Ben je graag op het water en wil je veilig en gevarieerd koken aan boord? Hoewel het frequenteren van de plaatselijke horeca een aangenaam onderdeel van de bootvakantie kan zijn, ontkom je er niet aan om bij een wat langer verblijf aan boord toch ook eens iets eetbaars te bereiden in de aanwezige boordkeuken.

Veiligheid voorop: Gas en elektra

De veiligheid aan boord wordt niet altijd gecontroleerd of regelmatig nagelopen. In veel gevallen worden wel de standaard veiligheidsmiddelen even gecheckt, zoals de brandblusser, de EHBO-kit en de reddingsvesten. Zaken rondom het gas en elektra aan boord worden makkelijk vergeten. Op het water kan dit tot ernstige problemen leiden.

Onze monteurs komen regelmatig onveilige situaties tegen. In dit blog willen wij je inzicht geven in 3 zaken op het gebied van veiligheid aan boord, die té makkelijk worden vergeten.

Gasleidingen: Tijdig vervangen

Je hebt natuurlijk veel gemak van gas aan boord. Je kunt de boot verwarmen, koelen en gewoon koken als je dat wilt. Het is in de basis veilig om gas te gebruiken aan boord, maar dan is het wel belangrijk dat je de juiste zorg en aandacht besteedt aan het onderhoud van de gasinstallatie. Het is belangrijk om deze elke twee tot maximaal drie jaar te laten inspecteren. De slangen moeten in alle gevallen, dus ook als zij nog goed lijken te zijn, eens per maximaal drie jaar worden vervangen.

Het rubber in de slangen droogt uit en dat kan tot lekkages leiden. Een klein lekje kan al leiden tot brand- en ontploffingsgevaar aan boord. Controleer ook iedere jaar alle gaskoppelingen. Zitten deze nog stevig vast en is er geen sprake van corrosie?

Een paar handige tips:

  • Gebruik de juiste soort gasflessen
  • Sluit de gaskraan als je van boord gaat
  • Ventileer voldoende
  • Hang een koolmonoxidemelder op

Benzinedampen: Een verborgen gevaar

Misschien komt het je bekend voor. Na een langere vaartocht ruikt de kajuit flink naar benzine. Dit is een belangrijk signaal dat het tijd is voor een inspectie op een zo kort mogelijke termijn. Benzinedamp ontstaat door de ontluchtingsnippel van de externe tank. Verzadigde benzinedamp is ongeveer vier keer zo zwaar als lucht, waardoor het zich makkelijk kan verzamelen onder in de kajuit.

Deze benzinedampen zijn gevaarlijk en een klein vonkje kan al zorgen voor brand- en ontploffingsgevaar. Met name ontstaan gevaarlijke situaties als je net na het varen de brandstof gaat bijvullen. Er komen dan altijd dampen vrij en hoe hoger de buitentemperatuur, hoe meer benzine dampen en daarbij grotere kans tot ontbranding. Zeker als de motor nog loopt of nog warm is, dan ontstaat er een gevaarlijke situatie. Doe altijd de motor uit voordat je de brandstof vult.

Elektra: Voorkom kortsluiting

De kans op brand- en/of ontploffingsgevaar is vaak groter door oude of slechte elektra. Een plotselinge kortsluiting in een oude radio of koelkast kan grote gevolgen hebben, zeker in combinatie met een gaslekje of benzinedampen. Het is daarom aan te raden om alle elektra goed na te lopen voor het nieuwe vaarseizoen begint. Check alles, van bedrading en stekkers tot verlichting. Haal hierbij ook apparatuur uit de kasten en controleer de achterkant. Vaak zit daar veel stof, haal dat weg, want hier ontstaat vaak als eerste brand. Een klein beetje roest is al reden tot vervanging.

Drinkwater aan boord: Zuiver en veilig

De richtlijn is eenvoudig: voor schoon drinkwater aan boord dien je ook schoon en netjes met water, tank en leidingen om te gaan. Maar dat gaat verder dan alleen de tank en leidingen met chloor doorspoelen.

Betrouwbaar water

Minstens net zo belangrijk is de kwaliteit van het water op de haven. Paul Blom, watertechnoloog en adviseur bij C­mark, legt uit: “De kwaliteit van het Nederlandse drinkwater is hoog. Havens en ook bijvoor­beeld campings vallen onder de zogeheten prioritaire instellingen; openbare drink­waterinstallaties waar men wettelijk verplicht is om maatregelen te nemen tegen bijvoorbeeld legionellagroei. Deze prioritaire instellingen werken met een beheerplan om de waterkwaliteit te waarborgen voordat het water in je tank terechtkomt. Zijn de slangen goed schoon, heeft de slang niet per ongeluk in het oppervlaktewater gelegen en heb jij of je voorganger schone handen? Hoe betrouwbaar zijn de condities waaronder je het water vanuit het tappunt je tank in laat stromen? Hier hebben we weinig invloed op, maar blijf vooral oplettend en gebruik je gezonde verstand.”

Wat je wel zelf in de hand hebt, zijn de condities aan boord. “Zorg dat je geen ziekmakende bacteriën in de tank krijgt, zoals e­coli of enterococcen. Bacteriën heb je overal, dus ook in je tank. Gelukkig zijn niet alle bacteriën ziekmakend. Overigens kunnen niet­ziekmakende bacteriën wel een bepaalde geur of smaak aan het water geven. Deze bacteriën zijn dan weliswaar niet schadelijk voor de gezondheid, ze vermenigvuldigen zich wel en creëren een gunstige omgeving voor eventuele ziek­makende bacteriën als deze toch in de tank terechtkomen. Blijf dus goed spoelen. Laat eens gedurende het seizoen een bijna lege tank helemaal leeglopen, om ’m vervolgens te vullen met vers water,” tipt Blom. Als je het goed doet, moet het water in de tank binnen een week ververst zijn.

Water gezond houden

Al is je tank nog zo schoon, na verloop van tijd vormt zich een biofilm: ook een goede voedingsbodem voor schadelijke bacteriën. Blom: “Daar is wel wat aan te doen. Zo zijn er peroxides op chloor­ en koper/zilver­ basis die desinfecteren. Ga niet zelf met bleekwater aan de slag: hiervan weet je niet de precieze werking, dosering en inwerkingsduur. Er zijn ook middelen te koop die je aan het water moet toevoegen. Bedenk vooraf of je dit een prettig idee vindt. Of plaats een filter op de kraan. Deze houden bacteriën tot 0,1 micrometer uit het water, wat zorgt voor een reductie tot 99,99999 procent. Zo’n filter blijft door­ gaans effectief tot circa 10.000 liter, afhankelijk van het type filter, wat betekent dat je ze een­ à tweemaal per seizoen moet vervangen. Toch blijft de allerbelangrijkste tip: maak regelmatig de tank schoon. Doe dit nauwkeurig en je houdt grote problemen buiten de boot.”

Plaatsing van de tank

Naast de kwaliteit van het water, omgeving en regelmatig gebruik, hebben de temperatuur en het materiaal van de tank grote invloed op het drinkwater. Ideaal is een rvs­tank, in plaats van kunststof, die zo ver mogelijk van de motor staat. Qua temperatuur geldt: hoe kouder, hoe beter. NEN 1006, de norm voor leiding­ waterinstallaties, vermeldt als basiseis voor water in drinkwaterinstallaties een temperatuur onder 25 graden Celsius en maximaal een week verblijftijd. Blom: “Zie het als een tenminste­houdbaar­tot­ datum op een pak melk: het water blijft een week goed, mits op de juiste temperatuur bewaard.”

Buiten het seizoen

Tot slot: zet in de winter de drinkwatertank schoon en zo droog mogelijk weg. Spoel de tank in het voorjaar een aantal keer goed door en voer vervolgens een desinfectie uit.

Ook HISWA­-RECRON geeft aan dat het in Nederland goed geregeld is met de wet­ en regelgeving en controle rondom drink­ water. “Elke jachthaven heeft, als onderdeel van het Drinkwaterbesluit, een legionellabeheersplan. Daarin is aandacht voor het ontwerp van de installatie, het beheer en onderhoud ervan, en het perio­ diek monitoren van de waterkwaliteit. Zo laat een haveneigenaar periodiek water­ monsters nemen door een erkend bedrijf voor legionellacontrole. In de praktijk blijkt het risico op een legionellabesmetting door drinkwater uit een tank aan boord zeer laag. “Maar blijf alert op de watertemperatuur. De bacterie plant zich voort tussen de 25 en 55 graden. Hoe snel het water opwarmt tijdens warme dagen, hangt af van de plek waar de tank staat en de isolatiewaarde en omvang van de tank. Is het warm buiten? Ververs dan vaker het drinkwater of kook het eerst voor gebruik. Vers water heeft de laagste risico’s en is het lekkerste om te drinken.”

Legionellabacteriën vormen pas een bedreiging voor de gezondheid als er verneveling plaatsvindt. Zolang je je niet verslikt, is het drinken van water met legionella dus geen probleem.

Tip:

Sta je op het punt de watertank opnieuw te vullen? Laat dan eerst het water een tijdje goed doorstromen, tot al het stilstaande water uit de slang en/of het tappunt is verdwenen.

Kookapparatuur aan boord

In een vergelijk met de keuken thuis is de ruimte alleen beperkt dus ontbreekt al snel de vaatwasser of keukenmachine. In een open boot moet een mens ook eten. De klassieke manier om hier in een keuken te voorzien is alles in een kist onder te brengen die uitgeklapt in de kuip of op de wal gebruikt kan worden. Dit kun je zo mooi maken als je wil. Belangrijk is dat de vlam zoveel mogelijk uit de wind wordt gehouden anders wordt de pan niet heet.

Een camping gasstelletje is het gemakkelijkst toe te passen hoewel een alcoholfornuis ook zou kunnen. In de beperkte ruimte van een open boot neemt de brandstof dan alleen weer extra ruimte in. Ook is de brandertemperatuur van spiritus lager dan bij gas. Bakken is daarmee wat lastiger en koken duurt langer. Alle materialen kunnen ook een plek vinden in de kist, afgesloten is het wel zo prettig dat het enigszins waterdicht is.

Op een klein kajuitbootje is het vaak woekeren met de ruimte. Zodra er zowel een natte cel als een keuken in moet worden aan beide zoveel concessies gedaan dat er van een werkbaar geheel weinig overblijft. Om de ruimte in de salon niet teveel te belasten wordt soms een schuifkombuis toegepast. Best handig, zodra je de wasbak en fornuis niet gebruikt is het weggeborgen onder een kuipbank. De gasaansluiting is wel wat lastiger. Bij een schuivend kombuis moet deze slang zo lang mogelijk zijn en kan daardoor wat makkelijker schavielen in weggeschoven toestand. Net als in alle andere gevallen dient de slang op datum te worden vervangen. Een alcoholfornuis is een andere mogelijkheid, het scheelt de heisa van een bun met doorvoeren naar binnen en buiten. De brandstof moet alleen wel op een veilige plaats opgeborgen worden. Minder veilig is koken op spiritus niet.

Op een zeegaand zeiljacht hoor je onder helling nog steeds de keuken te kunnen gebruiken. De klassieke indeling is een hoekopstelling direct naast de kajuitingang. Met een fornuis in de ene en de wasbak in de andere hoek is er meestal weinig ruimte op een werkblad. Wel kan de kok zich beter schrap zetten of iets vastgrijpen zodra de boot een schuiver maakt, dan bij een langsscheepse opstelling. Vaak is hier nog wel een salonbank die steun kan bieden. Jezelf vastbinden aan het fornuis is een manier om op de plaats te blijven alleen kun je dan niet wegspringen voor een pan kokend water die aan de haal gaat. Beter niet doen dus. Een fornuis met oven eronder kan in deze situatie halfcardanisch worden opgehangen zodat het onder helling recht hangt. Een oven is overigens een welkome aanvulling, het kan afgesloten worden zodat een schaal niet weg kan schuiven.

Op een motorjacht is meestal wat meer ruimte voorhanden. De keuze is of er in de salon wordt gekookt of een verdieping lager in de kajuit. Hoewel je daar wat weggestopt staat zie je die keuze het vaakst. Er staat dan geen rommel in zicht en met een patrijspoort is evengoed nog wel uitzicht naar buiten te creëren. Meestal is dit een langsscheepse opstelling. Op een motorjacht is een slingervaste werkplek van minder belang.

In energie wordt ook ruimer voorzien, er is tenslotte een hoofdmotor die tijdens de vaart altijd wordt gebruikt. Overnacht je meestal in een haven dan is er natuurlijk walstroom maar een generatorset kan ook een plaats vinden in de technische ruimte van een motorkruiser. Elektrisch koken is zo ook een mogelijkheid. Uit kookliefhebberij valt de keuze hier niet op. Een kok wil een vlam zien. Die kun je regelen en uit is uit. Op een electriek fornuis wil de restwarmte van de plaat nog wel eens voor ongewenste doorgaareffecten zorgen.

Inductiekookplaten vinden naast de klassiek electrische en keramische platen ook wel eens hun weg naar de kombuis van een boot. Ook hierbij valt er op het gebruik van een dergelijke plaat wel wat aan te merken. Niet iedere pan kan erop worden gebruikt en het apparaat gaat aan of uit. Dat maakt sudderen wat lastig.

De COBB BBQ: Veilig en veelzijdig koken aan boord

De COBB wordt tijdens het koken aan boord niet heet aan de onderkant. Hierdoor kun je de COBB boot BBQ op iedere gewenste ondergrond plaatsen. Daarmee is de COBB zelfs geschikt voor het koken op een zeilboot. Met zijn stevige rubberen voetjes blijft de COBB stabiel staan, ook wanneer de boot deint. Zeker als je wat langer met je boot onderweg bent, wil je gevarieerd eten. Dat kan met de COBB boot BBQ! Door de vele optionele accessoires zijn de mogelijkheden om te koken op de boot eindeloos. Ja, de COBB is niet alleen jouw BBQ voor op de boot, je hebt met de COBB zelfs een oven aan boord! Met de COBB heb je een veilig, draagbaar en compact kooktoestel aan boord. De COBB collectie bestaat uit diverse modellen boot barbecues. Sommige modellen worden gestookt op briketten, de COBB Premier+ Gas kan op diverse soorten gasflessen aangesloten worden. Met de CobbleStone, een speciale briket, is de COBB binnen 3 minuten klaar voor gebruik. Zorg er bij de briketten varianten van de COBB wel voor dat je de COBB op een veilige plek aansteekt. Weten welke COBB het beste bij jou past?

Energieverbruik en koeling aan boord

Van de energievreters aan boord is een koeling de grootste afnemer. Niet zozeer omdat er veel stroom nodig is om de biefstuk koel te houden maar omdat het de hele dag aanstaat. Een magnetron lijkt misschien een belasting van het boordnet maar is dat veel minder, deze gebruik je tenslotte maar gedurende seconden of minuten. Vooral op zeilboten is de stroomcapaciteit beperkt en wil je niet te vaak de motor starten voor het bijladen van de accu’s. Het kan ook zonder koeling. De houdbare artikelen op de plank van de supermarkt zijn niet allemaal even onsmakelijk. Zo’n blikje spam willen we natuurlijk niet in het diner verwerken maar de achterham uit eenzelfde blikje doet het prima in een eenvoudig pastagerecht. Melk en room zijn ook buiten de koeling houd- en eetbaar. Alleen het bier kan een probleem zijn. Aan boord is de koelste plek op het vlak onder de vloer of anders in de puts overboord hangen. Verder kan de slager de aangekochte fourage vacuum verpakken

Een eenvoudige manier om te koelen is een gewone koelbox met vrieselementen van de havenmeester. Eenzelfde koelbox met een stekker heeft een Petier element in zich die ten koste van veel stroom een gering temperatuurverschil met de omgeving kan creëren. Zolang de motor loopt of er walstroom is werkt het wel. Op alleen een accu is een dergelijke goedkope box niet goed te hanteren, deze wordt dan te snel leeggetrokken. Beter is een compressorkoelkast. Dit kan als een gewone kast worden neergezet onder het aanrecht of als inbouwset geplaatst worden in een kast- of bergruimte die er al is. Ook zijn er koel-lades verkrijgbaar. De koude blijft hierin, net als bij een bovenlader, wat meer in de box dan wanneer je een deurtje opent. Het stroomverbruik van een compressorkoelkast is vele malen minder dan van een Peltierbox. Met name zodra er een koudeaccu wordt toegepast. Zolang er genoeg stroom voorhanden is wordt deze accu met koude opgeladen. Zodra de stekker uit de walstroom gaat of de motor stopt neemt de koudeaccu het zo goed mogelijk over. Een peltierbox kost enkele tientjes, een compressorkoelkast zo rond de 500,- euro.

Kwaliteit van kookgerei

Kies nu niet voor een afgeschreven setje messen en pannen van thuis. Pleziervaren is een vrijetijdsbesteding waarin het al ingrijpend genoeg is om deze tijd in een kombuis te besteden. Een bot mes of versleten snijplank geeft ergernis en extra werk. Twee mesjes zijn al genoeg. Een 20 of 25cm koksmes en een kleinere 10 of 12cm variant. Een volgesmeed mes waarbij het metaal uit een deel bestaat en waarbij het handvat naadloos is aangezet heeft de voorkeur. Als snijplank is kopsverlijmd beukenhout een goede keuze. Een grote dikke plank is ook meteen een portable extra aanrecht voor als de ruimte hierop beperkt is. Kops hout voorkomt dat je mes bot wordt. Het mes trekt wel een voor maar die sluit zich weer. Op langshout doe je vooral je best om de nerf door te snijden waarna in het ruwere oppervlak zich gemakkelijk etensresten kunnen gaan ophouden. Op kunststof is dat nog erger. In hout zit nog een natuurlijk bacteriedodende stof. In het polyethylene van een kunststof plank niet. Omdat een boordkeuken vaak lang stilstaat gaan de groeven die een mes hierin veroorzaakt al snel schimmelen. Een houten plank onderhoud je met olie. Zolang je dat goed bijhoud is de plank met water te reinigen.

Een goede pan is het derde wat er nodig is om een ingrediënt smakelijk te bereiden. Roesvrijstaal is om in te kopen een goede keuze. Het is wel een slechte geleider van warmte dus je hebt wat meer energie nodig om de boel op temperatuur te krijgen. Koper is daarin superieur maar dat vergt teveel onderhoud (poetsen) en is wat prijzig. Een lichtgewicht niet te duur RVS kookpannetje voldoet prima. Om in te bakken is dat echter weer een mindere keuze. RVS is vrij poreus waardoor het stevig aan kan bakken. Een teflonlaag kan maar die verdwijnen altijd weer en zijn voor het bakken van een biefstuk minder geschikt. Geanodiseerd aluminium is eigenlijk een aangewezen materiaal. Dit kun je geheel schoonmaken en hoeft niet enigszins vettig te worden opgeborgen zoals bij RVS. Roesten doet het niet wat van een gietijzeren pan niet gezegd kan worden. En de bakeigenschappen zijn onovertroffen. Je moet een ongecoate pan alleen wel eerst even leeg en droog voorverwarmen voor er iets ingaat. Daarna kun je met minder energie meer doen. Aluminium is een veel betere warmtegeleider dan gietijzer of RVS wat maakt dat de hele pan heet wordt en niet alleen de bodem. Geanodiseerd aluminium is daarbij harder dan een metalen spatel, deze kun je dan ook gewoon gebruiken zonder schade aan te richten.

labels: #Koken #Ei

Zie ook: