Het maken van verf met eieren, ook wel eitempera genoemd, is een eeuwenoude techniek die door verschillende schilders door de eeuwen heen is gebruikt. Niet alleen iconen werden met deze techniek geschilderd, ook de middeleeuwse schilders en die ver daarvoor gebruikten graag eitempera.

Wat is Eitempera?

Het woord tempera komt van het Latijnse temperare, hetgeen in de juiste verhouding mengen betekent. Als je het letterlijk neemt, zou dus eigenlijk alle verf tempera genoemd kunnen worden, want om verf te maken heb je drie dingen nodig om te mengen: pigmentpoeder, bindmiddel en oplosmiddel om de verf te verdunnen.

In eitempera is eigeel het bindmiddel en water het oplosmiddel. Pigmentpoeder, water en bindmiddel moeten een emulsie vormen om bruikbaar te zijn. Een emulsie is een stabiel mengsel van oliedeeltjes, opgelost in water. Daarbij bevat het de emulgator lecithine.

De Voordelen van Eitempera

Olie is een niet-drogende substantie en water een sneldrogende. Als je die twee combineert, krijg je een zeer goede verbinding. Als de tempera droogt, verdampt eerst het water, waarna de eiwitten denatureren en niet meer in water oplosbaar zijn.

Die eigenschap maakt dat het schilderen met eitempera veel voordelen heeft wat betreft de stabiliteit van de verflaag. Het droogt vrijwel onmiddellijk na het aanbrengen en krijgt na verloop van tijd een watervast oppervlak. Het duurt ongeveer een jaar voordat het helemaal uitgehard is.

Het Recept voor Eitempera

Het lijkt zo eenvoudig: men neme een eidooier, voeg water en pigment toe, roert, en klaar is de verf! En in principe is dat ook zo. Maar iedere schilder die graag met eitempera werkt, weet dat het niet zo simpel is.

Wat me daarbij vooral is opgevallen, is dat er niet een vast recept bestaat. Iedere schilder heeft in de praktijk een eigen manier ontwikkeld om de perfecte eitempera te maken. Zoals een kok een recept steeds meer aanpast aan het gewenste resultaat. Omdat dit recept steeds in ontwikkeling is, kan het handig zijn om aantekeningen te maken. Spontane kleurkeuzes die goed uitpakken of waardevolle aanwijzingen van een leraar zijn niet allemaal te onthouden. En als je lang werkt aan een icoon, is het heel handig als je op kunt zoeken welke kleuren je gebruikt hebt, welke fouten je hebt gemaakt enz. Zo maak je je eigen handboek.

Ingrediënten en Materialen

  • Eidooier
  • Gedestilleerd water (of kraanwater, afhankelijk van de kwaliteit)
  • Pigmentpoeder
  • Optioneel: kruidnagelolie, azijn, wijn, wijnazijn of bier (voor conservatie, maar wees voorzichtig)
  • Kaasdoek (om te filteren)
  • Pipetflesje
  • Maatbekertje
  • Trechtertje

Bereidingswijze

  1. Breek het ei en laat het wit tussen de vingers doorlopen in een bakje.
  2. Laat de kraan lopen met een zacht straaltje. Spoel de dooier af en verplaats deze van de ene in de andere hand totdat alle wit van het vlies is gespoeld. Dit is tevens een test of het ei vers is.
  3. Prik het dooiervlies door en laat de inhoud in een maatbekertje lopen. Niet teveel drukken, rustig leeg laten lopen.
  4. Voeg ongeveer eenzelfde hoeveelheid gedestilleerd water toe.
  5. Plaats een trechtertje op het pipetflesje en doe er een stukje kaasdoek in. Zo worden eventuele stukjes vet, stof of eiwit eruit gefilterd.

Tot slot: laat een druppeltje van het mengsel op de top van de wijsvinger vallen en wrijf met de duim in de huid. Als het vettig blijft, zit er teveel eigeel in.

De Volgende Stap: Verf Maken

De volgende stap is het maken van de verf. Het is niet alleen een kwestie van de juiste verhoudingen van de emulsie. Het soort pigment heeft ook invloed op het mengsel. Ook heb ik gemerkt dat er per merk veel kwaliteits- en zelfs kleurverschil is.

Om deze reden ga ik voortaan, als ik wat meer van een mengkleur nodig heb, een pasta maken van alleen water en pigmenten. Dat is lang houdbaar in een afgesloten potje en je kunt op het moment dat je gaat schilderen er iets uitnemen en mengen met ei.

Alternatieven voor Eitempera

Voor veel kinderen is het vaste prik met Pasen: gekookte eieren schilderen. De meeste kinderen doen dat waarschijnlijk met zo’n frustrerend wegwerpding - bij gebrek aan beter. Nu heb ik een leuke tip: je kunt paaseieren ook schilderen met natuurlijke verf. Dat is verf wat je maakt van eten zoals uien, avocado, koffie, bieten of rode kool. Kortom, hele gewone producten die je misschien wel al thuis hebt of makkelijk kunt kopen in de supermarkt. En het mooie is, je weet zeker dat er geen rotzooi inzit.

Natuurlijke Verf voor Paaseieren: Recept

  1. Doe je gewenste verfmateriaal (dus het gekozen eten) in een pannetje met 2 kopjes water.
  2. Breng aan de kook en laat het ongeveer 20-30 minuten staan op een laag pitje. Hou het deksel op de pan zodat er niet te veel verdampt.
  3. Laat afkoelen en giet je verfmengsel dan door je vergiet heen in een glazen pot. De kurkuma hoef je niet te koken, die kun je gewoon oplossen in het water. Hetzelfde geldt voor de koffie. Gebruik lekkere sterke koffie.
  4. Doe 2-3 eetlepels azijn bij je verfmengsel, dit helpt om de kleur aan het ei te laten fixeren.
  5. Dompel je gekookte ei in het verfmengsel en laat het een paar uurtjes gekoeld staan. Doe je meerdere eieren in één verfbad, zorg dan dat ze niet tegen elkaar aan liggen.
  6. Koel de eieren af! Je kunt ze af en toe een beetje keren in het verfbad zodat ze regelmatiger kleuren.

Kleurstoffen en Resultaten

Met natuurlijke ingrediënten zoals rode kool, bosbessen en ui kun je zelf paaseieren verven. De mooiste natuurlijk geverfde paaseieren kreeg ik met rode ui schillen, rode kool en bosbessen. Ik probeerde ook paaseieren te verven met hibiscusthee, maar dit viel nogal licht uit.

Groene eieren zou je kunnen krijgen door spinazie of avocado te gebruiken, of meng het verfbad van de kurkuma met wat van de rode kool: geel en blauw samen maakt namelijk ook groen! Wanneer je maar een klein laagje gebruikt in het verfbad, zou je ook een tweekleuren paasei kunnen maken.

Eieren Verven zonder Kleurstof

Je kunt eieren verven zonder het gebruik van chemische kleurstoffen. Als je zelf kleurstoffen maakt van natuurlijke ingrediënten, kun je eieren op een veilige manier een kleurtje geven. Dat doe je door bijvoorbeeld groente, of specerijen in te zetten, die veel natuurlijke kleurstof in zich hebben.

Als je bijvoorbeeld rode kool kookt, en je voegt niet iets zuurs toe aan het kookwater, dan wordt het felblauw. Als je dat kookwater af laat koelen en je legt er witte, gekookte eieren in, dan worden die eieren blauw. Ook met blauwe bessen zou je eieren blauw moeten kunnen kleuren.

Als je een eetlepel kurkumapoeder toevoegt aan wat kokend water, dat af laat koelen en daar witte eieren in legt, worden ze prachtig geel van kleur. Witte eieren kleur je bruin door ze een poosje in koffie te laten weken.

Je bereikt bij het eieren verven het mooiste resultaat als je witte eieren gebruikt. De kleuren worden dan wat helderder. Natuurlijk kun je ook bruine eieren gebruiken, maar het resultaat zal dan wat donker worden. Het is ook een kwestie van een beetje experimenteren en uitproberen. Met het ene ingrediënt lukt beter dan met het andere.

Het Verfexperiment met Kinderen

Als je in het eigeel-water-mengsel een stukje crêpepapier legt, krijg je gekleurde verf. De pigmenten zorgen voor de kleuren. Bij deze verf komen de pigmenten uit het crêpepapier. De binder is het eigeel. Dat betekent dat het eigeel ervoor zorgt dat het water en de kleurstoffen gemengd blijven en dat de verf goed op het papier blijft zitten.

Je kunt je verf maar een dag gebruiken. Met de kleuren rood, geel en blauw kun je alle kleuren van de regenboog maken. Rood en geel kleuren samen oranje. Paars maak je met blauw en rood.

labels: #Ei

Zie ook: