De export van varkensvlees naar China heeft de afgelopen jaren aanzienlijke schommelingen gekend. Recente ontwikkelingen wijzen op een daling, die wordt beïnvloed door diverse factoren, waaronder de toenemende binnenlandse productie in China en geopolitieke spanningen.

Recente Daling in 2023 en 2024

De export van varkensvlees naar China is in het derde kwartaal van 2023 fors gedaald. Deze importdaling is een gevolg van de sterk gestegen productie van varkensvlees in eigen land. In het derde kwartaal van 2023 produceerde China 12,69 miljoen ton varkensvlees.

De export naar China is in het eerste half jaar van 2024 met 18% gedaald tot 1.6 miljard euro, dit komt met name door een daling van babymelkpoeder (-28%), vlees (-31%) en de doorvoer van hout (-82%). De export van vlees ligt met 210 miljoen euro 31% lager dan in 2023 en op een gelijk niveau met 2022. In het eerste kwartaal lag de prijs voor varkensvlees nog heel laag in China, waardoor er minder werd geïmporteerd.

Verschuivingen in Marktaandelen

De meeste EU-landen, behalve Nederland, raakten marktaandeel kwijt. Die zijn overgenomen door de Verenigde Staten, Canada en Brazilië. Brazilië is nu de grootste leverancier van varkensvlees naar China en haalt daarmee Spanje in. De export vanuit Brazilië steeg met 324.000 ton, oftewel 16,6 procent, vergeleken met de eerste negen maanden van vorig jaar. Spanje leverde 309.000 ton. Dat is 9,4 procent minder dan vorig jaar.

Nederlandse Vleesexport in Perspectief

De exportwaarde van vlees uit Nederland is in 2024 gedaald naar circa 10,7 miljard euro (-3 procent). China is een van de landen waaraan Nederland minder heeft verdiend als het gaat om vlees. De exportwaarde van Nederland van vlees is vorig jaar in totaal gedaald naar een geraamde 10,7 miljard euro, een afname van 3 procent ten opzichte van 2023. De importwaarde daalde eveneens, met 3,4 procent tot 5,1 miljard euro.

De waardedaling van de vleesexport is voornamelijk te wijten aan een afname in de exportwaarde van varkensvlees, die met 12,5 procent daalde: van 2,8 miljard euro in 2023 naar 2,5 miljard euro in 2024. Hoewel de varkensvleesprijzen vorig jaar wederom hoog waren, lagen ze onder het uitzonderlijk hoge niveau van 2023.

Invloed van Binnenlandse Productie in China

China heeft de eigen productie van varkensvlees en babymelkpoeder opgevoerd en dit gaat ten koste van onder andere de Nederlandse export. De Chinese afhankelijkheid van varkensvlees uit de Europese Unie is overigens beperkt: slechts 5 procent van de totale Chinese consumptie komt uit de Europese Unie.

Nederlandse Landbouwexport

In totaal voerde Nederland in 2024 voor 128,9 miljard euro aan landbouwgoederen uit. De export naar de meeste grote afzetmarkten nam toe, vooral naar Polen en Spanje. De Nederlandse landbouwexport bestaat uit wederuitvoer (niet of licht bewerkte import die via Nederland naar elders gaat) en export van Nederlandse makelij.

De landbouwexport van Nederlandse makelij wordt over het afgelopen jaar geraamd op 83,4 miljard euro, de wederuitvoer van buitenlandse landbouwgoederen op 45,5 miljard euro. De Nederlandse economie heeft in 2024 naar schatting 47,4 miljard euro verdiend aan de export van landbouwgoederen. Dat is ruim 4 procent hoger dan in 2023. Van dit bedrag werd 42,3 miljard euro binnengehaald via de export van Nederlandse makelij en 5,2 miljard euro door wederuitvoer van geïmporteerde goederen.

Afname Verdiensten in China

Er is één land in de top tien van bestemmingen waaraan Nederland sinds 2021 minder is gaan verdienen en dat is China. De landbouwexport naar dit land is vorig jaar met 12 procent afgenomen. Daarbij gaat het met name om minder in Europa gewaardeerde delen, zoals oren, snuiten en poten. Dit verklaart volgens de onderzoekers 23 procent van de totale exportafname naar het land. Hiermee wordt voor deze twee producten de trend van de afgelopen jaren voortgezet.

Nederland als Vleesexporteur binnen de EU

Nederland exporteerde in 2020 voor 8,8 miljard euro aan vlees en was daarmee de grootste exporteur van vlees in de EU. Na Nederland zijn Spanje, Duitsland, Polen en Denemarken de grootste exporteurs van vlees in de EU. Nederland is daarbij de grootste exporteur van rund- en kalfsvlees, de tweede exporteur van pluimveevlees (na Polen) en de vierde exporteur van varkensvlees (na Spanje, Duitsland en Denemarken). Ook in exportgewicht is Nederland de grootste exporteur. In 2020 werd 3,6 miljard kilogram vlees geëxporteerd.

Toegevoegde Waarde voor de Nederlandse Economie

Nederland is al decennia een grote vleesexporteur. De productie van en handel in vlees levert toegevoegde waarde op voor de Nederlandse economie. In 2019 verdiende de Nederlandse economie 8,7 miljard euro aan de totale afzet van vlees, waarvan 5,2 miljard euro aan export en 3,5 miljard euro aan binnenlandse afzet.

Sinds 2015 is Nederland meer gaan verdienen aan de productie van, en handel in vlees. In 2015 ging het om 7 miljard euro (1,0 procent van het bbp). Voor de Nederlandse vleesexport is import nodig, zoals levende dieren, nog te bewerken vlees of veevoedergrondstoffen. Levend pluimvee is de grootste importcategorie (240 miljoen euro in 2019, vooral uit Duitsland), gevolgd door maïs en tarwe. Maïs (grotendeels uit Oekraïne) en tarwe (met name uit Frankrijk) leveren als veevoedergrondstoffen een indirecte bijdrage aan de Nederlandse vleesexport.

Daling Agrofood Export naar China

Nederlands export van agrofood naar China daalt met 18%, vooral door minder vraag naar babymelkpoeder en vlees. De export van agrofoodproducten vanuit Nederland naar China is in de eerste helft van dit jaar fors gedaald ten opzichte van vorig jaar. Vooral babymelkpoeder (-28%) en vlees (-31%) werden minder geëxporteerd. De import van Chinese agrofoodproducten naar Nederland bleef gelijk op €1,3 miljard. De Nederlandse handelsbalans voor agrofood met China is daardoor nog maar net positief.

De afname van de export van babymelkpoeder wordt toegeschreven aan het dalende geboortecijfer in China. Babymelkpoeder blijft echter met afstand het belangrijkste exportproduct naar het Oost-Aziatische land, met een totale waarde van €663 miljoen. Tegelijk verliest Nederland marktaandeel aan Nieuw-Zeeland. Er is wel een lichte groei in de export van andere zuivelproducten, zoals kaas, room en boter.

Groei in Andere Voedingsproducten

De vleesexport daalde nog sterker dan die van babymelkpoeder, met 31%, tot een totaal van €210 miljoen. Dit ligt weer op het niveau van 2022. In het tweede kwartaal steeg de import van varkensvlees door China echter weer. Opvallend is de groei in de export van ‘overig voedsel’, die met ruim een derde steeg naar €110 miljoen. Een relatief nieuwe categorie in de export is die van veterinaire vaccins. Ook machines vormen een belangrijke exportgroep.

Bij de import vanuit China staan landbouwmachines bovenaan, met een waarde van €150 miljoen. Dit is aanzienlijk meer dan de Nederlandse export van landbouwmachines naar China. Veevoer staat op de tweede plek (€105 miljoen). Biologische soja voor de bio-veehouderij is hierin een belangrijke categorie.

Antidumpingonderzoek China

China heeft een antidumpingonderzoek ingesteld naar de invoer van EU-varkensvlees voor menselijke consumptie. Het land onderzoekt of de varkensvleesproducten worden gedumpt op de Chinese markt. Er zijn toenemende spanningen tussen de EU en China.

Exporteurs moeten alternatieve markten verkennen en ontwikkelen, gezien de impact van geopolitieke spanningen op de food en agribusiness. China moet zich voor het onderzoek houden aan de procedures van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Volgens de WTO-regels moet het onderzoek binnen een jaar na opening worden afgerond en mag het niet langer duren dan 18 maanden, gerekend vanaf het begin van het onderzoek.

Als China bewijs van dumping vindt, stelt het land naar alle waarschijnlijkheid antidumpingrechten in op de invoer van varkensvlees uit de EU. Maar China kan ook voordat het onderzoek is afgerond al voorlopige maatregelen opleggen bij de import van Europees varkensvlees.

"Als na een voorlopig onderzoek wordt vastgesteld dat dumping heeft plaatsgevonden en schade heeft veroorzaakt aan de binnenlandse industrie, kunnen voorlopige antidumpingmaatregelen worden genomen,” verklaarde He Yadong, een woordvoerder van het Chinese ministerie van Handel in een reactie aan verslaggevers. Als het onderzoek ongunstig uitpakt voor de EU, kan de EU nog in beroep gaan tegen China’s beslissing.

Wat we in de gaten houden om de potentiële impact in te kunnen schatten:

  • Politieke druk binnen de EU om het standpunt te wijzigen over invoerheffingen op Chinese elektrische voertuigen.
  • Vroege tekenen dat China van plan is voorlopige antidumpingheffingen in te voeren op varkensvlees uit de EU.
  • Goedkeuring door Chinese autoriteiten van meer bijproductenexport vanuit concurrerende regio's, zoals Brazilië.
  • Preventieve veranderingen in de Chinese import van met name bijproducten.
  • Agressievere marketing/export door concurrenten van buiten de EU, zoals Brazilië en Rusland.

Impact van Antidumpingmaatregelen

Toen China zich geleidelijk herstelde van de gevolgen van de Afrikaanse varkenspest, daalde de importvraag naar varkensvlees. Sinds 2020 is de EU een stuk minder afhankelijk van China als exportmarkt voor varkensvlees. Het aandeel van China in de totale EU-uitvoer van varkensvlees is gedaald van 55 procent in 2020 tot 30 procent in 2023. We verwachten dat de export naar China dit jaar nog verder afneemt.

De export van varkensvlees uit de EU-27 naar China is in de periode tussen januari en april 2024 weliswaar met 19 procent op jaarbasis gedaald, toch blijft China de grootste markt voor varkensvlees uit de EU. Daarom zouden handelsbeperkingen, zoals een hogere invoerheffing, een ongunstig effect hebben op de Europese varkensvleesmarkt. Afhankelijk van hoe hoog ze zijn, zouden invoertarieven gevolgen hebben voor het concurrentievermogen van varkensvlees uit de EU ten opzichte van andere spelers op de wereldmarkt, zoals de VS, Brazilië en Canada.

Hoewel de export van de EU naar China niet volledig zal verdwijnen, is het waarschijnlijk dat deze afneemt en dat er deels op alternatieve markten moet worden ingezet. Een dergelijke verschuiving van de handelsstromen duurt even en zou kunnen leiden tot een tijdelijk overaanbod op de Europese markt. Daardoor kunnen de prijzen en marges in de toeleveringsketen van varkensvlees onder druk komen te staan.

Spanje, Nederland, Denemarken en Frankrijk zouden het hardst getroffen worden, aangezien deze landen 90 procent van de export van varkensvlees naar China voor hun rekening nemen. Maar antidumpingmaatregelen kunnen hun weerslag hebben op de hele EU-markt als grote exporteurs worden beperkt, bijvoorbeeld door overaanbod en prijsdalingen.

Alternatieve Markten

De EU exporteerde in 2023 ongeveer 1,2 miljoen ton varkensvlees en bijproducten naar China. Ongeveer de helft daarvan bestond uit spiervlees en de andere helft uit bijproducten. Hoewel voor spiervlees mogelijk alternatieve afzetmarkten kunnen worden gevonden, is de prijs daar waarschijnlijk lager. De EU exporteert al aanzienlijke hoeveelheden varkensvlees naar de meeste van deze importmarkten. Om de afzet op die markten te vergroten, moeten andere leveranciers minder gaan exporteren. Sommige markten, zoals Mexico, worden gedomineerd door de VS, waardoor het voor de EU moeilijk is om daar voet aan de grond te krijgen.

Voor bijproducten zou het voor de EU lastiger zijn om alternatieve markten te vinden. Vooral omdat andere Aziatische importeurs van bijproducten veel kleiner zijn dan China. De EU zou eventueel meer producten kwijt kunnen op Afrikaanse markten, maar die bieden doorgaans lagere prijzen dan China.

Beperkte Mogelijkheden voor Concurrenten

Hoewel ongeveer 50 procent van China's totale varkensvleesimport afkomstig is uit de EU, vertegenwoordigt deze invoer slechts 5 procent van de Chinese varkensvleesconsumptie. China's afhankelijkheid van de EU is dus beperkt.

China kan ook extra varkensvlees kopen van andere leveranciers, zoals Brazilië en, in mindere mate, de VS, Canada en Argentinië. Maar dat heeft waarschijnlijk gevolgen voor de bestaande handelsstromen van andere markten, aangezien het totale aanbod van varkensvlees op korte termijn vast is.

Bijproducten van andere leveranciers kopen wordt lastiger voor China, aangezien de EU wereldwijd verantwoordelijk is voor bijna 60 procent van de levering van bijproducten. In theorie zou China bijproducten uit Noord- en Zuid-Amerika kunnen importeren, maar dat zal waarschijnlijk leiden tot aanzienlijke verschuivingen in de handelsstromen. De relatie tussen China en de VS kan daarbij een uitdaging zijn, net als de komende verkiezingen.

China kan ook de handelsafspraken met Brazilië aanpassen, zodat meer Braziliaanse fabrieken toestemming krijgen bijproducten naar China te exporteren. Rusland heeft tot nu toe geen grote rol gespeeld in de wereldwijde export van varkensvlees en bijproducten, maar dat zou kunnen veranderen nu de samenwerking tussen China en Rusland hechter wordt.

Mogelijk komt er helemaal geen vervangende leverancier voor een deel van het varkensvlees dat China momenteel importeert. Aangezien de vraag naar producten mogelijk niet volledig aansluit bij de beschikbaarheid daarvan bij een verschuiving van handelsstromen. Hoewel sommige landen garen kunnen spinnen bij handelsbeperkingen, is het ook goed mogelijk dat de handel verloren gaat. In dat geval zou de EU er waarschijnlijk de meeste schade van ondervinden.

Binnenlandse Productie in China

Ook vermeldenswaard is dat China de binnenlandse productie van varkensvlees aanzienlijk heeft opgeschroefd en dat de binnenlandse prijzen al meer dan een jaar onder druk staan door overaanbod. Hoewel de varkensvleesprijzen eind mei begonnen aan te trekken, zouden de regering en de sector de prijzen graag hoger zien, om de aanzienlijke verliezen in 2023 en Q1 2024 te compenseren. Hoewel mogelijke antidumpingmaatregelen op varkensvlees uit de EU kunnen leiden tot een tijdelijk tekort aan bijproducten, zou de algehele impact beperkt zijn.

Andere importeurs, zoals Japan, Zuid-Korea, het VK en de Filipijnen, kunnen profiteren van een grotere beschikbaarheid en lagere prijzen als de EU minder toegang heeft tot de Chinese markt. Anderzijds kan het concurrentievermogen van Brazilië op de Aziatische markten verslechteren als de prijzen in de EU dalen.

Politieke Vergeldingsactie

Wij denken dat er eerder sprake is van een politieke vergeldingsactie van China in reactie op de invoering van importrechten op Chinese elektrische voertuigen dan van daadwerkelijke bezorgdheid over dumping van varkensvlees. Ondanks de berichten dat de Chinese varkensproductie weer langzaam groeit, gaat het land dit jaar een record hoeveelheid varkensvlees importeren. De Spanjaarden profiteren het meest van de toenemende export met de Chinezen.

Nederland kent, net als veel andere landen in de Europese Unie, een toename van de export van varkensvlees naar China. Het totale tonnage is met 40,1 procent gestegen tot 140.800 ton ten opzichte van het eerste kwartaal van 2020, zo blijkt uit gegevens van de Chinese douane.

Importcijfers China in 2021

Volgens gegevens van de Chinese douane heeft de volksrepubliek in het eerste kwartaal van 2021 in totaal 1,43 miljoen ton varkensvlees geïmporteerd, inclusief bijproducten. Dat was 237.400 ton of 20 procent meer dan in dezelfde periode van het vorig jaar. Het merendeel, met 1,14 miljoen ton, bestond uit verse en diepgevroren goederen, waarvan het invoervolume met 22,9 procent toenam.

Verreweg de belangrijkste varkensvleesleverancier voor de Chinese markt was Spanje. Het volume dat door de Spanjaarden werd geëxporteerd, steeg met 241.900 ton of 113,4 procent tot 455.200 ton in vergelijking met de eerste drie maanden van 2020. Als gevolg van de zeer goede afzetmogelijkheden werden de slachtvarkens in Spanje schaars en steeg de notering op de Mercolleida met 33 procent in het eerste kwartaal van 2021.

Het is ook niet vreemd, gezien de Spaanse export, dat Nederland veel meer biggen naar Spanje exporteert. De VS staat op de tweede plaats van de belangrijkste leveranciers van China, maar de Amerikanen zagen wel een lichte exportdaling van 1,2 procent naar 209.000 ton accepteren. De Amerikaanse export van slachtbijproducten naar China steeg echter met 64,5 procent tot 71.700 ton. Nederland zag het totale tonnage met 40,1 procent gestegen tot 140.800 ton ten opzichte van het eerste kwartaal van 2020. Denemarken volgde met een omzetstijging van bijna 10 procent tot 128.600 ton, hoewel dit werd vertraagd door de stagnerende verkoop van bijproducten. Brazilië wist zijn verkoop van varkensvlees aan China met 41,5 procent te verhogen tot 121.200 ton, maar door de relatief lagere export van bijproducten met een totaal van 125.500 ton, staat het land slechts op de vijfde plaats van de belangrijkste leverancierslanden. Duitsland verloor zijn hoge marktaandeel in China volledig na de opkomst van AVP.

EU Export naar China in 2019

De export van varkensvlees vanuit de Europese Unie naar China is dit jaar enorm gestegen. In de eerste drie kwartalen van 2019 heeft China al meer varkensvlees uit de Europese lidstaten afgenomen dan in heel 2018. Van januari tot en met september ging zo’n 1,55 miljoen ton varkensvlees vanuit de EU naar China. Dat is 46% van al het varkensvlees dat de EU verliet. De grote vraag uit China heeft ervoor gezorgd dat de prijzen voor de Europese varkenshouders fors zijn gestegen, ook in Nederland.

Die prijsstijging geldt niet voor alle lidstaten. Zo mag België geen varkensvlees naar China exporteren omdat onder wilde zwijnen in het oosten van het land Afrikaanse varkenspest heeft geheerst. Na China wordt het meeste varkensvlees naar Japan uitgevoerd. Deze export is met 6,8% gestegen naar 365.000 ton. Ook Australië en Vietnam nemen meer vlees af.

Overzicht van de Nederlandse Vleesexport

De Nederlandse vleesexport heeft door de jaren heen verschillende verschuivingen en ontwikkelingen doorgemaakt. Hieronder een overzicht van enkele belangrijke gegevens:

Jaar Exportwaarde Vlees (miljard euro) Verandering t.o.v. Vorig Jaar
2020 8,8 -
2023 11,0 -
2024 (geraamd) 10,7 -3%

labels: #Vlees

Zie ook: