Is vlees nu gezond of niet? De meningen hierover zijn zeer verdeeld. Vaak staan mensen lijnrecht tegenover elkaar. De een staat een puur plantaardig (vegan) voedingspatroon voor, en de ander houdt het op alleen vlees (carnivoor). De emoties laaien soms flink op. Het is belangrijk om nuance aan te brengen in de discussie. Dit artikel beschrijft enkele hoofdpunten die van belang zijn.
Wat is vlees?
Vlees bestaat uit het spierweefsel, inclusief vetweefsel, bindweefsel en bijbehorend vocht van gewervelde dieren. Meestal gaat het om zoogdieren die gekweekt zijn voor consumptie door de mens. Steeds vaker horen we de oproep om minder of geen vlees te eten. Dan kun je je dus eerst afvragen waarom mensen het eten: gewoonte.
In Nederland is het bekende AVG’tje - aardappelen, vlees, groente - nog steeds populair. Vele jaren geleden waren de mensen jagers-verzamelaars. De mannen gingen op jacht om vlees te scoren als belangrijke voedingsbron. De structuur van ons gebit laat zien dat de mens een omnivoor is: we kunnen zowel planten als dieren eten en ons lichaam kan zowel planten als vlees verteren. Daar hebben we de nodige enzymen voor. Dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat het eten van vlees ook nódig is.
Voordelen van Vleesconsumptie
Vlees levert een aantal essentiële voedingsstoffen die in planten niet zitten. Je kunt dan denken aan vitamine B12, D3, omega-3 vetzuren (DHA en EPA), en creatine. In kleine hoeveelheden kan je lichaam die wel zelf aanmaken maar de processen zijn niet erg efficiënt. Vlees levert ook veel ijzer, zink en vooral: eiwitten. Daarnaast vitamine B3 en B6, fosfor en selenium. Dat zijn allemaal voedingsstoffen die belangrijk zijn voor een goede werking van o.a. de stofwisseling, het zenuwstelsel en immuunsysteem.
Als het over eiwitten gaat, is het een belangrijk voordeel van vlees dat het een bron van complete eiwitten is: het bevat alle essentiële aminozuren. Het kan helpen bij afvallen. Dit heeft o.a. te maken met de stof carnitine, die niet in plantaardige voeding voorkomt. Het is van belang voor o.a. Er is veel variatie mogelijk: zo heb je vlees van rund, kalf, kip, wild, lam, schaap, paard en geit.
Voedingsstoffen in Vlees
Vlees vormt een belangrijke bron van vitaminen en mineralen. Vet vlees of bewerkt vlees bevat in verhouding meer verzadigd vet. Varkensvlees en kippenvlees hebben verhoudingsgewijs meer onverzadigd vet dan rundvlees. Vetter vlees dat minimaal is bewerkt bevat over het algemeen meer voedingsstoffen dan mager vlees. De vleessamenstelling van dieren wordt bepaald door wat het dier te eten krijgt. Rood vlees bevat relatief veel creatine. Vlees speelt dus een belangrijke rol in een gezond voedingspatroon. Vlees dekt een groot deel van al deze voedingstoffen.
Nadelen van Vleesconsumptie
Er zijn ook veel redenen die je kunt hebben om juist géén vlees te eten.
- Dierenleed: Hoe je het ook wendt of keert, er zal altijd een dier sterven als wij vlees willen eten. Daarnaast zijn de omstandigheden in de bio-industrie vaak zeer schrijnend. Dat is nooit goed te praten. Maar ook als dieren een goed leven hebben gehad, is er sprake van het doden van dieren.
- De invloed op het milieu: Meer en meer horen we van broeikasgassen door mest als belangrijke oorzaak van opwarming van de aarde. Waar het gaat om de bio-industrie is dit zeker een zorgelijk aspect. Echter, wanneer er biologische landbouw goed toegepast wordt, ontstaat een rijkere bodem, meer biodiversiteit en minder uitstoot van stikstof doordat ontlasting van urine van de dieren verspreid over het land terecht komen.
- Gezondheid: Er wordt wel beweerd dat een plantaardig voedingspatroon gezonder is. De vraag is of je dit zo algemeen kunt stellen. Er is nogal wat controverse als het gaat om de vraag of vlees gezond of ongezond is. Eerlijk gezegd is er geen eenduidigheid in de literatuur. Het hangt van veel factoren af. Vooral welk vlees je eet, van welke kwaliteit, hoeveel, en wat je verder eet zijn belangrijke factoren.
Vlees bevat vaak veel vetten. Dit kan zowel een voor- als nadeel zijn. Veel soorten bevatten zowel verzadigde en onverzadigde vetten. Beide hebben we nodig. Het type vet maakt wel uit. Zo heeft vlees dat afkomstig is van dieren die gerend, rond gelopen of gevlogen hebben meer omega 3 dan dieren die op stal gestaan hebben. Dat is een veel gezonder vet dan omega 6, wat veel meer voorkomt in vlees van dieren die op stal hebben gestaan en o.a.
We horen vaak dat rood vlees het risico op darmkanker verhoogt. Het lijkt hierbij te gaan om slechts een kleine verhoging. Wat wél belangrijk is: bewerkt rood vlees is zeer ongezond. Met bewerkt bedoel ik worstjes, snijwaren, ham, salami, hamburgers, shoarma, kebab, frikadellen, rollades etc. De bewerkingsprocessen maken het ongezond, samen met de toevoegingen. Vaak bevatten dit soort producten veel zout, nitriet, conserveringsmiddelen en suiker.
Vlees kan ook verontreinigingen bevatten, zoals pesticiden (door de voeding), antibiotica en hormonen. Het gebruik van groeihormonen is wel verboden. Vegetarische voedingspatronen worden in het algemeen in verband gebracht met minder risico op hart- en vaatziekten en een algemene betere gezondheid. Hierbij moet je wel bedenken dat het niet alleen gaat om het weglaten van vlees.
Doorgaans wordt met ‘de eiwittransitie’ bedoeld dat we meer plantaardige eiwitten zouden moeten eten en minder dierlijke, vanwege klimaatverandering en opwarming van de aarde. Natuurlijk is het belangrijk om daaraan te doen wat we kunnen. De vraag is echter of we op het goede spoor zitten als we in de schappen van de supermarkten kijken. In het kader van de eiwittransitie verschijnen er allerlei vegetarische en vegan producten als vleesvervangers. Helaas zitten die meestal vol suikers, conserveringsmiddelen en andere toevoegingen. Ze vallen daarmee al snel onder bewerkte voeding en zijn ongezonder dan een goed stukje biologisch, onbewerkt vlees.
Hoeveel Vlees is Gezond?
Het advies van de gezondheidsraad is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten. Het gaat hierbij om maximaal 300g rood vlees. Op andere dagen is het advies om vis te eten of een gezonde vleesvervanger. Denk hierbij aan peulvruchten, soja of eieren.
Vlees en met name rood vlees heeft een slechte reputatie. In een review van 20 onderzoeken waar meer dan 1,2 miljoen mensen aan deelnamen, ontdekten onderzoekers dat het consumeren van bewerkt vlees het risico op hart- en vaatziekten met 42% leek te verhogen. Sommige mensen beweren dat het eten van vlees het risico op kanker verhoogt. Het probleem is dat de aanwijzingen van deze onderzoeken elkaar tegen spreken en dat de correlaties niet zo sterk zijn.
We zien wel volgens onderzoek dat bewerkt vlees het risico op darmkanker verhoogt. Het probleem ligt niet zozeer bij vlees, maar bij toevoegingen zoals nitriet. Ook spelen schadelijke stoffen zoals PAK’s in bewerkt vlees een belangrijke rol. Dit kan ontstaan door de bereidingswijze (te hoge temperaturen), bepaalde conserveringsmiddelen of als vlees verbrandt.
Hormonen en Antibiotica in Vlees
Hormonen hebben mogelijk invloed op onze gezondheid. Om deze reden mogen hormonen geproduceerde producten niet in de EU worden ingevoerd en verkocht. Antibiotica is nodig om infecties te bestrijden en is er geen bewijs dat het direct negatieve gevolgen heeft voor onze gezondheid. De onderzoeksresultaten zijn gemixt. Dit heeft te maken met dat vegetariërs of veganisten over het algemeen meer gezondheidsbewust zijn.
Als we kijken naar vervangers voor gezond vlees of andere dierlijke producten, dan is dit niet perfect. Hoewel vlees en vooral rood vlees in een kwaad daglicht staat, is dit niet helemaal terecht. Vlees is over het algemeen voedzaam en nodig om voedingstekorten tegen te gaan. We zien dat bewerkt rood vlees problemen met zich kan meebrengen, zoals een verhoogd risico op darmkanker. Hormonen en antibiotica in vlees vormen binnen de EU geen probleem.
Duurzaamheid en Milieu
Het is natuurlijk bekend dat een overmatige vleesconsumptie slecht is voor het milieu. Door minder vlees te eten is er minder vraag en zal dit resulteren in minder CO2 uitstoot. Om hier nuance aan te brengen, kan een plantaardig voedingspatroon net zo goed de CO2 uitstoot verhogen. Eet je graag vlees en wil je bijdragen aan het milieu, dan kun je op zoek gaan naar duurzaam vlees. Duurzaam vlees komt voort uit een duurzaam proces.
Biologisch vlees moet aan strengere eisen voldoen dan niet-biologisch. Dit kan leiden tot een gezondere vetzuursamenstelling van het vlees. Er kleven echter ook nadelen aan biologisch vlees: meer kans op parasieten en omdat de dieren meer buiten grazen, bevat hun vlees meer dioxine.
Varkensvlees beïnvloedt het klimaat iets meer dan kip, maar minder dan rundvlees. Varkensvlees belast het milieu bijna 10-20% meer dan kip. Dat komt vooral doordat er meer voer nodig is om ze te laten groeien. Voor 1 kilo varkensvlees is 3 tot 5 kilo voer nodig. De productie van varkensvoer kost energie, water en land.
Alternatieven voor Vlees
Toch zijn er ook andere redenen om geen vlees te eten, zoals het dierenleed minderen of omdat je gewoon niet van vlees houdt. Het is belangrijk om te weten dat vleesvervangers geen complete vervangers van vlees zijn. Ze moeten het hebben van allerlei toevoegingen. Ten opzichte van vlees hebben vleesvervangers geen gezondheidsvoordelen.
Adviezen voor Vleesconsumptie
Misschien eet je heel veel vlees, misschien ook niet. Koop puur vlees, zonder toevoegingen. Dat is dus onbewerkt vlees. Let altijd op het etiket bij verpakkingen. Kies liefst voor biologisch en/of grasgevoerd vlees. Let op: ook biologisch, bewerkt vlees kan ongezonde toevoegingen bevatten (zoals hamburgers en saucijzen en gemarineerde producten). Dit is niet altijd het geval. Als je de mogelijkheid hebt: koop dan lokaal en doe navraag bij de boer of de slager hoe de dieren geleefd hebben.
Als je minder vlees wilt eten, maak dan je porties kleiner en kies bewust voor enkele dagen zonder vlees. Het is een puur persoonlijke keuze hoeveel je ervan wilt eten. Kortom: met een stukje goed biologisch, grasgevoerd vlees op z’n tijd is naar mijn idee niks mis. Integendeel: het past goed in een gevarieerd en gezond voedingspatroon.
Biologisch versus Niet-Biologisch Vlees
31 procent van de Nederlanders eet regelmatig biologische producten; 43 procent wil daar extra voor te betalen. Biologisch eten is hip, steeds meer mensen kiezen voor vlees, brood, zuivel, groente en fruit waar zo min mogelijk (kunst)mest of medicijnen aan te pas zijn gekomen. Dat klinkt gezond, maar ís het dat ook? Op die vraag is geen klip en klaar antwoord. Biologische spruitjes zijn zelf een béétje gezonder dan niet-biologische spruitjes. Maar of wij ook gezonder worden als we ze eten, is onbekend. Daar is vreemd genoeg nog maar heel weinig onderzoek naar gedaan - en ook nog eens vooral op dieren. Het effect op de mens is nauwelijks bestudeerd.
Wat is ‘biologisch’?
Bij de biologische landbouw en veeteelt staan het milieu en dierenwelzijn centraal. Biologische boeren maken geen gebruik van kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen of gentechnologie. Planten en dieren krijgen meer tijd om te groeien. De eisen die worden gesteld aan het welzijn van de dieren liggen een stuk hoger dan in de bio-industrie. Daarnaast wordt er zo min mogelijk gebruik gemaakt van antibiotica en andere geneesmiddelen. Er zijn dus meestal minder restanten van deze stoffen in biologische producten te vinden. Overigens wordt in Nederland sowieso streng toegezien op de deze stoffen, ook in gangbare producten. De waardes zullen in principe nooit de aangegeven wettelijke hoeveelheden overtreffen.
En wat hormonen in vlees betreft: in heel Europa is het verboden om in de veeteelt hormonen te gebruiken. U kunt er vanuit gaan dat die niet in uw hamlapje of tartaartje voorkomen, niet in biologisch vlees maar ook niet in vlees uit de bio-industrie.
Verschillen in Samenstelling
Biologische gewassen bevatten meer antioxidanten dan gangbare producten, is het belangrijkste resultaat van een groot onderzoek van de Europese Unie. Biologische varianten bevatten vaak ook minder nitraat. Die stof kan - in combinatie met eiwitten uit vis - mogelijk kankerverwekkend zijn. Maar ook hiervoor geldt: er is een grote onderlinge variatie. Een definitief oordeel is er nog niet.
Verder bevatten biologische producten minder water en meer ‘droge stof’. En juist in die droge stof zitten de voedingsstoffen, zoals vitamines en antioxidanten. Dat verschil in waterigheid zie je goed bij vlees. Een biologische karbonade krimpt vaak heel wat minder in de koekenpan dan een gewoon karbonaadje. Biologisch vlees bevat 10-20 procent minder vocht dan vlees uit de bio-industrie. Dat komt doordat het groeitempo van de biologische dieren niet kunstmatig wordt opgejaagd met antibiotica (dat een groeistimulerend effect heeft) en krachtvoer, en doordat er andere rassen worden gebruikt.
Natuurlijk versus Biologisch versus Supermarkt Vlees
Elk type vlees is op een andere manier tot stand gekomen en heeft zijn eigen unieke kenmerken en voedingswaarden.
- Natuurlijk vlees: is afkomstig van dieren die op een natuurlijke manier worden grootgebracht. Dit houdt in dat de dieren vrij kunnen rondlopen in de natuur en niet binnen in een hok worden gestopt. Zo hebben ze de volledige vrijheid om te grazen op open graslanden en krijgen ze de meest voedzame en natuurlijke gewassen binnen. De dieren zijn dus volledig grasgevoerd en krijgen geen genetisch gemodificeerd voer of worden behandeld met antibiotica of groeihormonen.
- Biologisch vlees: is afkomstig van dieren die worden grootgebracht volgens de biologische richtlijnen. Wat dit precies inhoudt is dat deze dieren alleen biologisch voer krijgen. Verder worden ze, net zoals bij natuurlijk en grasgevoerd vlees, niet behandeld met antibiotica of groeihormonen. Bij alle facetten in het grootbrengen wordt er rekening gehouden met de leefkwaliteit van de dieren. Wat ervoor zorgt dat ze een vrij stressloos leven lijden. Ook hebben de dieren toegang tot een buitenruimte. Hier kunnen ze grazen en vrij rondlopen.
- Supermarkt vlees: Het vlees dat in de supermarkt ligt is afkomstig van dieren die worden grootgebracht op industriële boerderijen. De dieren waarvan supermarkt vlees wordt gemaakt worden voornamelijk in stallen met weinig ruimte gehouden. Runderen verblijven hier bijna de helft van het jaar, vooral in de winterperiode. Vleeskuikens zien soms zelfs hun leven lang geen daglicht.
Conclusie
Het is dus ontzettend belangrijk is om te weten wat voor soort vlees je eet. Vaak is de herkomst van het vlees niet niet te zien aan het product, maar wordt het wel vermeld op de verpakking. Hierbij is natuurlijk vlees de meest gezonde en smaakvolle optie. Het biedt de de dieren het meest waardige leven. Wel kan het soms duurder zijn dan biologisch of supermarkt vlees. Daarna is biologisch vlees een goede keuze als je gezond en bewust wilt eten. Wel zijn de dieren nog altijd beperkt in hun leefomgeving en krijgen ze voeding toegediend in plaats van dat ze zelf kunnen kiezen wat ze eten. Als laatste is supermarkt vlees een goedkope en veel beschikbare optie, maar heeft aanzienlijk mindere voedingswaarden en heeft het dier een aanzienlijk minder prettig leven gehad. Ook kan het soms schadelijke stoffen bevatten dankzij de antibiotica en groeihormonen die de dieren krijgen toegediend. Weet wat je eet!
labels: #Vlees
