Het voorjaar staat voor de deur en dat betekent dat kikkers weer sloten en vijvers gaan opzoeken voor de voortplanting. Je kids kunnen zo een hoop leren over biologie en respect ontwikkelen voor de natuur. Binnenkort kun je dan ook weer klompjes kikkerdril verwachten, en wat is nou leuker dan het grootbrengen van kikkervisjes met je kinderen? Het is niet alleen leuk, maar ook nog eens ontzettend leerzaam.

De basisbehoeften van kikkervisjes

Misschien heb je al een glaze bak aangeschaft maar zit je nog met de vraag: wat eten kikkervisjes? Het korte antwoord is: algen, plantenresten, dierenresten en kleine organismen zoals watervlooien en muggenlarven. Ik vind het in de lente altijd geweldig om kikkervisjes in de klas te hebben. Voor de kinderen is dit ontzettend interessant en leerzaam. Zo maken ze de hele metamorfose van kikkerdril tot kikkertje mee.

In dit artikel leggen we uit wat je ze verder te eten kunt geven en overige praktische tips voor de verzorging. Eigenlijk is het verzorgen van de kikkervisjes niet heel moeilijk, maar je moet even weten wat je moet doen. Niets zo zielig als kikkervisjes die verpieteren omdat ze te weinig verzorging krijgen. En het elke dag even wat aandacht, tijd en liefde geven.

Voeding in verschillende stadia

Kikkervisjes die net uit het kikkerdril zijn gekropen zijn vaak nog maar enkele millimeters groot. Ze eten dan ook enkel klein organisch voedsel. Hierbij moet je vooral denken aan algen en dode planten- en dierenresten.

Als de kikkervisjes in de klas wat groter worden, kun je ze ook visvoer gaan voeren (van die vlokken). Meestal hoef je de eerste twee dagen dus geen extra voer te geven. Dat zit vol voedingsstoffen. Zodra ze net uit het ei komen, kunnen ze wel even vooruit, want ze gaan eerst het dril opeten. Daarna eten ze plantaardig materiaal en algen.

Kikkervisjes zijn planteneters. Zodra ze allemaal echt wat groter worden (echte dikkopjes zijn), eten ze flink en poepen ze ook flink. Na een poosje krijgen ze achterpootjes en weer een paar dagen later groeien de voorpootjes.

Wanneer de kikkervisjes pootjes krijgen, groeien ook langzaam hun longen. Ze hebben nu een tak of steen nodig die boven het water uitsteekt zodat ze kunnen uitrusten, anders verdrinken ze.

Let op: voer nooit meer dan dat ze op krijgen. Hierdoor raakt het water snel vervuild en kunnen de dikkopjes (zoals kikkervisjes ook worden genoemd) komen te overlijden. Als je kikkervisjes groeien krijgen ze pootjes: eerst achterpootjes en dan de voorpootjes. Dit heet ook wel ‘metamorfoseren’. Tijdens dit proces kunnen ze iets groter en levend voedsel aan.

Let op: ook in dit stadium geldt dat het belangrijk is om niet te veel te voeren. Let er daarnaast op dat je geen roofdieren mee vangt uit de sloot! De kikkervisjes eten de watervlooien graag, maar worden gegeten door bijvoorbeeld libellenlarven of de geelgerande waterkever.

Als je dit project in de klas doet, besef dan dat de meivakantie hier vaak tussen valt. Het duurt vaak wel zo’n 6 weken voordat een kikkervisje pas achterpootjes krijgt. Na ongeveer 3 maanden zijn het kikkertjes.

Praktische tips voor het voeren

  • Ongeveer drie dagen nadat de kikkervisjes uit hun ei zijn, kun je beginnen met bijvoeren.
  • Je kunt ze schijfjes biologische tomaat of komkommer, stukjes gewassen sla, andijvie, weegbree of paardebloem geven.
  • Vervang het water daarom regelmatig voor nieuw slootwater uit dezelfde sloot waar je ze weer terug gaat zetten.
  • En voeg de eerste week dagelijks een of meerdere plakjes banaan toe aan je kraamkamer. Gebruik daarvoor wel het liefst biologische banaan.
  • Als de biologische banaan op is, de eerste pootjes beginnen te groeien en het echte kikkervisjes aan het worden zijn, voer je ze ook plakjes komkommer.
  • Je mag ze eventueel ook wat mini stukjes sla geven wat je eerst even gekookt hebt zodat het wat zachter wordt.

Wat goed werkt, is als je bij de dierenspeciaalzaak rode muggenlarven gaat halen. Die kun je daar gewoon in een zakje halen. Vandaag gaan we een waterplantje uit een sloot roven, zodat ze beschutting hebben en wat algen van de blaadjes kunnen slobberen.

De metamorfose en de overgang naar ander voedsel

Maar pas op, zodra het kikkertjes worden, zijn het geen herbivoren meer. Ze hebben dan ander voedsel nodig. Zodra kikkervisjes in de klas kikkers zijn geworden, gaan ze ook andere dingen eten. Het zijn dan geen planteneters meer, maar ze hebben andere voedingsbehoeftes.

Na een maand of 2 beginnen ook de pootjes te groeien. Vanaf het moment dat ze pootjes krijgen en zeker vanaf de groei van de voorpootjes krijgen ze behoefte aan vlees. Zolang ze geen pootjes hebben zijn ze vegetarisch.

Op het moment dat de kikkervisjes pootjes hebben/krijgen zorg je voor takken en iets als een bloempotje waar ze op kunnen zitte/liggen als de longetjes zich ontwikkelen. Ze krijgen gewoon vissenvoer te eten en later als ze al pootjes hebben krijgen ze ook vliegjes (bakjes larven te koop bij een gespecialiseerde dierenwinkel).

Een tricky moment is als de kikkervisjes kikkertjes geworden zijn. Je moet er zo wie zo rekening mee houden dat er maar een klein deel kikkervisjes ook daadwerkelijk uitgroeit te kikker.

Het aquarium en de omgeving

Als je een bak voor kikkervisjes in de klas gaat maken, zorg er dan voor dat je alle spullen hebt, voordat je de kikkervisjes haalt:

  • Een aquarium* of grote bak van plastic. Zorg ervoor dat deze bak groot genoeg is, in ieder geval voldoende hoog.
  • Waterplanten. Zorg ervoor dat je waterplanten hebt. Deze zorgen voor zuurstof!
  • Stenen en kiezelstenen. Bedek de bodem met de kiezelstenen en zorg ook voor wat grotere stenen.
  • Grote takken of stukken hout. Zorg ervoor dat je stukken hout of takken hebt die blijven drijven op het water. Zodra de kikkervisjes kikkers worden, verdwijnen hun kieuwen en hebben ze ook een plek nodig om op te kunnen zitten of aan te kunnen hangen om uit te rusten.
  • Slootwater. Zodra je alle spullen hebt, kun je de kikkervisjes in de klas laten komen! Zorg ervoor dat de klont kikkerdril niet te groot is. Je verkijkt je al snel op de hoeveelheid kikkervisjes. 5 a 10 per liter water is voldoende!

Sommige mensen vinden een maandverbanddraadje te ver gaan. Ik vind dit te ver gaan. Ik zit met tranen in mijn ogen naar mijn aquarium te turen. Hoe kun je iets eten met een naam? Wie had je op je bord willen hebben? Swiebeltje? Of Zwartstaartje? Of Tomatous?

Waterkwaliteit en onderhoud

Kikkervisjes poepen veel. Door af en toe voorzichtig een beetje vies water uit de bak te halen en er nieuw (sloot- of leiding)water aan toe te voegen, houd je het water gezond.

Waar gegeten wordt, wordt ook gepoept. Die poep drijft rond in de bak. Gelukkig eten de slakjes heel wat van die poep op, maar je bak zal wel steeds viezer worden.

Het maken van de bak of het aquarium voor de kikkervisjes is niet ingewikkeld. Je moet er wel voor zorgen dat je ze een goede verzorging geeft. Dat wil dus zeggen dat je ze elke dag voldoende eten geeft en de oude restjes voedsel eruit haalt. De schilletjes van de tomaat zakken naar de bodem, en oud voedsel gaat liggen rotten.

In rottend water hebben de kikkervisjes minder overlevingskansen en zullen waarschijnlijk dood gaan. Het is dus belangrijk dat je oude etensresten eruit haalt, maar ook kikkervisjes die zijn overleden. Ook moet je ervoor zorgen dat je het water regelmatig verschoont. Als je veel kikkervisjes hebt, kun je dit het beste elke dag doen.

Je kunt vieze restjes eruit halen met een zeef. Ik haal altijd ongeveer de helft van het water eruit (ik zorg dat er altijd wat beweging zit in het water, zodat het vieze water en de poep ook gaat drijven, anders schep je vooral het schone oppervlaktewater weg). Dat water vervang ik weer door schoon water. Het beste is om dit te doen met vers slootwater. Hier zitten ook algen in, en dat is voor de kikkervisjes in de klas prettig. Ook regenwater is heel geschikt.

Kraanwater wat minder. Het kan wel, maar zorg dat je niet teveel kraanwater toevoegt, en dat je dit eerst op de juiste temperatuur laat komen. Van een te groot temperatuurverschil gaan de kikkervisjes dood.

Je zult zo'n 1 á 2x per week je bak moeten verschonen. Je hebt in ieder geval altijd nieuwe slootwater nodig. Het liefst meerdere emmers. Je start met de waterplanten uit de bak te halen. Eerst even schudden om de kikkervisjes er uit te laten zwemmen, zet deze direct in een bak met nieuw slootwater, waarschijnlijk zitten er altijd nog wel wat kikkervisjes tussen de bladeren.

Daarna zijn er twee manieren. De snelle manier is door het aquarium leeg te gieten in een grote emmer en ondertussen met een plastic vergiet alle kikkervisjes op te vangen om deze weer om te kiepen in een emmer met nieuw slootwater. Deze manier is snel, maar hiermee moet je wel vaker je bak verschonen.

De iets uitgebreide manier is om met een kleine kom het water uit je bak te scheppen. Een lekker rustgevend zen-momentje. Je zult zien dat de kikkervisjes direct wegschieten, kikkervisjes zijn namelijk prooidieren die zich altijd moeten verstoppen voor de roofdieren, jij dus in dit geval.

De eerste tien keer zullen er daarom geen kikkervisjes in je kom zitten, je kunt op deze manier heel veel vuil water verwijderen. Zodra je wel kikkervisjes in je kom ziet rond zwemmen, ga je je kom leeg gieten in een vergiet. Dit vergiet draai je dan regelmatig om boven je nieuwe slootwater.

Uiteindelijk blijft er nog een laatste laagje vuil water over op de bodem van je bak met nog enkele kikkervisjes. Als je genoeg kikkervisjes al overgeschept hebt zou je dit laatste vuile water met de visjes gewoon terug kunnen gieten in de sloot. Je kunt de bak nog even schoonmaken, maar niet met schoonmaakmiddel,daar worden je kikkervisjes niet blij van.

Als laatste zet je eerst de waterplantjes weer terug, met de slakken en daarna giet je je kikkervisjes voorzichtig weer over in je bak.

Bescherming en terugzetten in de natuur

Breng de kleine kikkers op tijd terug naar hun oorspronkelijke plek! Nadat ze voorpootjes hebben gekregen en voordat ze hun staartje verliezen, is het de hoogste tijd om de kikkers weer vrij te laten in de natuur. Eenmaal terug in de sloot groeien ze nog verder; ze krijgen oogleden en traanklieren.

Tijdens de landelijke IVN Slootjesdagen gaan kinderen en hun (groot)ouders zelf op onderzoek, gewapend met schepnet, waterbak en loeppot.

Nogmaals: Kikkers zijn beschermde dieren! Het is toegestaan om ze te bekijken om ervan te leren. Maar je moet ze dus echt terugzetten in natuur. Doe dat op de plek waar je ook steeds je verse schoonwater hebt uitgehaald. Zet ze bij de rand van het water en zwaai ze nog even uit. Pas over 3 jaar kunnen ze zelf voor nageslacht zorgen. Vaak doen ze dit wel op dezelfde plek als waar je ze terug hebt gezet.

Overige aandachtspunten

  • Houd er rekening mee dat kikkers beschermde dieren zijn. Je mag dus geen kikkers vangen. Maar je mag wél kikkerdril van de bruine en groene kikker meenemen uit de sloot.
  • Deze kun je dan thuis of in de klas verzorgen, en zo de hele metamorfose meemaken. Zodra de eitjes zijn uitgegroeid tot kikkers, kun je ze het beste zo snel mogelijk terugbrengen naar de sloot.
  • Zodra het kikkertjes zijn geworden, gaan ze ook springen natuurlijk. Zorg ervoor dat je bak voorzien is van een deksel met gaatjes of bijvoorbeeld is afgedekt met gaas.

labels:

Zie ook: