorloper van spinazie), knopkruid, kleine veldkers en nog meer.

Specifieke Soorten Uitgelicht

Snijbiet

Snijbiet is een vrolijke, vaste groente in de moestuin. Een kleurrijke toevoeging in je tuin net als rabarber. Je hoeft er weinig voor te doen en toch brengen ze ieder voorjaar weer opnieuw vrolijkheid in je tuin. Snijbiet kan na verloop van tijd een flink houtachtige wortel krijgen en de bladeren worden wat stug. Maar geen paniek, als het goed is heeft de plant al nieuwe scheuten voor je klaar staan om opnieuw van oogst te voorzien.

Aardperen (Zonnewortel)

Deze knolletjes geven prachtige grote planten met gele bloemen. Ze lijken heel erg op zonnebloemen. Dat is ook niet zo gek, want ze zijn familie. Geef de plant dus wat ruimte om te groeien. Je kan in het vroege najaar de bloemen als snijbloemen oogsten en wanner de plant begint af te sterven haal je een deel van de aardperen uit de grond. Laat ook een deel zitten want die komen het volgende voorjaar weer tot leven.

Mierikswortel

Ook een prachtige plant om je tuin te hebben. In mei bloeit de mierikswortel met prachtige witte bloem. Je oogst de wortel in het najaar en de winter. Laat een deel van de wortels in de grond om het volgende seizoen weer opnieuw te mogen genieten. Dit is een woekergevaarlijk gewas. Het eerste jaar lijkt het mee te vallen maar na verloop van tijd gaat mierikswortel flink terrein veroveren. Pas dan kunnen ook weer wortels worden geoogst voor keuken gebruik. De stoffen in de plant zijn verwant aan mosterd gas. Natuurlijk geweldig als smaakmaker en zeer gezond met mate.

Egyptische Uien (Wandelend uitje)

Egyptische ui wordt ook wel wandelend uitje genoemd. En dat is niet voor niks. Deze rare vogel lijkt namelijk te wandelen door de tuin. De plant produceert uitjes uit de bloemknoppen die op hun beurt ook weer nieuwe planten worden. Wanneer het gewicht van het uitje te veel wordt, zakt de stengel naar beneden.

Aardpeer (Helianthus tuberosus)

De aardpeer, Helianthus tuberosus, is verwant aan de zonnebloem (Helianthus annuum). Laat in het seizoen krijgt de aardpeer dan ook vrolijke gele bloemen die populair zijn bij bestuivers en goede snijbloemen vormen. Maar aardperen hebben iets wat gewone zonnebloemen niet hebben: eetbare knollen. Plant knollen in maart of april in goed voorbereide grond, 15 cm diep en 30 cm uit elkaar. Geef ze voldoende ruimte, want z worden met gemak 3 meter hoog.

Artisjokken (Cynara cardunculus var. scolymus)

Artisjokken (Cynara cardunculus var. scolymus) zijn architectonische hoogstandjes in de moestuin. Ze worden zo’n anderhalve meter hoog en pronken met grote, grijze bladeren en prachtige bloemen die populair zijn bij bijen en vlinders. Zet deze planten achterin de moestuin.

Asperges (Asparagus officinalis subsp. officinalis)

De asperge (Asparagus officinalis subsp. officinalis) heeft zijn bijnaam ‘het witte goud’ te danken aan zijn pittige prijskaartje. Deze delicatesse is dan ook onovertroffen van smaak - vooral als hij rond mei vers van het land komt. Als je eenjarige kronen plant, moet je nog eens twee jaar wachten om te kunnen oogsten, maar het wachten wordt vorstelijk beloond.

Egyptische Ui (Allium x proliferum)

‘Walk like an Egyptian’ is de opmerkelijk Egyptische ui (Allium x proliferum) op het lijf geschreven, want hij ‘wandelt’ als het ware door je moestuin. Aan het uiteinde van een bladsteel, bovenaan de plant, groeien broedbolletjes. Drogen de stelen uit, dan vallen ze om. Oogst je de sjalotachtige uien niet, dan deelt hij zichzelf weer.

Suikerwortel

De lange, dunne wortels van suikerwortel smaken als een kruising tussen een wortel en een pastinaak, met een vleugje peper. Kweek ze op uit zaad of plant eenjarige kronen. De wortels kunnen het eerste jaar wat houtachtig zijn, maar de jaren daarna worden ze zoet en smakelijk. Oogst in de herfst wat wortels om op te eten en laat de rest in de grond, zodat ze uitgroeien tot nieuwe planten. Voeg voor het planten veel compost toe aan de grond en geef ruim voldoende water en voeding.

Permacultuur Principes

Moestuinieren wordt vaak gezien als een leuke maar arbeidsintensieve bezigheid die zwaar is voor je rug. Door tuinieren, volgens de principes van de permacultuur, niet als een strijd tegen de natuur te zien maar als een samenwerking, kun je ook met aanzienlijk minder inspanning veel uit je moestuin oogsten.

Om een grote opbrengst op een klein stuk grond te krijgen kun je gebruik maken van permacultuur principes. Permacultuur bootst de natuur na door soorten bij elkaar te zetten die elkaar ondersteunen. Er wordt met name voor vaste eetbare planten gekozen, zodat je niet ieder jaar opnieuw begint. Daarnaast wordt er binnen permacultuur in verschillende (hoogte)lagen gewerkt. Op deze manier kun je op een klein stukje grond veel eetbare soorten telen.

In een kleine tuin kun je naast het gebruik maken van planten in meerdere lagen ook verticaal eetbare soorten kweken. Tegen een klimrek kun je bijvoorbeeld tomaten, bonen en klimmende pompoen- en courgettesoorten laten groeien. Zo krijg je op een klein stukje grond toch een grote opbrengst. Je kunt ook eetbare soorten als haag gebruiken. Denk hierbij aan de olijfwilg, gele kornoelje, Japanse bottelroos of eenstijlige meidoorn. Ook kun je eetbare soorten als aardbeien kweken in (hang)potten. In grotere potten en teilen kun je verschillende groenten en kruiden kweken.

Door zo veel mogelijk vaste eetbare soorten te kiezen hoef je niet elk jaar opnieuw te zaaien. Door planten te kiezen die elkaar ondersteunen zorg je dat ziektes en plagen weinig kans krijgen. Hier vind je enkele voorbeelden van combinatieteelt.

Onze Moestuin

Onze huidige moestuin (het gedeelte van de tuin bestemd voor eenjarige groente) bestaat op dit moment uit 12 grote en 4 kleine verhoogde bedden. De groentebedden hebben de praktische afmetingen van 120 x 300 cm en liggen op de as zuid-noord, voor een optimale bezonning. Ze zijn gemaakt van het weerbestendige Douglashout en behandeld met een ecologische verf op basis van lijnolie.

We plannen de teelt zo, dat er altijd wel iets te oogsten is (ook al is het in de winter natuurlijk minder dan in de zomer) en dat het niet teveel in een keer wordt (geen 30 kroppen sla die tegelijk geoogst moeten worden!). We telen ook vooral groente die in de winkel niet verkrijgbaar is (borlottibonen, Toscaanse kool), duur is (peultjes, sjalotten) of waarbij de versheid heel belangrijk is (asperges, maïs).

Door te spitten verstoren we het natuurlijke evenwicht in de grond - organismen die net onder de oppervlakte leven zijn heel anders dan die van 20 cm diepte. Ook compost en mest hoeven niet per sé ondergespit te worden. Kale grond komt in de natuur nauwelijks voor en ook wij moeten voor een bedekking van onze bedden zorgen, anders zal de natuur het doen en er onkruid laten groeien.

Mulch heeft vele voordelen, het beschermt de grond tegen uitdroging (minder water geven) en weersinvloeden, het voorkomt de groei van onkruid en zorgt voor geleidelijke aanvoer van humus en voedingsstoffen.

Vaste Bedden

Je kunt de indeling van je tuin natuurlijk zo spannend maken als wilt en de bedden elke denkbare vorm geven. Maar bedenk dat je in een moestuin vaak heen en weer zult lopen. Ik houd het graag simpel en werk meestal met rechthoekige bedden. Om het hele bed vanaf het pad makkelijk bereikbaar te houden maak ik ze niet breder dan 120 centimeter. Dit is een goed gemiddelde dat voor de meeste mensen prettig werkt, maar je kunt het natuurlijk aan je behoeftes aanpassen. Voor iemand die heel lang is, is 150 centimeter ook goed te doen. Als je kinderen graag in de tuin meehelpen is 100 centimeter of minder beter.

In eerste instantie kan het lijken dat je in een moestuin met vaste bedden relatief veel ruimte kwijt bent aan paden. Maar omdat je de bedden intensief kunt beplanten, is dit juist een efficiënter gebruik van de ruimte. Een groot voordeel bij vaste bedden is ook, dat je meststoffen en mulch alleen daar aanbrengt waar het nodig is. Doordat je op de bedden elk seizoen een nieuwe laag aanbrengt en doordat de paden compacter worden omdat je er op loopt, ontstaat er vanzelf een hoogteverschil. Dit kun je nog accentueren door je bedden een rand te geven.

In de loop van de tijd hebben wij met verschillende soorten verhoogde bedden gewerkt: zonder rand, met een rand van tegels of met een houten rand. Elke soort heeft zijn voor- en nadelen, maar voor ons werken houten randen het beste.

labels:

Zie ook: