Vooral vlees, vis, eieren en zuivel eten: dat is het carnivoordieet. Je vermijdt dus eigenlijk alles wat van planten komt. Ook probeer je zo min mogelijk ultrabewerkte voeding en producten met toegevoegde suikers te eten. Maar is het echt gezond voor je?

Wat is het carnivoordieet?

Een carnivoor dieet is een voedingspatroon waarbij je uitsluitend of voornamelijk dierlijke producten eet, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Groenten, fruit, granen, noten en peulvruchten worden niet of nauwelijks gegeten. Het dieet is extreem koolhydraatarm en rijk aan eiwitten en vetten.

Lynette vond het dieet op sociale media en startte er in eerste instantie mee om af te vallen. Een lunch van muffins, gemaakt van bacon en ei, of een avondmaaltijd die bestaat uit biefstuk, varkenshaas en brie: voor Lynette is het dagelijkse kost. Zij eet voornamelijk dierlijke producten en vermijdt suikers en koolhydraten. Dus brood, pasta en aardappelen gaan er bij haar niet in.

Volgens online video’s zou het dieet een genezende werking hebben en lichamelijke klachten verhelpen. Op social media zijn in toenemende mate influencers en coaches actief die een carnivoor dieet promoten als een gezond dieet. Dit dieet past niet binnen de Schijf van Vijf en verhoudt zich niet tot de Richtlijnen Goede Voeding. Ook is het geen geïndiceerd medisch voedingspatroon of dieet bij een specifieke aandoening of een combinatie van aandoeningen.

Afvallen en bloedsuikerspiegel

Door het carnivoordieet kan je minder calorieën binnenkrijgen dan je verbrandt. Daardoor kan je op korte termijn afvallen, wat bijvoorbeeld weer gunstig kan zijn voor je bloedsuikerspiegel of buikvet. Maar dat betekent niet dat het een gezond dieet is. Op de lange termijn kan je gezondheidsproblemen krijgen.

Tekort aan essentiële voedingsstoffen

Bij het carnivoordieet sla je namelijk plantaardige voeding over: geen groente, fruit en graanproducten. Hierdoor loop je alle belangrijke stoffen die je lichaam hieruit haalt mis. Je kunt een tekort krijgen aan vitamines, zoals vitamine C en foliumzuur. Een andere belangrijke voedingsstof die je mist zijn vezels. Deze zijn heel belangrijk voor je darmen. Als je te weinig vezels eet, krijg je problemen met je spijsvertering.

Ook geven vezels een verzadigd gevoel na het eten en verminderen ze het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Bewerkt vlees bevat vaak veel zout en verzadigd vet, wat ook kan bijdragen aan een hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Bovendien is de kans op onder andere een beroerte, diabetes type 2 en darmkanker groter als je veel rood en bewerkt vlees eet.

De diëtetiek is gebaseerd op wetenschappelijke kennis - ‘evidence-based practice’ en ‘practice-based evidence’ - over het consumeren van voeding, het functioneren van het menselijk lichaam en de psychologie van gedragsverandering. Diëtetiek gaat - vanuit deze drie invalshoeken - uit van een optimale voedingsstatus voor ieder mens, als de basis voor een gezond leven of in een specifieke situatie. Vaak is het om medische redenen nodig om mensen te ondersteunen in het bereiken van een optimale voedingsstatus door een gepersonaliseerd dieetadvies, begeleiding en coaching.

De rol van vezels en polyfenolen

Plantaardige voeding is rijk aan vezels en polyfenolen. Polyfenolen zijn stofjes in plantaardige voeding die producten geur, smaak en kleur geven. Deze vezels en polyfenolen stimuleren de groei van gunstige bacteriën die korte-keten vetzuren maken die ontstekingsremmend zijn. Deze korte-keten vetzuren voeden ook de darmwand en houden die wand gezond. Een gezonde darmwand laat alleen de juiste stoffen door vanuit de darm naar de bloedbaan en zorgt dat andere stoffen in de darm blijven.

Omgekeerd kan een voedingspatroon, rijk aan verzadigd vet en suiker en arm aan vezels en polyfenolen, leiden tot een slechtere bacteriesamenstelling en een zogenaamde ‘lekkende darm’. Hierdoor kunnen schadelijke moleculen vanuit de darm in de bloedbaan komen. Naast de beperkte hoeveelheid ontstekingsremmende korte-keten vetzuren, triggert de lekkende darm een chronische, laaggradige ontsteking die betrokken is bij heel veel aandoeningen en versnelde veroudering (16).

Risico's van het carnivoordieet

Het carnivoor dieet kan zorgen voor tekorten aan vezels, vitamines en mineralen, verhoogde inname van verzadigd vet en cholesterol en mogelijke belasting van de nieren door de bereidingswijze. Een hoge consumptie van rood en bewerkt vlees hangt daarnaast samen met een verhoogd risico op verschillende soorten kanker, diabetes type 2 en beroerte.

In dit artikel bespreken we de gezondheidsaspecten van een carnivoor of dierlijk voedingspatroon. De wetenschap is helder: een carnivoor dieet is niet gezond. Bij Plants for Health doen we niet aan cherry-picking: het selectief uitlichten van alleen die studies die in je straatje passen. Wij gebruiken uitsluitend onderzoek van hoge kwaliteit, zoals grote overzichtsstudies en meta-analyses waarin meerdere trials samenkomen.

Als artsen, diëtisten en gezondheidswetenschappers zijn we getraind om deze studies goed te beoordelen en in de juiste context te plaatsen. Dat is iets anders dan wat veel influencers doen: verwijzen naar een artikel op PubMed (de online database voor wetenschappelijke publicaties) zonder echt te begrijpen wat er in dat onderzoek staat.

Inflammatie

Veel chronische aandoeningen zoals darmklachten, reumatische aandoeningen, hart- en vaatziekten, neurologische aandoeningen, versnelde veroudering en ook kanker, hangen samen met inflammatie of ontsteking. Het verlagen van ontsteking is daarom een belangrijk doel van medische behandelingen en leefstijlinterventies.

Er is geen bewijs dat een carnivoor dieet ontstekingen verlaagt. Grote overzichtsstudies laten juist zien dat Mediterrane-, vegetarische- en plantaardige voedingspatronen het sterkst en meest consistent objectieve bloedwaarden voor ontstekingen verlagen (10-15). Voedingspatronen met veel rood- en bewerkt vlees zijn juist gerelateerd aan ongewijzigde of verhoogde inflammatie, zeker vergeleken met plantaardige patronen.

Hart- en vaatziekten

Er is geen bewijs dat een carnivoor dieet het risico op hart- en vaatziekten verlaagt. Integendeel, grote overzichtsstudies laten zien dat mensen die meer rood en bewerkt vlees eten, vaker hart- en vaatziekten hebben (20-25). Ook laten studies zien dat mensen die dierlijke eiwitten vervangen door plantaardige eiwitten, een lager risico hebben op hart- en vaatziekten (21,23,25).

Mede daarom benadrukken internationale verenigingen van artsen en andere gezondheidsprofessionals in de cardiologie dat voedingspatronen met veel vlees en dierlijke vetten het risico op hart- en vaatziekten verhogen en dat Mediterrane- en plantaardige voedingspatronen het risico juist verlagen (24).

Kanker

Een carnivoor dieet is per definitie rijk aan rood en vaak ook bewerkt vlees. Producten zoals bacon, ham en ‘beef jerky’ (gedroogd rundvlees) zijn voorbeelden van bewerkt vlees en dat staat - net zoals sigaretten - op de lijst van kankerverwekkende producten van de Wereldgezondheidsorganisatie (26).

Concreet adviseert de Wereldgezondheidsorganisatie om de consumptie van vlees te beperken, vooral van bewerkt vlees zoals worst, ham, spek en vleeswaren. Het bewijs dat bewerkt vlees het risico op kanker verhoogt is het sterkst, maar de WHO zegt dat ook rood vlees, zoals rund, varken, lam en geit, waarschijnlijk kankerverwekkend is. Daarom wordt aangeraden bewerkt vlees zoveel mogelijk te vermijden en rood vlees met mate te gebruiken (26).

Voedingspatronen die overwegend plantaardig zijn worden consequent in verband gebracht met een lager risico op kanker en met betere uitkomsten bij mensen die kanker hebben overleefd. Zo werd recent aangetoond dat vegetariërs een 12% lager risico hebben op het ontwikkelen van kanker en veganisten zelfs een 24% lager risico, in vergelijking met omnivoren (en dan hebben we het nog niet eens over carnivoren) (27).

Uit grote bevolkingsonderzoeken blijkt dat een voedingspatroon met weinig plantaardige producten en juist veel dierlijke eiwitten en vetten samenhangt met een hoger risico op het krijgen van kanker én een hogere sterfte (28-30). Daarom raden grote instituten zoals het World Cancer Research Fund aan om vooral veel onbewerkte plantaardige voeding te gebruiken en de inname van rood en bewerkt vlees te beperken om kanker te helpen voorkomen.

Waarom voelen sommige mensen zich beter bij een carnivoor dieet?

Op social media krijgen we soms heftige reacties van mensen die een carnivoor of grotendeels dierlijk voedingspatroon aanhangen. Men geeft aan dat klachten door dit voedingspatroon zijn afgenomen of dat zij verhalen kennen van mensen die opknapten na het overstappen van een (meer) plantaardig voedingspatroon naar een carnivoor of grotendeels dierlijk voedingspatroon. Het gaat hier vaak over het overstappen van een zeer ongezond voedingspatroon met veel bewerkte voeding, rijk aan suiker en zout, arm aan voedingsstoffen naar een onbewerkt voedingspatroon rijk aan vlees, vis en eieren. Door meer onbewerkt eten, zie je dan soms inderdaad verbetering van onder andere bloedsuiker en gewicht.

Met name mensen met darmklachten, zoals prikkelbare darm syndroom, de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of coeliakie, kunnen op de korte termijn verbetering van hun symptomen ervaren bij een dierlijk dieet. Zij geven ook weleens aan dat een (overwegend) plantaardig voedingspatroon juist gepaard gaat met een opgeblazen gevoel en meer darmklachten. Het is bekend dat een vezelarm voedingspatroon (meestal rijk aan dierlijke producten) op de korte termijn inderdaad verlichting kan bieden bij mensen met darmklachten. Dit komt onder andere doordat een carnivoor dieet weinig fermenteerbare koolhydraten (ook wel bekend als de zogenaamde FODMAPs) en vezels bevat, waardoor gasvorming en een opgeblazen gevoel afnemen (7).

Er is echter een keerzijde. Hoewel de vezelarme voeding op korte termijn verlichting kan geven, gaat het vaak samen met een verslechtering van het microbioom, de grote hoeveelheid bacteriën in onze darmen. De diversiteit van het microbioom neemt af en het aantal bacteriën die gunstige, ontstekingsverlagende stoffen produceren nemen af, terwijl ‘slechte’ bacteriën in aantal toenemen (8). Uiteindelijk kan dit op de de lange termijn juist negatieve gevolgen hebben voor de algemene gezondheid en de darmgezondheid. Onderzoek laat dan ook zien dat hoe meer plantaardig men eet, des te lager het risico op inflammatoire darmziekten (b.v. de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) is.

Nadelen van het carnivoordieet

Hieronder volgen tien belangrijke redenen waarom wij het carnivoor dieet niet aanbevelen:

  1. Gebrek aan vezels is schadelijk voor de gezondheid: Het carnivoor dieet sluit alle plantaardige voedingsmiddelen uit, wat betekent dat het geen vezels bevat. Vezels zijn essentieel voor de diversiteit van het darmmicrobioom, ondersteunen gunstige bacteriën en verlagen het risico op spijsverteringsstoornissen.
  2. Verhoogd risico op hart- en vaatziekten: Een dieet dat rijk is aan dierlijke producten leidt tot een hogere inname van verzadigd vet en cholesterol, wat het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.
  3. Tekort aan essentiële voedingsstoffen: Het uitsluiten van plantaardige voeding leidt tot tekorten aan belangrijke micronutriënten, waaronder vitamine C, magnesium, foliumzuur en kalium.
  4. Verhoogd risico op kanker door bewerkt en rood vlees: Bewerkt vlees is geclassificeerd als kankerverwekkend en rood vlees als waarschijnlijk kankerverwekkend door de Wereldgezondheidsorganisatie.
  5. Geen bewijs dat het beter werkt voor gewichtsverlies: Elk dieet dat leidt tot een calorietekort zorgt voor gewichtsverlies, maar het carnivoor dieet is moeilijk vol te houden op de lange termijn.
  6. Verhoogd risico op insulineresistentie en type 2 diabetes: Overmatige consumptie van rood en bewerkt vlees verhoogt het risico op diabetes type 2.
  7. Geen wetenschappelijk bewijs voor veiligheid op lange termijn: Er bestaan geen studies die de veiligheid of voordelen van het carnivoor dieet langetermijn aantonen.
  8. Kan leiden tot mentale gezondheidsproblemen: Het ontbreken van prebiotische vezels uit plantaardig voedsel kan een negatieve invloed hebben op de mentale gezondheid.
  9. Niet in overeenstemming met menselijke evolutie: Antropologisch bewijs wijst erop dat vroege mensen omnivoren waren met een gevarieerd dieet.
  10. Rampzalig voor het milieu: De veeteelt is een belangrijke veroorzaker van broeikasgasuitstoot en verantwoordelijk voor landgebruik, biodiversiteitsverlies en vervuiling.

Wat adviseert het Voedingscentrum?

Het Voedingscentrum adviseert daarom: eet maximaal 300 gram rood vlees per week en eet bewerkt vlees met mate. En totaal niet meer dan 500 gram vlees per week. Naast dat veel vlees eten dus niet goed is voor je gezondheid, is het ook slecht voor het milieu. Dat is een van de redenen waarom steeds meer mensen ervoor kiezen om juist minder vlees te eten of vegetariër te worden.

Moet ik dan helemaal plantaardig eten?

Een volledig plantaardig voedingspatroon is gezond, mits goed samengesteld! Wij helpen je daar natuurlijk graag bij. Maar ook een overwegend plantaardig voedingspatroon met nog een paar dierlijke producten kan gezond zijn. Vermijd vooral rood- en bewerkt vlees en eet lekker veel onbewerkte, plantaardige voeding: groente, fruit, volkoren granen, peulvruchten, noten en zaden. En heb je darmklachten? Bouw die vezelrijke voeding dan voorzichtig op of neem contact met ons op, zodat we je kunnen adviseren over een geschikte diëtist die jou kan begeleiden.

Richtlijnen Goede Voeding

Voor gezonde burgers gelden de voedingsadviezen van de Gezondheidsraad: de Richtlijnen Goede Voeding. Deze richtlijnen zijn wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen, bedoeld om een gezond en duurzaam voedingspatroon te bevorderen en het risico op chronische ziekten te verlagen. De Richtlijnen Goede Voeding zijn door het Voedingscentrum vertaald in de Schijf van Vijf.

Er kunnen gezondheidsrisico’s ontstaan als de voedingsinname afwijkt van de Schijf van Vijf. Voor mensen met een ziekte of kwetsbare gezondheid kan een aangepast voedingspatroon nodig zijn op basis van gevalideerde (para)medische richtlijnen en behandelprotocollen.

Beroepsnormen voor diëtisten

Een aantal van de influencers die het carnivoor dieet adviseert, voert de titel diëtist. Het is hierbij niet altijd direct duidelijk of zij die titel ook mogen voeren. Dit mag alleen na het volgen van een door de NWAO geaccrediteerde HBO-opleiding Voeding & Diëtetiek met een paramedische afstudeerrichting.

In die gevallen waar ze de titel mogen voeren, constateert de NVD dat deze influencers hun titel diëtist invullen op een manier die zich niet verhoudt tot de beroepscode diëtist 2024 en dat zij niet handelen conform het beroepsprofiel diëtist 2023, zoals opgesteld door de Nederlandse Vereniging van Diëtisten. Binnen deze kaders staat het werken vanuit het diëtistisch zorgproces en wetenschappelijke consensus centraal.

Patiënten en consumenten kunnen op basis van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een klacht indienen tegen paramedische professionals bij het Klachtenloket Paramedici. Bij direct gevaar voor de gezondheid of oneigenlijk gebruik van de wettelijk beschermde titel ‘diëtist’ kan een melding worden gedaan bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

labels: #Vlees

Zie ook: