Alle kippen in jouw tuin hebben hun eigen taak. Dit heeft te maken met het gedrag en het instinct van kippen. Je kunt het vergelijken met een bedrijf: er is een baas, een leidinggevende, communicatiemedewerker, beveiliger tot de schoonmaak. Ze hebben elkaar allemaal nodig, anders ontstaan er problemen. Dat werkt bij een toom (= groep) met kippen net zo. Als je zelf kippen hebt, dan herken je waarschijnlijk wel dat ze allemaal verschillende persoonlijkheden hebben. Sommige kippen zijn afwachtend, anderen vinden het leuk om met mensen om te gaan.
De Rollen binnen een Kippentoom
Binnen een kippentoom zijn er verschillende rollen die elke kip kan vervullen. Deze rollen zijn gebaseerd op de natuurlijke instincten en het gedrag van kippen.
1. De Hoofdbeschermer: Waakt voor Gevaar
Dit is de haan. Hij staat boven de pikorde van de hennen en heeft het laatste woord. De haan houdt de hennen in het gareel en grijpt in bij ruzies. Hij heeft zijn favoriete hennen, ongeacht waar ze in de pikorde vallen. Dit is meestal de gezondste, sterkste en slimste kip. Als er 1 haan bij de hennen loopt, dan staan alleen de hennen in de pikorde. De haan hoort hier niet bij, die is van nature al de leider en beschermer. Daarom doet hij niet mee aan de pikorde.
2. Leidinggevende: Leidt de Toom en Controleert Waar Ze Rondlopen
De hoofd hen. Ze is meestal de eerste die toegang heeft tot voedsel, hoewel ze soms anderen laat eten voordat ze dat doet. De hoofd hen houdt de orde, met of zonder de aanwezigheid van een haan.
3. De Beveiliger: Waarschuwt de Toom bij Gevaar
Een andere hen. De beveiliger houdt de wacht met één oog op de grond en één naar de lucht, terwijl ze op roofdieren let. Ze zit vaak op een verhoogde plek die als uitkijkpunt dient. Als er een dreiging verschijnt, waarschuwt de beveiliger de toom met verschillende alarmroepen.
4. De Rest
Sommige kippen vinden het belangrijker om de hoogste in de pikorde te zijn dan anderen. Dit is ook ras afhankelijk. Die onderlinge regels noemen ze ook wel de pikorde. Het woord zegt precies wat ermee wordt bedoeld: de kip die de baas is pikt een kip onder haar, de kip die gepikt wordt pikt vervolgens ook een kip die onder haar zit en zo gaat het door tot de laagste kip is bereikt. Dit is natuurlijk gedrag van kippen, het zit in hun instinct. Het doel van de pikorde is om agressieve gevechten binnen de groep te voorkomen.
De Pikorde en Hiërarchie
Bij een toom hennen wordt de pikorde meestal over het voer verdeeld. De hoogste in de pikorde mag als eerst eten, de laagste in de pikorde als laatst. De pikorde positie is niet gebaseerd op wie de grootste is. Vaak accepteren hennen gewoon de positie die voor hen is bepaald, in plaats van te gaan kibbelen. Maar sommige hennen willen het gekibbel wel aan gaan. Zij observeren de rest van de toom om de andere leden in te kunnen schatten. Zo proberen ze te bepalen of ze kans maken om een stap hoger in de pikorde komen. Als een kip dood gaat of als er nieuwe kippen aan de toom worden toegevoegd, wordt de pikorde aangepast.
Voor het grootste deel respecteren de kippen deze functies, maar ze staan niet helemaal vast. De kippen kunnen ook solliciteren naar een andere functie. Deze sollicitaties voeren kippen uit met hun snavel, dat is hun communicatiemiddel.
Meerdere Groepjes Binnen Eén Toom
Net zoals in een bedrijf, kunnen er ook bij kippen meerdere kleine groepen zijn. Deze kleinere teams komen vaker voor als er verschillende rassen in de kudde zitten.
Mijn Hen is Opeens een Haan?
Wist je dan een hen ook in een haan kan veranderen? Als er geen haan is, of als de haan dood is gegaan, kan een hen veranderen in een haan. Ze krijgt sporen, sierbevedering en een grotere kam en lellen. Dit kan echt. Het heeft te maken met hormonale veranderingen. Een hen heeft maar één functionerende eierstok, en als deze door een infectie stopt met functioneren, dan worden er meer mannelijke hormonen aangemaakt.
Kippenrassen en Hun Eigenschappen
Er zijn veel verschillende kippensoorten. Door de fokkerij zijn er veel verschillende rassen hoenders en dwerghoenders (of kippen en krielkippen) ontstaan. Wij kennen meer dan 85 hoenderrassen en net zoveel dwerghoenderrassen.
- Leghorns: staan bekend om hun uitstekende eierproductie en zijn ideaal voor mensen die vooral geïnteresseerd zijn in het verzamelen van eieren.
- Sussex: een uitstekende keuze voor diegenen die zowel vlees als eieren willen.
- Cochins: bekend om hun grote formaat en pluizige veren, ideaal voor gezinnen en mensen die van hun kippen houden als huisdieren.
- Rhode Island Red: een populair ras vanwege zijn robuustheid en veelzijdigheid, uitstekende eierleggers en kunnen ook voor vleesproductie worden gebruikt.
Belangrijke Overwegingen bij het Kiezen van een Kippenras
Bij het kiezen van een kippenras is het belangrijk om rekening te houden met je persoonlijke omstandigheden en doelen.
- Ruimte: Sommige rassen hebben meer ruimte nodig dan andere.
- Klimaat: Kies een ras dat goed gedijt in het klimaat van jouw regio.
- Doel: Bepaal of je kippen wilt voor eieren, vlees, of beide.
- Verzorging: Overweeg de mate van verzorging die een ras nodig heeft.
Producten voor Kippenverzorging
Er is een uitgebreid assortiment aan producten om je kippen gezond en gelukkig te houden. Bezoek een winkel of webshop om het volledige assortiment te bekijken en professioneel advies te krijgen over de beste producten voor jouw kippen. Het kiezen van het juiste kippenras is essentieel voor een succesvolle en plezierige kippenhouderij.
Voedingswaarde van Kip en Gevogelte
Kip en gevogelte kunnen een onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen. Kip heeft meer impact op het milieu dan plantaardige producten, maar minder dan andere vleessoorten. Kippenvlees is het vlees van een kip. Gevogelte is bijvoorbeeld eend of kalkoen. Onbewerkte kip en gevogelte staat in de Schijf van Vijf. Kip en gevogelte is wit vlees. Er bestaat ook rood vlees.
Vlees van kip en gevogelte is, afhankelijk van het soort gevogelte, rijk aan vitamine B6 en de mineralen fosfor en seleen. Het is een bron van vitamine B2 en het mineraal koper. Daarnaast levert het vitamine B1 en B12, maar duidelijk minder dan andere vleessoorten, zoals rund- en varkensvlees. Varkensvlees bevat veel meer vitamine B1 en rundvlees veel meer vitamine B12 dan kip.
Kippenvlees en vlees van gevogelte bevat van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. Wel kunnen er als gevolg van bereiden, bijvoorbeeld paneren (schnitzel, kipnuggets, kipburger), koolhydraten aan het vlees worden toegevoegd.
Het vet van kip en kalkoen bevat ongeveer 25% minder verzadigd vet dan rund- en varkensvlees. Verzadigd vet verhoogt het risico op hart- en vaatziekten. Alleen kip met vel zoals kippenpoten bevat duidelijk meer vet en dus meer verzadigd vet. Kip- en kalkoenfilet is mager vlees.
Kip Bereiden
Je kunt kip op allerlei manieren bereiden: van koken, braden, grillen en roerbakken tot barbecueën. Het is belangrijk dat kip door en door gaar is, zodat eventuele schadelijke bacteriën worden gedood. In de winkel zijn voorgegaarde kipproducten te koop. Deze hoef je alleen nog maar even te verwarmen. Bij het barbecueën kun je uit voorzorg het beste voorgegaarde kipproducten gebruiken. Kip kun je ook zelf voorgaren.
Veiligheid en Gezondheid
Op rauwe kip en gevogelte kunnen ziekteverwekkers voorkomen. De belangrijkste zijn de bacteriën salmonella en campylobacter. Deze komen regelmatig voor. Ook al is maar een deel van de kip ermee besmet, je kunt er wel flink ziek van worden. Dat geldt vooral voor mensen met een verlaagde weerstand, ouderen, jonge kinderen en zwangeren. In verbrand vlees zitten schadelijke stoffen, namelijk PAK's.
Dierenwelzijn
Dierenwelzijn is ook bij kippen een belangrijk punt van aandacht. De meeste bedrijven houden kippen in grote stallen, waar de ruimte per kip beperkt is. De kippen groeien erg snel en kunnen daardoor problemen krijgen met hun gezondheid. Van nature is een kip een sociaal dier dat leeft in kleine groepjes van een haan, enkele hennen en kuikens. Kippen hebben voldoende ruimte nodig om te kunnen bewegen en de vleugels uit te slaan.
Stress: Vooral als de kuikens zwaarder worden, hebben ze beperkte ruimte. Ze kunnen dan niet meer zo goed rondscharrelen of in strooisel krabben of pikken. Ook kunnen ze het erg warm krijgen. Dit levert ze veel stress op.
Gezondheidsproblemen: Door hun snelle groei en hoge gewicht krijgen kuikens vaak gezondheids- en welzijnsproblemen. Ze kunnen niet meer zo goed stofbaden nemen of hun vleugels uitslaan. Soms lopen ze moeilijk of kunnen ze niet meer op hun poten staan. Ook kunnen ze ‘doodgroeien’ (plotseling sterven door acute hartstilstand). Andere problemen zijn wonden aan de poten en ascitis, een dodelijke ziekte veroorzaakt door zuurstofgebrek.
Honger: De vleeskuikens waarmee wordt gefokt, krijgen uit voorzorg te weinig voer. Zo'n 70% van de vleeskuikenbedrijven in Nederland behoort tot de gangbare vleeskuikenhouderij.
Duurzaamheid
Van alle soorten vlees heeft kip de minste impact op het milieu. Voor 1 kilo kippenvlees is minder voer nodig dan voor 1 kilo rund- of varkensvlees. Een snelgroeiende kip heeft maar 2 kilo voer nodig om 1 kilo te groeien.
Moet je dan kiezen voor het een of het ander? Een tussenoplossing kan zijn dat je kiest voor vlees met een lage milieubelasting, zoals kip, maar wel met een keurmerk voor dierenwelzijn, zoals Beter Leven 2 of 3 sterren of biologisch.
Misleidende Praktijken
Het toevoegen van water aan rauwe, onbewerkte kip is niet toegestaan, anders mag het geen vlees heten. Aan bewerkt kippenvlees zoals kipgehakt mag water worden toegevoegd, bijvoorbeeld om het malser of zwaarder te maken. Daarbij worden vaak andere ingrediënten of hulpstoffen toegevoegd om het water te binden.
Soms ziet een kipproduct (bijvoorbeeld gemarineerde kipfilet) eruit als een heel stuk vlees zoals een lap of plak. Wanneer er dan meer dan 5% water is toegevoegd, moet dit bij de naam staan als ‘toegevoegd water’.
Keurmerken
Milieu Centraal heeft met medewerking van het Voedingscentrum en andere experts een aantal topkeurmerken aangewezen, die het hoogst scoren op: controle, transparantie, milieu, dierenwelzijn of mens en werk.
Kippen als Huisdieren
Kippen zijn gezellige groepsdieren. Kippen leven van nature in groepen bestaande uit een haan, een aantal hennen en hun kuikens. Binnen de groep bestaat een duidelijke rangorde, ook wel pikorde genoemd.
Kippen hebben veel ruimte nodig om te kunnen bewegen en de vleugels uit te slaan. Strooisel is ook belangrijk. Dat gebruiken kippen voor stofbaden, pikken en krabben. Stofbaden zijn nodig om de veren schoon te houden. Kippen wassen zich niet in het water, maar in het stof.
Wist je dat?
- Een kip goed kan zien. Je kunt niet naar een kip toegaan zonder dat ze jou ziet.
- Een kip 15 jaar oud kan worden.
- Het kraaien van een haan soms wel van 2 kilometer ver te horen kan zijn.
- Een kip met rode oorlellen meestal (licht)bruine eieren legt en een kip met witte oorlellen witte eieren.
- Een Nederlander gemiddeld 185 eieren per jaar eet (als eitje bij het ontbijt, maar ook in deeg of koek).
- Een kip niet kan vliegen.
- Een haan niet kraait omdat de zon opkomt, maar om de andere hanen te laten weten wie de baas is.
De Onderdelen van een Kip
De kip bestaat uit veel onderdelen. De poot van een kip bestaat uit diverse onderdelen. Je kunt er een drumstick uit halen, een drumstick met dijfilet, het vleugeltje en natuurlijk het dijfilet alleen. Vooral de drumstick is populair op de barbecue, omdat het handzaam vlees is dat je perfect kunt marineren. Het vlees is relatief dik en vettig, waardoor er weinig kans is op uitdroging.
De vleugels van een kip bestaan grofweg uit drie gedeelten. Hiervan worden het middenstuk (het vleugeltje) en het bovenstuk (de kleine drumstick) het meest verkocht. Het onderstuk, de vleugel zelf, wordt weinig gebruikt, omdat hier weinig vlees aan zit.
De filet is een van de lastigere stukken vlees om goed te bereiden. Omdat de kipfilet mager vlees bevat en varieert in dikte, is het lastig om de perfecte garing te verkrijgen, zonder dat de filet droog wordt. Een goede tip hiervoor is het dichtschroeien van de filet op een hoge temperatuur en de filet vervolgens indirect door laten garen.
De dijfilet is de afgelopen jaren enorm in opkomst. De kippendij is ontzettend sappig vlees en het is bijna onmogelijk om dit stukje door te bakken. De kippendij is een relatief duur stukje vlees, maar is het proberen zeker waard. Heerlijk in salades of om een spies mee te maken.
labels: #Kip
