Rood vlees is een voedingsmiddel dat al eeuwenlang gegeten wordt door mensen over de hele wereld. Maar is rood vlees ook gezond? In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van rood vlees.

Wat is Rood Vlees?

Rood vlees is een verzamelnaam voor het vlees van zoogdieren zoals runderen, varkens, schapen, geiten en paarden. Ook al is het vlees van deze dieren niet altijd duidelijk rood van kleur, toch wordt dit vlees gerekend tot rood vlees. De kenmerkende rode kleur wordt veroorzaakt door myoglobine, een eiwit dat zuurstof bindt.

Wit vlees bevat een lagere concentratie myoglobine en is afkomstig van dieren zoals kippen, kalkoen, eend en konijn.

Rood vlees is een belangrijk onderdeel van de traditionele Nederlandse keuken. We eten het vaak in de vorm van biefstuk, hamburgers, worst, gehakt en andere vleeswaren.

Voedingswaarde van Rood Vlees

Hoewel vlees niet vaak geassocieerd wordt met nutriënten zoals vitaminen en mineralen, is het wel degelijk een rijke bron van verschillende voedingsstoffen. In onderstaande tabel staan de voedingswaarde van een bereide ribeye.

Rood vlees is een goede bron van eiwitten, ijzer en zink en past daarom in kleine porties in een gezond voedingspatroon. Daarnaast is rood vlees een bron van dierlijke eiwitten met een vaak compleet aminozuurprofiel.

Een ander voordeel van dierlijke eiwitten is dat ze makkelijker door het lichaam worden opgenomen dan plantaardige eiwitten.

Regelmatig wordt de indruk gewekt dat vlees eten niet goed zou zijn. Dat je met minder vlees langer zou leven. Dat je rood vlees maar beter helemaal zou kunnen laten staan.

Voedingswaarde per 100 gram bereide ribeye

Voedingswaarden Per 100 gram
Kilocalorieën 214
Eiwitten 29,6 gram
Vetten 10,6 gram
Verzadigd vet 4,5 gram
Thiamine (B1) 0,04 mg
Riboflavine (B2) 0,17 mg
Niacine (B3) 5,4 mg
Vitamine B6 0,35 mg
Folaat (B11) 12 mcg
Vitamine B12 1,8 mcg
Vitamine D 0,7 mcg
Vitamine E 1,3 mg
Vitamine K 1,6 mcg
Natrium 63 mg
Kalium 497 mg
Calcium 8 mg
Fosfor 242 mg
Magnesium 28 mg
IJzer 2,6 mg
Jodium 2,7 mcg
Koper 0,08 mg
Selenium 13 mcg
Zink 6,65 mg

Wat is Bewerkt Vlees?

Bewerkt vlees verwijst naar vleesproducten die veranderd zijn om de smaak, houdbaarheid of textuur te verbeteren. Bewerkingstechnieken kunnen variëren van zouten, drogen, fermenteren en roken tot het toevoegen van chemicaliën of conserveringsmiddelen. Voorbeelden van bewerkt vlees zijn onder andere worstjes, bacon, ham, hotdogs en ingeblikte vleesproducten. Het bewerkingsproces beïnvloedt vaak de voedingswaarde van het product.

Vooral bewerkte rood vleesproducten zijn ongezond en daarom is het beter deze te mijden.

Wat is Biologisch Vlees?

Er zijn verschillende manieren om vlees te produceren, waarvan conventioneel en biologisch vlees de bekendste zijn. Daarnaast bestaat er ook nog zoiets als natuurlijke veehouderij. De belangrijkste verschillen tussen deze methodes zijn te vinden in de manier waarop de dieren gehouden worden (zie tabel 2). Conventionele veehouderij is de meest efficiënte manier om vlees te produceren, maar gaat ten koste van dierenwelzijn en milieu. Biologisch en natuurlijk vlees is daarentegen veel duurder om te produceren.

Verschillen tussen conventionele, biologische en natuurlijke veehouderij

Conventioneel Biologisch Natuurlijk
Ruimte Stallen met veel dieren op een kleine ruimte Zowel binnen als buiten met meer ruimte Natuurlijke omgeving zoals weiland
Voeding Mengsel van granen, soja en maïs die bewerkt zijn met kunstmest en pesticiden Biologisch voer zonder kunstmest en pesticiden Dieren zoeken hun eigen eten zoals gras, kruiden, planten en insecten
Antibiotica Ja Bij medische noodgevallen Bij medische noodgevallen
Groeihormonen Nee (sinds 1988 verboden in geheel Europa) Nee Nee

Wat is Grasgevoerd Vlees?

Grasgevoerd vlees is afkomstig van runderen die het hele jaar door in de natuur grazen. Ze eten alleen gras, kruiden en andere planten die ze in het wild vinden. Biologisch vlees is niet per definitie grasgevoerd vlees, aangezien deze runderen ook graangevoerd mogen worden en delen van het jaar op stal staan.

Grasgevoerd vlees wordt gewaardeerd om zijn betere smaak, rijkdom aan voedingsstoffen en milieuvriendelijke productie. Studies suggereren zelfs dat grasgevoerd vlees meer omega 3-vetzuren en antioxidanten bevat.

Rood Vlees Onder Vuur

Rood vlees heeft de afgelopen decennia een slechte reputatie verworven. Consumptie van rood vlees wordt al lange tijd in verband gebracht met negatieve effecten op hart en vaten en andere gezondheidskwesties. In 2015 werd rood vlees door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bestempeld als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’.

Deze bevindingen hebben tot veel discussie geleid. Sommigen zijn van mening dat vlees volledig uit het dieet moet worden geschrapt. Ook een recent rapport van de Gezondheidsraad benadrukt dat een voedingspatroon met een overwegend plantaardig karakter gezonder is dan een dieet dat voornamelijk op dierlijke producten is gebaseerd.

Maar waar zijn de adviezen om minder vlees te eten op gebaseerd?

Voedingsonderzoek: Wat Vertelt de Data Echt?

Observationele onderzoeken zijn een veelgebruikte methode om te kijken naar de effecten van voeding op onze gezondheid. Deze studies volgen mensen in hun natuurlijke omgeving zonder invloed uit te oefenen op hun gedrag. Vaak worden hierbij vragenlijsten gebruikt om gegevens te verzamelen over voeding, leefstijl en gezondheid.

Observationele studies kunnen mogelijke verbanden tussen verschillende variabelen aantonen, maar kunnen niet bewijzen dat één variabele de oorzaak is van een andere variabele.

  • ONJUIST: het eten van rood vlees verhoogt het risico op een verstoorde bloedsuikerspiegel
  • JUIST: het eten van rood vlees is mogelijk geassocieerd met een verhoogd risico op een verstoorde bloedsuikerspiegel

Experimentele Setting: Onpraktisch en Onethisch

Om een oorzakelijk verband aan te tonen is het nodig om een experiment uit te voeren met twee groepen mensen: een experimentele groep en een controlegroep. Aangezien aandoeningen zich pas na tientallen jaren ontwikkelen, zou het onpraktisch en onethisch zijn om mensen zo lang in een experimentele setting te houden.

De Nadelen van Vragenlijsten

Vragenlijsten worden niet altijd eerlijk ingevuld. Dit komt door factoren zoals sociale wenselijkheid, geheugenverlies en het feit dat mensen niet altijd weten wat ze eten. Mensen zijn geneigd om een mooier plaatje te schetsen van zichzelf. Ze zullen bijvoorbeeld eerder aangeven dat ze regelmatig sporten dan dat ze roken of alcohol drinken. Ook wordt gezonde voeding overschat, en ongezonde voeding onderschat.

Is Vlees Wel de Boosdoener?

Bij observationele onderzoeken is het niet mogelijk om één aspect uit een voedingspatroon te isoleren. Er kan alleen een mogelijk verband gelegd worden tussen twee variabelen. We kunnen simpelweg niet zeggen dat vlees de boosdoener is. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat mensen die vlees eten ook minder fysiek actief zijn, vaker roken of gerookt hebben en een hoger BMI hebben. Hoe kunnen we met zekerheid stellen dat vlees de oorzaak is en niet het gebrek aan een gezonde leefstijl?

Vlees wordt vaak gegeten in combinatie met andere voedingsmiddelen. We kunnen simpelweg niet de invloed van andere voedingsmiddelen volledig uitsluiten.

Is Rood Vlees Kankerverwekkend?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft bewerkt vlees geclassificeerd als ‘kankerverwekkend’, in dezelfde categorie als asbest, arseen, tabak en alcohol. Dit betekent dat er voldoende bewijs is dat deze stoffen de ziekte veroorzaken. Het zegt echter niets over hoe krachtig iets is in het ontwikkelen van abnormale celgroei, alleen of het dat wel of niet doet. De WHO baseert deze indeling op basis van bewijskracht, niet naar de grootte van het risico:

  • Bewerk vlees: een 18% verhoogd risico op kwaadaardige celdeling in de darmen.
  • Roken: een 1.500%-3.000% verhoogd risico op kwaadaardige celdeling in de longen.

Rood vlees wordt door de WHO als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ beschouwd. Dit betekent dat er aanwijzingen zijn dat het de ziekte veroorzaakt, maar dat er nog niet genoeg bewijs voor is. Andere zaken die in deze categorie vallen zijn het kappersberoep (door blootstelling aan chemicaliën), het draaien van nachtdiensten, het drinken van hete dranken zoals koffie en thee en het grillen van eten (ook groenten!). De hoeveelheid en frequentie van blootstelling zijn echter van belang voor de toxiciteit van een stof.

Niet Al Het Vlees is Hetzelfde

Of rood vlees gezond of ongezond is, is helaas niet zo simpel te stellen. Hoewel onderzoek suggereert dat het eten van rood vlees het risico op bepaalde gezondheidsproblemen kan verhogen, is er geen overtuigend bewijs voor. Een ongezonde leefstijl of andere voedingsmiddelen spelen bovendien ook een rol. Daarnaast kunnen niet alle vleessoorten op één hoop gegooid worden. De kwaliteit hangt af van de manier waarop dieren worden gehouden en het bewerkingsproces.

Rood vlees met mate eten brengt ook gezondheidsvoordelen met zich mee. Het vormt namelijk een bron van belangrijke voedingsstoffen zoals eiwitten, ijzer, zink en vitamine B12. Vooral magere soorten van rood vlees zijn een gezonde keuze omdat ze veel minder verzadigde vetten bevatten.

In 2019 kwam er een grote GBD-studie uit naar de invloed van voeding op gezondheid*. De studie claimde een causaal verband tussen roodvleesconsumptie en diverse ziekten. Op basis hiervan werd geadviseerd om maar helemaal geen rood vlees meer te eten.

In een reactie gaven de opstellers van de GBD-publicatie toe dat het advies om maar geen rood vlees meer te eten niet correct was. Er is zelfs een beschermend effect van roodvleesconsumptie tegen beroertes, die veroorzaakt worden door verzwakte en gescheurde bloedvaten in de hersenen.

De tekortkomingen van de GBD-studie zijn zorgelijk, vinden heel veel voedings- en gezondheidswetenschappers.

Adviezen en Richtlijnen

Op basis van huidige onderzoek adviseert het Voedingscentrum om niet meer dan 500 gram rood vlees per week te eten. Hiervan mag maximaal 300 gram bewerkt vlees zijn. Dit advies geldt voor bereid vlees, in de praktijk betekent dat ongeveer 700 tot 750 gram rauw vlees.

Daarnaast is het belangrijk om niet te vergeten dat het matig eten van rood vlees ook gezondheidsvoordelen oplevert. Rood vlees is rijk aan ijzer, zink en vitamine B12.

Kies daarom liever voor de magere soorten, zoals biefstuk en tartaar.

Voor een duurzaam en gezond eetpatroon adviseren we om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees.

labels: #Vlees

Zie ook: