Met de winter in aantocht en gladde paden op komst, grijpen veel mensen naar strooizout om ijsvorming te voorkomen en oppervlakken veilig te houden. Hoewel zout effectief is in het smelten van sneeuw en ijs, zijn er ook nadelen aan verbonden die je tuin en omgeving kunnen aantasten.

De impact van zout op planten en bodem

Een klein beetje zout in de bodem remt lengtegroei bij hoge plantdichtheden. Planten op de akker of in de kas groeien vaak dicht bij elkaar en dus in elkaars schaduw. Om toch zonlicht te vangen, hebben ze de neiging om snel de hoogte in te groeien. Maar de investering in een lange steel maakt de plant zwak en verlaagt de opbrengst van de voor voedselproductie gewenste delen zoals knollen, vruchten en zaden.

Hoogleraar Plant Photobiology aan de Universiteit Utrecht Ronald Pierik: “Het verschil tussen zon en schaduw zit hem voor planten in de verhouding tussen twee soorten licht, de kleuren rood en ver-rood. Hoe meer ver-rood licht er relatief op de plant valt, hoe harder die gaat groeien om te proberen in de zon te komen.”

De invloed van zout is juist tegengesteld: planten groeien slecht op een zoute bodem. “Zout maakt het moeilijk voor planten om water uit de bodem op te nemen en daarnaast is natrium, dat in zout zit, bovendien zelfs giftig”, vertelt Pierik.

Planten die bijvoorbeeld last hebben van te veel zout in de bodem stoppen onmiddellijk met groeien boven de grond. Maar onder de grond groeien de wortels vervolgens zo ver mogelijk van de zoutbron af, om te voorkomen dat het mineraal de plant binnendringt.

Strooizout veroorzaakt veel schade aan beplanting en bodemleven. De bast van bomen langs wegen word aangetast door direct contact met het strooizout, waardoor bomen gevoelig worden voor schimmels en andere aantastingen. Knoppen kunnen ook afsterven doordat het zout vocht onttrekt waardoor de knop uitdroogt. Zout wat direct op het blad komt zorgt voor verschroeiing en uiteindelijk sterft het blad af, bij ernstige schade zal de gehele plant verdrogen en afsterven.

Ook direct hebben planten last van een hogere concentratie zout in het grondwater. De wortels kunnen moeilijker water opnemen omdat zouten water aantrekken en vasthouden.

In een latere fase worden er zoutionen in vacuolen en opslagweefsel gepompt. De groei kan zich daardoor enigszins herstellen, maar bereikt vrijwel nooit het controleniveau.

Het zout kan doordringen in de poriën van de tegels en zorgen voor verkleuring, erosie en zelfs scheuren. Zout dat van het pad afspoelt, komt vaak in de bodem rondom terecht. Dit kan ernstige schade toebrengen aan planten, gras en bomen, vooral als het in de buurt van hun wortels komt. Het zout onttrekt vocht aan de bodem, wat leidt tot uitdroging van planten en zelfs bruine of dode plekken in grasvelden.

Naast schade aan planten, kan zout ook de structuur en samenstelling van de bodem zelf aantasten. Een hoge concentratie zout in de grond vermindert de opname van essentiële voedingsstoffen door planten, wat uiteindelijk leidt tot een slechtere bodemkwaliteit.

Hoe planten reageren op zoutstress

Blootstelling aan zoutstress activeert talrijke signaalpaden, die bij zouttolerante planten tot acclimatisatie leiden. Volgens de onderzoekers houden planten die blootstaan aan zoutstress onmiddellijk op te groeien. In deze fase dringt er, via niet-specifieke ionenkanalen in het membraan, zout binnen in de cellen.

Dat zout lokt in de cel een reeks gebeurtenissen uit die zorgen voor de aanmaak van stresshormonen en een afname van de celdeling en -groei.

Pierik: “We ontdekten dat een plant bij een snufje zout in de bodem niet meer uit de schaduw kan groeien, maar er ook niet aan doodgaat. Wellicht is het voor planten belangrijk om groei juist af te remmen in plaats van aan te jagen als ze zich moeten wapenen tegen stress.”

In situaties zonder zoutstress helpt het plantenhormoon brassinosteroide bij de groei uit de schaduw, is uit het onderzoek gebleken. Maar zoutstress activeert een ander hormoon, abscisinezuur.

Halotropie: wortels die zout vermijden

Handig is dat nu uit onderzoek blijkt dat planten de groeirichting van hun wortels kunnen aanpassen in de buurt van zout. Voor het groeien in de richting van zout bestaat de mooie naam halotropie; het weggroeien van een zoute omgeving is dus een vorm van negatieve halotropie.

Testerink: “We zien dat planten in een zout milieu minder zijwortels maken en de wortels stoppen met groeien in de richting van de zwaartekracht. Onze experimenten hebben duidelijk gemaakt dat plantenwortels zich actief verwijderen van zout. Dit verschijnsel zien we in de zandraket, maar ook bij tomaat en sorghum.

Ze ontdekte dat de celmembraan op de aanwezigheid van zout reageert met het aanmaken van bepaalde vetten, die op hun beurt weer zorgen voor de activatie van specifieke eiwitten. Het auxinetransport binnen de cel - en daarmee ook de groei en groeirichting - is afhankelijk van deze eiwitten.

Verzilting: een groeiend probleem

In het kustgebied van de Nijldelta hebben boeren problemen door verzilting van de landbouwgrond. Verzilting is in toenemende mate een wereldwijd probleem, waar steeds meer landbouwgewassen aan zijn blootgesteld, ook in Nederland. Door bijvoorbeeld zeespiegelstijging komt er meer zout water (kwel) in het grondwater terecht.

“Op andere continenten is verzilting een nijpender probleem, door aanhoudende droogte en/of een van nature zoute bodem, zoals in Australië.

Alternatieven voor strooizout

Om je tuin en huisdieren te beschermen, kun je kiezen voor alternatieve strooimiddelen die minder schadelijk zijn. Zand, grit of grind kunnen bijvoorbeeld voor grip zorgen zonder de negatieve effecten van zout. Daarnaast zijn er speciale soorten strooizout beschikbaar die beter zijn afgestemd op gebruik in tuinen en minder schadelijk zijn voor planten, gras en straatwerk.

Overheden gaan steeds meer over op nat strooien hierdoor wordt er minder zout gestrooid en de werking is zelfs beter. Het gebruik van milieuvriendelijke dooikorrels is ook een goed alternatief en werkt nog eens veel sneller dan gewoon strooizout.

Wat ook mogelijk is om vooral de zoute nevel en het water wat wegstroomt af te weren, bijvoorbeeld met een opstaande rand langs de plantvakken, zodat het niet op of in de beplanting komt.

labels:

Zie ook: