Als je type 1 diabetes hebt, blijft koolhydraten tellen een must voor een zo nauwkeurig mogelijke insulinedosering. Uw bloedsuiker wordt voor een deel bepaald door de koolhydraten die u eet. Het is belangrijk dat u de kortwerkende insuline voor de maaltijd aanpast aan de hoeveelheid koolhydraten die u eet. Zo kunt u uw bloedsuiker op een gezond niveau houden.

Wat is een P-maaltijd?

Maaltijden met een complexe hoeveelheid energie, eiwit, vet en koolhydraten, zoals pasta, pizza, patat, poffertjes en pannenkoeken kunnen roet in het eten gooien als het om je bloedsuikerspiegel gaat. Over pizza eten als je type 1 diabetes schreven we al eerder. Meestal komt er kort na het eten van een P-maaltijd een bloedsuikerpiek van de snel vrijgekomen suikers uit je maaltijd, en na 2 tot 4 uur komt er een tweede piek vrij door de vertraagde opname van de vet- en eiwitrijke deel van de maaltijd. Ook zien we vaak eerst een dip (hypo) doordat de insuline al werkt, maar de koolhydraten nog niet zijn opgenomen, en daarna een stijging. Er zijn verschillende manieren om hiermee om te gaan.

Omgaan met P-maaltijden

Een verlengde bolus, ook wel vertraagde of square wave bolus genoemd, is het beste bij een maaltijd met langzaam verteerbare koolhydraten. Dit zijn maaltijden met veel vet waardoor koolhydraten langzamer in het bloed worden opgenomen. Waar een standaard bolus een hypo kan veroorzaken in deze situatie, is een verlengde bolus de uitkomst. Zo verspreid je de bolus over een langere tijd. Ook ideaal bij eetgelegenheden waarbij je langer tafelt zoals tijdens het uiteten gaan, bij een buffet, ‘all you can eat’ of bij het barbecueën.

Hulpmiddelen voor het tellen van koolhydraten

Er zijn verschillende hulpmiddelen die je kunt gebruiken om de koolhydraten in je maaltijden te tellen:

  1. Keukenweegschaal: Hij staat met stip op nummer 1: de keukenweegschaal.
  2. Voedingsapps: ‘Mijn Eetmeter’, ‘Fatsecret’, ‘Koolhydraatkenner’, er zijn veel voedingsapps en er komen ook steeds meer bij. Eigenlijk gaat de voedingsapp hand in hand met de keukenweegschaal: De app rekent voor je uit hoeveel koolhydraten er in jouw zelf afgemeten portie zit.
  3. Computerprogramma, notitie-app of schriftje: Naast een voedingsapp en keukenweegschaaltje om mee te rekenen, kan een computerprogramma, notitie-app of schriftje een goede aanvulling zijn om koolhydraatgetallen in op te slaan. Kies iets uit waar jij blij van wordt. Word je blij van mooi papier? Sla dat leuke notitieblokje dan in. Als je goed bent met Excel kun je ervoor kiezen om na het berekenen van je eenpansgerecht deze KH-getallen op te slaan. Kook je graag uit een kookboek, dan kun je ook de koolhydraatgetallen bij het recept noteren.

Tip: Sla de koolhydraatgetallen per gram van het product op. Dan hoef je alleen nog maar het aantal koolhydraten maal het gewicht van je portie uit te rekenen. Bijvoorbeeld: 1 gram gekookte aardappelen = 0,2 gram koolhydraten.

Koolhydraten in maaltijden

Dat koolhydraten voorkomen in rijst, pasta, aardappelen en brood is duidelijk. Neem bijvoorbeeld deze maaltijd: 4 opscheplepels witte rijst, 3 opscheplepels gekookte wortelen, 1 opscheplepel gekookte doperwten, 1 grote eetlepel satésaus, en een gehaktbal. De grootste bron van koolhydraten uit deze maaltijd is het rijstproduct (53 gram koolhydraten). De doperwtjes en wortelen bevatten van nature óók koolhydraten, net als de satésaus en de gehaktbal waarin het als toevoeging is verwerkt. Ga je alles nauwkeurig wegen en uitrekenen, komt de teller al gauw op 80 gram koolhydraten!

Gezonde voedingsadviezen

Eet bij voorkeur 3 gezonde en verzadigende hoofdmaaltijden. Ben je gedurende de dag actief, dan kan het verstandig zijn om tussendoortjes zoals fruit, een schaaltje yoghurt of kwark, een boterham, handje noten of een volkorencracker te nemen.

Hoe nauwkeurig je ook telt, frisdranken, vruchtensappen, snacks, koek en snoep zullen uitschieters blijven veroorzaken in je bloedsuiker. Bij deze producten komt de insuline vaak te laat aan in je bloed. Af en toe iets lekkers moet echt wel kunnen, maar probeer in de basis niet te veel bewerkte producten met toegevoegd suiker te eten. Dit is niet alleen beter voor mensen met, maar ook voor mensen zonder diabetes.

De koolhydraat-insuline ratio

De bloedglucosewaarde wordt voor een belangrijk deel bepaald door de koolhydraten (Kh) die gegeten worden. Het aanpassen van de insuline aan de Kh-inname wordt de Kh-ratio genoemd. Het berekenen van de ratio is belangrijk voor mensen met diabetes die drie keer per dag kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline voor de nacht.

Voorbeeld:
50 gram Kh bij ontbijt en 5 eenheden insuline --> Kh-ratio = 50 gedeeld door 5 = 10. De ratio is 1 op 10 (1:10).

NB: Alleen als er mooie dagcurves zijn, is de ratio goed te berekenen. Dit betekent dat de langwerkende insuline (voor pomppatiënten: de basaalstand) goed moet zijn ingesteld. Houd bij tussendoortjes de ratio aan van de maaltijd ervoor. Er dient dan wel rekening gehouden te worden met de actieve insuline van de maaltijd ervoor en de te verwachte activiteiten. Soms kan er 15 gram Kh als tussendoortje gebruikt worden zonder extra insuline, maar dit is niet standaard.

De rol van de diëtist

Om de Kh-ratio goed te kunnen berekenen, is het belangrijk om drie tot vijf dagen nauwkeurig een eetdagboek bij te houden. De diëtist helpt en begeleidt bij het uitzoeken van de ratio aan de hand van de bijgehouden insuline-koolhydratenlijsten. Waarschijnlijk zijn daar meerdere afspraken (vaak samen met de diabetesverpleegkundige) voor nodig.

Hypo's en hypers

Ken je dat gevoel, wanneer je bij een hypo erge trek hebt, waardoor je de neiging krijgt alles te eten wat los en vast zit? De hypoglykemie is een signaal waarop actie ondernomen moet worden, anders gaat het mis. De kunst is om een afgemeten hoeveelheid koolhydraten te eten bij een hypo, om hypers als gevolg te voorkomen. In overleg met Diabeter kun je berekenen hoeveel snelle koolhydraten je nodig hebt om uit een hypo te komen. Zorg vervolgens dat je altijd genoeg glucose bij je hebt (in tabletvorm of vloeibaar).

Is uw bloedsuiker te laag, dan heet dit een hypo. Heeft u een hypo? Meet dan eerst uw bloedsuiker. Neem hierna snelle suikers zoals 6 glucosetabletten (dextro) of een glas zoete limonade.

Een hyper kan ontstaan als u meer koolhydraten heeft gegeten dan u normaal doet of minder insuline heeft gebruikt. Heeft u een hyper? Meet dan eerst uw bloedsuiker. Neem hierna een aantal glazen water om uitdroging tegen te gaan. Blijf verder in beweging.

Insuline toediening

Bij sommige vormen van diabetes (zoals diabetes type 1) maakt uw lichaam geen insuline aan. U moet dan zelf insuline spuiten. Bij diabetes type 1 en andere, zeldzamere vormen van diabetes maakt het lichaam zelf geen insuline aan. U moet dan insuline spuiten met een pen of een insulinepomp gebruiken.

Een insulinepomp geeft de keuze tussen drie verschillende type bolus. Dus drie manieren waarop jij een extra dosering insuline toedient. Ideaal, want je maakt een nauwkeurige keuze voor wat je op dat moment nodig hebt. Een vettere maaltijd heeft bijvoorbeeld andere toediening nodig dan een standaard diner.

  • Standaard bolus: Voor een normale maaltijd dien je een standaard bolus insuline toe. Injecteer je normaal met een pen, wordt dit dus vervangen door een standaard bolus.
  • Verlengde bolus insuline: Een verlengde bolus, ook wel vertraagde of square wave bolus genoemd, is het beste bij een maaltijd met langzaam verteerbare koolhydraten.
  • Gecombineerde bolus: De naam van de gecombineerde bolus zegt het al. De standaard en verlengde bolus insuline worden gecombineerd. Ook wel dual of multiwave bolus genoemd. Een deel van de bolus wordt direct toegediend en de rest wordt verspreid over een langere periode.

Voedingsmiddelen tabel

De tabel hieronder geeft een overzicht van de macronutriënten in de typisch Griekse gemengde maaltijden die gebruikt zijn in een studie:

Maaltijd Eiwit (g) Koolhydraten (g) Vet (g)
Kip met groenten 40 20 10
Gebakken reuzenbonen 25 50 5
Pasticcio 30 45 25

labels:

Zie ook: