Jodium is een spoorelement dat onmisbaar is in onze voeding. Het is een belangrijke bouwsteen voor het schildklierhormoon. We hebben maar weinig jodium nodig, maar als we het gedurende langere tijd te weinig binnen krijgen, gaan we dat zeker merken.

Waarom is jodium belangrijk?

Jodium is belangrijk voor de productie van de schildklierhormonen. Schildklierhormonen zijn van belang voor de groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling.

Symptomen van jodiumtekort

Vage klachten die vaak meerdere oorzaken kunnen hebben, kunnen veroorzaakt worden door een jodiumtekort. Denk hierbij aan moeheid, futloosheid, obstipatie, spierstijfheid en zelfs gewrichtsklachten. Bij een ernstig tekort gaat een schildklier langzamer werken. Dat kan leiden tot vermoeidheid en toename van gewicht. Bij kinderen leidt een tekort aan jodium tot een groeiachterstand en een verminderd leervermogen.

Waar zit jodium in?

Jodium bevindt zich vooral in oceanen. Zeevis en zeewier zijn een belangrijke bron van jodium. In zeezout zit dan weer nauwelijks jodium, omdat het uit de zee verdampt. In geringe mate komt jodium voor in eieren, groente en zuivelproducten.

Bronnen van Jodium

  • Zeevis
  • Zeewier
  • Eieren
  • Zuivelproducten
  • Brood (met bakkerszout)

In Nederland zit er van nature niet veel jodium in voeding. Daarom wordt jodium toegevoegd aan gejodeerd keuken-, tafel- en dieetzout (zout dat aan tafel of tijdens het koken toegevoegd kan worden) of aan bakkerszout voor het bakken van brood en broodvervangers.

Van plantaardige producten bevat alleen zeewier een aanzienlijke hoeveelheid jodium. De hoeveelheden jodium in zeewier variëren echter sterk. Kelp is bijvoorbeeld een zeewiersoort die van nature rijk is aan jodium. Het gebruik van kelptabletten wordt echter afgeraden, omdat de tabletten te veel of te weinig jodium kunnen bevatten.

De Rol van Brood en Bakkerszout

In onze dagelijkse voeding is brood nog altijd de belangrijkste bron van jodium, omdat er door de meeste bakkers bakkerszout gebruikt wordt. Je hebt 150 microgram jodium per dag nodig en in een sneetje brood zit ongeveer 25 microgram jodium.

Jaren geleden was onze jodiuminname zo schrikbarend laag, dat bakkers in 1968 verplicht werden gesteld om bakkerszout te gebruiken. Gebruikte hoeveelheden fluctueerden, maar het aantal mensen met schildklierproblemen, zoals bijvoorbeeld struma, namen af. Bakkers zijn niet verplicht om bakkerszout te gebruiken. Dit is de reden dat biologisch brood vaak met onverrijkt zout wordt gemaakt.

Het gebruik van bakkerszout maakt brood een onmisbaar levensmiddel om te voldoen aan de jodiuminname. Vier sneetjes brood leveren al meer dan de helft van de jodium die je dagelijks nodig hebt. Voor die hoeveelheid jodium moet je 6 eieren, meer dan een halve kilo kaas of 200 gram vette zeevis eten. Zonder brood (of brood zonder gejodeerd zout) te eten is het lastig om voldoende jodium binnen te krijgen.

Aan bakkerszout mag tot 65 mg jodium per kg zout worden toegevoegd. Sinds oktober 2008 zijn bakkers gestart met het vervangen van dit broodzout door bakkerszout. Het gehalte jodium van deze zoutsoort is wettelijk bepaald en ligt lager, namelijk maximaal 65 milligram jodium per kilogram zout. In de praktijk ligt het gehalte jodium in bakkerszout tussen de 50 en 65 milligram per kilogram zout.

Er bestaat ook een keukenzout dat gejodeerd is, het Jozo zout. Dit is een goede aanvulling op je voeding wanneer je te weinig brood en andere bronnen van jodium binnen krijgt.

Minder zout, minder jodium?

Brood is lekker en gezond, maar blijft onder vuur liggen. Het moet nóg gezonder. De consument wil vaak een brood met minder koolhydraten en minder zout. In de afgelopen jaren is het zoutgehalte in brood langzaam teruggebracht naar een acceptabel niveau. Inmiddels kunnen we zeggen dat brood bijna zoutarm te noemen is. Verdere verlaging heeft geen zin en zou zelfs problemen kunnen geven met het gehalte aan jodium in brood, dat mee daalt als er nog meer zout wordt geëlimineerd.

Risicogroepen voor een jodiumtekort

Mensen lopen risico op een jodiumtekort als ze weinig brood eten (of brood zonder gejodeerd zout) of geen zout gebruiken waar jodium in zit. In 2014 meldt het RIVM dat de meeste mensen genoeg jodium binnenkrijgen, maar noemt twee uitzonderingen:

  • Mensen die weinig brood eten of kiezen voor biologisch brood (zonder bakkerszout met jodium)
  • Mensen die zelf brood bakken met gewoon keukenzout in plaats van met (bakkers)zout, waar jodium aan is toegevoegd.

Jodium en zwangerschap

Als je zwanger wilt worden of het al bent of als je borstvoeding geeft heb je meer jodium nodig. Dit is belangrijk voor een goede ontwikkeling van je kind.

Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven hebben meer jodium nodig. Het is daarom extra belangrijk voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven dat zij de aanbevolen hoeveelheid brood volgens de Schijf van Vijf eten. Als je zwanger bent, en het lukt je structureel niet om voldoende jodium binnen te krijgen, dan is het advies jodium aan te vullen met een supplement.

Bij een normaal functionerende schildklier kan het lichaam een teveel aan jodium goed verdragen.

Hoeveel jodium heb je nodig?

De ADH voor jodium voor een volwassene is 150 microgram (µg). Voor zwangere vrouwen geldt 175 µg en als je borstvoeding geeft neem dan dagelijks 200 µg. Veilig is een inname 600 µg per dag.

De Gezondheidsraad adviseert onderstaande aanbevolen dagelijkse hoeveelheid jodium. Daarnaast heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een aanvaardbare bovengrens vastgesteld. Want niet alleen bij een tekort aan jodium, maar ook een bij een dagelijkse overconsumptie van jodium kunnen ongewenste gezondheidseffecten optreden.

Leeftijd Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (µg/dag) Leeftijd Aanvaardbare bovengrens (µg/dag)
6-11 maanden 50 1-3 jaar 200
1-2 jaar 70 4-6 jaar 250
2-5 jaar 90 7-10 jaar 300
6-9 jaar 120 11-14 jaar 450
10-17 jaar 150 15-17 jaar 500
18 jaar en ouder 150 18 jaar en ouder 600
Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven 200

Als je (multivitamine)tabletten met jodium gebruikt, let er dan wel op dat ze niet meer dan 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid jodium bevatten.

Alternatieven en Supplementen

Er zijn supplementen met jodium. Het mineraal erin komt vaak uit de algensoort kelp. Dit is een natuurlijke bron van jodium. Ben je vegetariër, eet je weinig brood, gebruik je geen zout met jodium, vis en algen (zeewier)?

Neem geen zeewiertabletten (ofwel kelp), omdat het jodiumgehalte hierin erg kan verschillen, waardoor je teveel of te weinig jodium kan binnenkrijgen.

Advies

Als je zelf brood bakt, zorg er dan voor dat je altijd bakkerszout gebruikt. Als je biologisch of glutenvrij brood eet is het verstandig om te kijken (op het etiket) of vraag aan de bakker of het brood met bakkerszout is gemaakt.

Eet je geen of weinig brood of wil je toch graag brood eten zonder gejodeerd zout, zorg dan wel voor andere bronnen van jodium. Denk hierbij aan vis, zuivel en eieren. Als je een multivitaminen wilt gebruiken, overleg dit dan eerst met je diëtist en kies voor een supplement met maximaal 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid jodium.

Het Voedingscentrum geeft aan dat mensen die weinig brood eten of brood zonder gejodeerd zout eten, het risico op een jodiumtekort lopen. Aan dat laatste kunnen bakkers wat doen. Bovendien mag gejodeerd zout ook gebruikt worden in andere voedingsmiddelen dan brood. Bakkers kunnen daarom ook bakkerszout gebruiken in gebak, afbakbroodjes, glutenvrij brood, biologisch brood en andere bakkerijproducten.

Daling van de jodiuminname

Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de inname van jodium door mensen in Nederland tussen 2006 en 2015 met een derde is gedaald. Dit komt onder andere doordat we steeds minder brood eten. Brood is een belangrijke bron van jodium, omdat het jodiumzout - ook wel bakkerszout genoemd - is toegevoegd.

Een lagere jodiuminname door consumptie van weinig brood wordt niet gecompenseerd door extra jodiuminname uit andere voedingsmiddelen. Ook is het zoutgehalte in brood lager dan vroeger en daardoor bevat brood ook minder jodium.

Ondanks de verlaging van de hoeveelheid (bakkers)zout in brood, de daling van de hoeveelheid jodium in bakkerszout en de gedaalde broodconsumptie in de periode tot 2018, is brood de belangrijkste bron van jodium in Nederland. Echter, de totale inname van jodium in Nederland en de bijdrage van brood aan de totale jodiuminname is wel afgenomen, blijkt uit onderzoek van RIVM.

labels: #Brood

Zie ook: