Even een potje zout kopen is makkelijker gezegd dan gedaan, de keuze in de supermarkt is namelijk enorm. Zout is één van de meest gebruikte smaakmakers in de keuken en in veel keukens is zout standaard aanwezig - tenzij je zout vermijdt, bijvoorbeeld omdat je een natriumarm dieet volgt. Maar zijn er eigenlijk grote verschillen als je bijvoorbeeld kijkt naar de smaak en het effect op je gezondheid?
Marianne Geleijnse is hoogleraar Voeding en hart- en vaatziekten aan de Wageningen University & Research en weet alles over zout. Het zout dat we gebruiken bij de voedselbereiding kun je volgens haar grofweg in drie soorten indelen:
- Zout met toegevoegd jodium.
- Zout zonder toegevoegd jodium.
- Kaliumhoudende zouten.
Er zijn verschillende varianten zout. Denk bijvoorbeeld aan keukenzout (ook wel tafelzout genoemd) en (grof) zeezout. Maar er is ook roze Himalayazout en zowel zwart als rood Hawaïaans zout. Daarnaast kun je ook denken aan het relatief dure en exclusieve Fleur de sel. Maar wat zijn eigenlijk de verschillen?
Soorten Zout Uitgelegd
Zeg je 'zout', dan denken veel mensen wellicht aan de zee. En inderdaad, veel zout wordt uit de zee gewonnen, en wel door zeewater te verdampen. Zout kan overigens ook uit zouthoudend oppervlaktewater worden gewonnen.
Een andere manier van zoutwinning is door het uit de bodem te halen, denk dan aan zoutmijnen. Na het winnen van het zout houd je in beginsel zoutkristallen over. Soms wordt zout in de fabriek schoongemaakt en ontdaan van onzuiverheden om klaar te maken voor verkoop en consumptie. Zo belandt het in zakjes en potten van verschillende merken en kun je het vinden in de schappen van de supermarkt.
Zout met toegevoegd jodium
Dit is zout dat grotendeels bestaat uit natriumchloride, waar ook jodium aan toe is gevoegd. Dit is meestal je doorsnee tafelzout of keukenzout. Dus deze twee zit overigens qua samenstelling geen verschil.
Zout zonder toegevoegd jodium
Dit bestaat ook grotendeels uit natriumchloride, maar hier is geen jodium aan toegevoegd. Zeezout, Keltisch zeezout (fleur de sel), Himalayazout en Koosjerzout vallen hieronder. Deze soorten onderscheiden zich onderling met name door waar het zout gewonnen wordt.
Zo ontstaat normaal zeezout door zeewater te laten verdampen, komt Keltisch zeezout uit zoutmoerassen in Frankrijk en wordt Himalayazout gewonnen in een van de grootste zoutmijnen ter wereld, in Pakistan.
Kaliumhoudende zouten
Dit is zout waarbij een deel van het natriumchloride is vervangen door kaliumchloride. Dit wordt ook wel lightzout genoemd.
Waarom wordt er jodium toegevoegd aan zout?
Voordat we ingaan op de vraag of een bepaalde zoutsoort gezonder is dan de ander en wat het verschil is qua smaak, leggen we eerst even uit waarom er een verschil is tussen zout met en zonder jodium. Jodium wordt namelijk aan producten toegevoegd omdat je lichaam hier uit zichzelf weinig van binnenkrijgt.
'Jodium is een spoorelement dat belangrijk is voor de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen zijn nodig voor een goede groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling', zegt het Voedingscentrum. Toch hoef je je niet echt zorgen te maken om een jodiumtekort, de meeste Nederlanders krijgen hier voldoende van binnen. 'Alleen eters van brood zonder gejodeerd zout (zoals biologisch of zelfgebakken brood) en zwangere vrouwen lopen mogelijk risico om te weinig jodium binnen te krijgen', stelt het RIVM.
Is er een zoutsoort gezonder?
Eigenlijk zou je alleen het verschil tussen kaliumhoudende zouten en andere zouten moeten onthouden. 'Natrium verhoogt de bloeddruk, terwijl kalium de bloeddruk juist verlaagt. Hoe minder natriumchloride erin zit, hoe beter', stelt Geleijnse. Van alle zoutsoorten op basis van natriumchloride, met of zonder jodium, is er geen één echt gezonder dan de ander. Dus ook niet Himalayazout, Keltisch zeezout of Koosjerzout.
'Deze bestaan voor het overgrote deel uit natriumchloride en zijn niet gezonder dan gewoon keukenzout', zegt Geleijnse. Er zitten wel iets meer mineralen in, maar vanwege de kleine hoeveelheden zal dit geen relevant gezondheidsvoordeel teweegbrengen. Overigens is kaliumhoudend zout niet voor iedereen een betere keuze. 'Deze zoutmengels zijn niet geschikt voor mensen met slechte nieren en mensen die bepaalde plaspillen of onstekingsremmers gebruiken', zegt het Voedingscentrum.
Lees je medicijnbijsluiter en overleg met je arts als je kaliumhoudend zout wil eten. Ook andere zouten zoals Himalayazout of Keltisch zout bevatten naast natrium een beetje andere mineralen en spoorelementen, maar dit levert bij normaal gebruik geen relevante bijdrage. Bovendien is zout geen goede bron voor het leveren van voedingsstoffen, zoals mineralen.
Hoe zit het met de smaak?
Wat betreft de smaak kun je eigenlijk vooral hetzelfde onderscheid aanhouden tussen zout met kalium en zout op basis van natrium. 'Kalium heeft een andere smaak dan natrium, het is wat vlakker en bitterder', zegt Geleijnse. Tussen natriumzout met of zonder jodium is er qua smaak eigenlijk weinig verschil, aldus Geleijnse. Dus ook om die reden hoef je niet te kiezen voor Himalayazout of Keltisch zeezout; deze soorten lijken vooral gebruik te maken van goede marketing dan dat er daadwerkelijk een groot verschil is.
Behalve natuurlijk de aparte, roze kleur van Himalayazout. Het poederroze Himalayazout, daar kun je pas écht de show mee stelen. Als je een echte foodie bent, heb je waarschijnlijk wel zo'n roze zoutmolen in huis om al jouw overheerlijke gerechten mee te sieren.
De Verschillen Tussen Zoutsoorten
Maar maakt het eigenlijk uit of je zeezout of zelfs Keltisch zeezout, Himalayazout of 'gewoon' keukenzout koopt? In principe geldt 'zout is zout'. Zout is in principe niks meer en niks minder dan natriumchloride. Het is dus niet alsof bepaalde varianten compleet anders zijn van samenstelling.
Zowel keukenzout als zeezout als Himalayazout als Keltisch zeezout bestaan allemaal voornamelijk uit natrium. Een zeer klein gedeelte kan bestaan uit mineralen. Deze mineralen zorgen ervoor dat sommige soorten zout een iets andere kleur hebben. Volgens sommigen wordt ook de smaak beïnvloed door mineralen, maar dit is deels een kwestie van perceptie. Sommigen merken überhaupt geen smaakverschil.
Het is ook een misverstand dat sommige zoutsoorten gezonder zijn dan andere zoutsoorten. Dat wordt her en der wel eens beweerd, maar het klopt niet. Zoutsoorten zoals zeezout, Himalayazout en Keltisch zeezout bevatten bepaalde mineralen bevatten die niet aanwezig zijn in keukenzout, zoals magnesium en calcium. In theorie zouden deze dus 'gezonder' zijn. Maar de praktijk is weerbarstiger: voordat je zou kunnen spreken van een positief effect op de gezondheid moet je er onrealistisch grote hoeveelheden van consumeren. Om die reden klopt de aanname niet.
Te veel consumptie van zout is namelijk slecht voor je: zo raadt het Voedingscentrum aan om maximaal 6 gram zout per dag te consumeren. Bovendien geldt volgens het Voedingscentrum ook: "Zout is geen goede bron voor het leveren van voedingsstoffen zoals mineralen. Die kun je beter halen uit producten als fruit, groente, brood en zuivel."
Maar een lang verhaal kort: zout is in principe gewoon zout. Waarom dan tóch die verschillende soorten?
Tafelzout en Keukenzout
De termen 'tafelzout' en 'keukenzout' zijn inwisselbaar, hier wordt hetzelfde product mee bedoeld. Dit zout wordt óók in Nederland gewonnen. Nederlands tafelzout wordt onder andere gewonnen nabij Hengelo (Overijssel), in de omgeving van Harlingen (Friesland) en in enkele plaatsen in de provincie Groningen.
Het is industrieel schoongemaakt en gezuiverd om mineralen zoals calcium en magnesium te verwijderen. Wat overblijft, is een hagelwitte zoutsoort met heel fijne korrels, korrels die zich overigens ook eenvoudig laten oplossen in vloeistof. Dit is eigenlijk het 'standaardzout' dat je doorgaans aantreft in zoutvaatjes op tafel. Vaak wordt jodium toegevoegd aan keukenzout, al zijn er ook varianten te koop zonder jodium.
Zeezout
Zeezout wordt gewonnen door zeewater in te dampen. Het kan overigens ook met water uit zoutwatermeren. Wat overblijft, zijn grote, grove kristallen.
Omdat deze kristallen groter zijn dan die van tafelzout, kun je zowel de smaak als de structuur met je tong - waar smaak wordt gevormd - beter waarnemen. Daarom vinden sommigen zeezout een betere keuze dan 'gewoon' tafelzout.
Ook zeezout wordt in Nederland gewonnen, en wel in het Zeeuwse Bruinisse.
Roze Himalayazout
Deze zoutsoort wordt gewonnen in zoutmijnen in Pakistan. Deze zoutmijnen bevinden zich in het Himalayagebergte, vandaar de naam. Deze zoutsoort kent een grove structuur en is roze van kleur. Deze kleur komt door de aanwezigheid van bepaalde mineralen, in dit geval ijzeroxide. Oftewel roest.
Himalayazout wordt niet gefilterd en daardoor blijft de kleur behouden, net als spoorelementen zoals calcium en magnesium. Sommige mensen schrijven gezondheidsvoordelen toe aan Himalayazout vanwege deze mineralen, maar zoals toegelicht berust dat op een misverstand. Deze zoutsoort is niet beter of gezonder dan andere zoutsoorten.
Keltisch Zeezout en Fleur de Sel
Keltisch zeezout staat ook wel bekend als 'sel gris' (letterlijk: grijs zout) en wordt gewonnen in ondiepe zoutmoerassen bij de kust in het Franse Bretagne, meer specifiek de streek rond Guérande.
Het is feitelijk gewoon zeezout, maar de wat grijzige kleur komt door de klei langs de zoutpannen waar het zout gewonnen wordt. Ook in dit geval is het dus geen wezenlijk ander product en geldt dat er geen sprake is van gezondheidsvoordelen bij normaal gebruik.
Men zegt wel eens dat deze zoutsoort iets zachter en subtieler smaakt omdat het wat minder natrium bevat. Ook is er Fleur de sel, Frans voor 'zoutbloem'. Het is bijna hetzelfde product als Keltisch zeezout en wordt in hetzelfde gebied gewonnen, maar is wit van kleur.
Dit zout is behoorlijk duur vergeleken met andere zoutvarianten, en dat heeft te maken met de arbeidsintensieve productie. In dit zout zit een bepaalde microalg die kan overleven in extreem zoute omstandigheden. Deze alg is van invloed op de geur, die regelmatig wordt omschreven als de geur van viooltjes. Vanwege de prijs wordt Fleur de sel voornamelijk gebruikt ter garnering, voor 'gewoon' gebruik in de keuken kun je beter een goedkopere zoutvariant gebruiken. Het is ook een enigszins vochtig zout. Voordeel daarvan is dat de kristallen niet meteen oplossen als je ze over vochtig voedsel strooit.
Hawaïaans Zout
Je hebt twee soorten Hawaïaans zout. Een rode variant en een zwarte variant. Laatstgenoemde variant wordt gewonnen in vulkanisch gebied en krijgt de zwarte kleur door de aanwezigheid van actieve kool. Deze zout heeft een wat rokerige smaak. De rode zoutvariant krijgt de kleur door de toevoeging van gebakken rode, vulkanische klei.
Welk zout is gezonder?
Er wordt beweerd dat dit type zout een stuk gezonder is dan gewoon keukenzout, maar klopt dat wel?
Zout bestaat voornamelijk uit natriumchloride en helpt bij het reguleren van belangrijke processen in het lichaam. De potentieel schadelijke effecten van te veel zout hebben ertoe geleid dat veel mensen roze Himalayazout zijn gaan gebruiken.
Himalayazout is een soort zout dat van nature roze van kleur is en wordt gewonnen in de Khewra zoutmijn, in de buurt van de Himalaya in Pakistan. Net als elk ander soort zout, wordt het op grote schaal gewonnen. Mijnwerkers bikken het zout uit de mijn en vervolgens wordt het in de fabriek verwerkt. Niet veel anders dus dan bij gewoon zout.
Verschil in mineralen
Toch is er wel degelijk een verschil tussen Himalayazout en keukenzout. Het zit hem in de verwerking van het zout. Keuken- of tafelzout gaat naar fabrieken, waar het zout wordt gefilterd. Het zout komt helemaal schoon en in kleine stukjes vandaan. Het enige waar het zout dan nog uit bestaat is natrium.
Himalayazout wordt niet gefilterd in een fabriek. Dit betekent dat het ook de overige mineralen en spoorelementen bevat, zoals calcium en magnesium. Dit gaat om 0,5 tot 3 procent van het zout, de rest is allemaal natrium. Hierdoor beweren veel mensen dat dit speciale zout ongelooflijke gezondheidsvoordelen biedt.
Te veel zout op een dag
Meer mineralen is meer voedingsstoffen, dus het is een gezonder soort zout. Dat klinkt logisch. Toch zit het helaas niet zo simpel in elkaar. De meeste beweringen over de gezondheidsvoordelen van Himalayazout hebben geen onderzoek om dit te ondersteunen. Aangezien je per dag zo'n 950 microgram calcium en 300 microgram magnesium binnen moet krijgen, heb je niets aan dat zout.
Natuurlijk, alle kleine beetjes helpen. Maar het is niet verstandig om dan veel zout te eten. Bovendien zit 80 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid al verwerkt in de producten die we kopen. Je zou ruim een kilo zout moeten eten om ook maar een beetje gezondheidsvoordelen te halen uit de hoeveelheid mineralen. Maar té veel zout is niet goed voor je gezondheid. Dit geldt, net als bij suiker, voor alle soorten zout, dus ook Himalayazout of Keltisch zeezout.
Onthoud wel dat tafelzout een belangrijke voedingsbron van jodium is, dus als je roze Himalayazout gebruikt, moet je jodium wél uit ander voedsel halen. Dat kan door producten zoals zeewier, zuivel of vis te eten om zo een jodiumtekort te helpen voorkomen.
Toch een verkooptruc?
Het is dus niet gelogen dat Himalayzout meer mineralen bevat dan gewoon zout, maar omdat de verschillen zo klein zijn is het meer een verkooptruc. Voor een potje Himalayazout betaal je namelijk wel vier meer dan voor tafelzout. Wil je voldoende magnesium en calcium binnenkrijgen? Dan kun je beter voor brood, melk en melkproducten of groenten en noten gaan. Himalayazout is en blijft dus gewoon zout en daarvoor geldt: eet het met mate. Je lichaam kan namelijk 6 gram zout per dag goed tolereren, maar de gemiddelde Nederlander eet ruim 1,5 keer zoveel. Hierdoor kunnen er gezondheidsrisico’s ontstaan.
Hoe dan ook: de gezondste keuze qua zout is altijd minder. Wist je dat natrium en kalium een wisselwerking hebben? Kalium werkt - in tegenstelling tot natrium - bloeddrukverlagend. Zo haal je meer voordeel uit je kaliuminname.
De invloed van zout op de gezondheid
Te veel zout eten verhoogt onder andere de kans op een hoge bloeddruk. Dat is niet goed voor je gezondheid. Dit geldt voor alle soorten zout, dus ook voor zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere. De nadelige effecten op de gezondheid worden vooral veroorzaakt door het natrium dat in zout zit.
Marianne Geleijnse, hoogleraar Voeding en Hart- en Vaatziekten aan de Wageningen Universiteit vertelt: ‘De essentie van al die soorten zout is hetzelfde. Ze bestaan voor het overgrote deel uit natriumchloride.’ Himalayazout gezond? Niet voor je bloeddruk en natrium is nou juist de reden dat het Voedingscentrum adviseert om niet te veel zout over je eten te strooien. Natrium regelt onder andere de vochtbalans in je lichaam en je bloeddruk. Krijg je veel zout binnen, dan kan je bloeddruk omhoogschieten. En dan maakt het niet uit of je keukenzout, Himalayazout of Keltisch zeezout eet.
Met deze hoeveelheid zout is het verschil in mineralen dus bijna verwaarloosbaar. De nadelige effecten op de gezondheid worden vooral veroorzaakt door het natrium dat in zout zit. En hoe je het ook wendt of keert, Himalaya bestaat ook hoofdzakelijk uit natrium.
Wil je vanwege je gezondheid minder natrium binnenkrijgen, dan kun je kiezen voor kaliumhoudend zout. Dit is een alternatief op het standaard keukenzout, waarbij een deel van het natriumchloride is vervangen door kaliumchloride. Deze soort zout is minder slecht voor je bloeddruk, vertelt Geleijnse.
Tabel: Natriumgehalte in verschillende zoutsoorten
| Zoutsoort | Natriumgehalte |
|---|---|
| Tafelzout | 39,1% |
| Zeezout | 38,3% |
| Himalayazout | 36,8% |
| Keltisch zout | 33,8% |
Koken met Zout
Zout is zonder twijfel het belangrijkste ingrediënt bij het bereiden van eten. Dit komt omdat zout werkt als een smaakversterker. Zonder zout is het eten maar flauw en niet iets om omgewonden over te raken.
Omdat zout werkt als smaakversterker gebruiken voedselfabrikanten vaak grote hoeveelheden zout in hun kant-en-klaar producten. Dit om hun producten zo lekker mogelijk te maken zodat de consument ze vooral maar blijft kopen. Het gevolg hiervan is echter wel dat we al snel te veel zout binnen krijgen. Mannen eten gemiddeld 10 gram zout per dag en vrouwen 7,5 gram. Dit terwijl de maximale hoeveelheid zout 6 gram (2,4 gram natrium) is.
Himalaya zout meest geschikt voor inhaleren van microscopisch fijn zout.
Dit zout wordt geoogst uit oude landmijnen waar het zout terecht is gekomen in tijden dat er minder vervuiling in de zee zat. Het Himalayazout is afkomstig uit mijnen in Pakistan. De naam Himalaya slaat op het woord Haliet, wat een ander woord is voor steenzout. Het heeft dus niks met de Himalaya gebergte te maken.
We zien dat Himalaya zout meer Natrium bevat, wat bloeddruk verhogend kan werken. Tegelijk zien we dat er in Keltisch zeezout ruim twee keer zoveel magnesium aanwezig is, wat nu juist weer de bloeddruk verlaagt!
De zee werkt als een zuiveraar voor vele toxines. Er zitten inderdaad iets meer sporen van zware metalen in het Keltische zeezout, maar dat zijn zulke marginale hoeveelheden, dat er absoluut geen sprake is van een gevaar voor je gezondheid.
Keltisch zeezout is de winnaar met Himalayazout als beste inhalingszout. Zeezout is altijd beter dan keukenzout omdat daar meer mineralen in aanwezig zijn. Maar als je het allerbeste wil, is Keltisch zeezout de onbetwiste winnaar. Zelf denk ik dat afwisselen het beste is in alles: de ene dag roomboter, de andere kokosolie en weer een andere dag olijf- of palmolie. Zo kan het ook met zout: de ene dag Keltisch zeezout, de andere dag neem je Himalayazout. Elk zout proeft ook anders.
Voor een sole ( spoelen van neus en voorhoofdholtes) , het gebruik bij planten en dieren of bij hoge bloeddruk raad ik absoluut het Keltische zeezout aan omdat dit het laagste percentage natriumchloride heeft van alle zoutsoorten op aarde.
labels:
