Binnen de christelijke traditie is vasten zowel een individuele als een gemeenschappelijke aangelegenheid. Al in het Oude Testament komt het principe van vasten voor, daar als een voorbereiding voor de feestdagen, maar vooral als teken van nederigheid. In het Nieuwe Testament trok Jezus Christus na zijn doop in de Jordaan veertig dagen de woestijn in. Daar heeft ook de rooms-katholieke kerk de traditie van de vasten tussen carnaval en Pasen aan overgehouden.

De Betekenis van Vasten

Binnen de christelijke traditie is vasten bedoeld als een periode van bezinning, reflectie en zich verhouden tot een hogere macht. We delen onze honger, zorgen voor elkaar en letten extra op de mensen die het minder goed hebben dan wij. Er zijn aangepaste vieringen, speciale gezangen en gebeden. Vasten behelst op die manier veel meer dan alleen je onthouden van bepaald voedsel.

Voor hem is het fysieke vasten ‘alleen een middel, het doel is zelfkennis, bekering, bezinning. Wanneer het middel je niet dichter bij het doel brengt moet je andere middelen zoeken. De fixatie op eten is dus verkeerd. Wat voor smulpaap Paul de vasten zo prettig maakt is dat je eens wat anders kunt uitproberen: gedroogde vruchten, sojaproducten, kokosmelk, granen die je nog niet eerdere at. Kijk trouwens in deze periode ook eens extra naar de verpakkingen van etensproducten: wat zit er in de vleesvervangers?

Vasten in de Oosterse Kerk

In de oosterse kerk zou men volgens de traditie 180 tot 200 dagen vasten per jaar: de Grote Vasten (de zes weken voorafgaand aan de Heilige Week en Pasen), de vasten voor Kerstmis (Advent vasten); de vasten van de Apostelen die begint op Allerheiligen, - in de orthodoxe traditie de zondag na Pinksteren - en tot slot, de eerste twee weken van augustus ter voorbereiding van het feest van het ontslapen van Maria Theotokos (let. In principe wordt er buiten de Paastijd altijd gevast op de woensdagen, ter herinnering aan het verraad van Christus door Judas. En op vrijdagen ter herinnering aan de kruisiging.

Verder gaat men er binnen de oosterse leer vanuit dat onze passies ons tot zonde brengen. Denk daarbij aan woede, harstocht, lust, het verlangen om macht uit te oefenen, de kracht van het ego, etc. Aan de basis van al die passies zou ‘honger’ liggen. Kunnen we onze honger bedwingen, dan lukt het ook om andere verlangens onder controle krijgen.

Voedselbeperkingen tijdens de Vasten

In de veertig dagen voorafgaand aan Kerstmis zijn vlees, zuivelproducten en eieren uit den boze. Vis en olijfolie mogen wel, behalve dan op woensdag en vrijdag. Dezelfde regels gelden ook in de periode van 48 dagen voorafgaand aan Pasen (de Grote Vasten). Olijfolie is dan alleen toegestaan in de weekenden en tijdens sommige feestdagen, vis alleen op feestdagen. Ofschoon vis grotendeels verboden is, zijn zeevruchten wel toegestaan, want die gelden niet als vis.

De maaltijden tijdens de vastenperiode zijn per definitie eenvoudiger. Een maaltijdsoep met brood of een salade gemaakt van verse groenten en noten, of rijst met een groenten curry. Je kunt de vasten vooral ook zien als een periode om jezelf uit te dagen door met minder of andere ingrediënten dan gebruikelijk, nieuwe recepten te ontdekken. Je kunt ook zelf aan de slag met het bakken van brood, eigengemaakte humus of falafel. Of eens experimenteren met eiwitrijke vleesvervangers als tempé en tofu.

Wie hoeft er niet mee te doen?

Zwangere vrouwen, bejaarden, zieken en kinderen tot twaalf jaar hoeven niet mee te doen. Om kinderen toch al wat mee te geven van deze aangepaste levenswijze, mogen ze vaak in deze periode geen snoep eten (maar het wel opsparen en daarna oppeuzelen). En dan is er de regel van Johannes Damascenus die zegt dat je op zondag, de dag van opstanding, niet hoeft te vasten.

Vasten in de Katholieke Kerk

Echter, geen enkele boetehandeling van de mens kan de verlossing van het kwaad bewerkstelligen. Alleen het offer van Jezus Christus kan dat. Oprecht vasten geeft blijk van het verlangen om door Christus verlost te worden. Naast het vasten als godsdienstige praktijk, is er het vasten als middel tot zelfdisciplinering.

Zo moest op elke vrijdag, de dag die herinnert aan de kruisdood van Jezus daags vóór de sabbat, bij wijze van boete ‘volledige onthouding’ worden betracht. Dat betekende dat de gelovigen werden geacht geen vlees van de dieren van het land te eten. Vis eten was wel geoorloofd, vandaar dat de vrijdag voor katholieken lange tijd ‘visdag’ was.

Volgens het meest recente kerkelijk wetboek van de Katholieke Kerk (Codex van Canoniek Recht, 1983) is de vrijdag nog steeds een dag waarop katholieken zich moeten onthouden van het eten van vlees of van een andere voedselsoort, conform de voorschriften van de bisschoppenconferentie van hun land (canon 1251).

Dus, de Nederlandse katholieken mogen twee dagen per jaar geen vlees eten. Aan de verplichting tot onthouding op vrijdagen kan worden voldaan door zich te beperken in eten en drinken, in roken of in andere genoegens.

Vasten in het Protestantisme

Binnen het protestantisme is er geen expliciete gezamenlijke traditie van vastenperiode. Wel zijn er individuele protestanten die vasten in de 40 dagen voor Pasen. De precieze inhoud van het vasten is niet duidelijk gedefinieerd. Zo zijn er mensen die meerdere dagen achter elkaar in het geheel niet eten, terwijl anderen zich onthouden van een bepaalde luxe of gewoonte, zoals roken, televisie kijken, snoep of alcohol nuttigen. Dit om zich in de 40 dagen-tijd (de lijdenstijd) te bezinnen op het Paasfeest, zich meer open te (kunnen) stellen voor het Woord en/of om solidair te zijn met hen die het moeilijk hebben.

Vaak wordt het geld wat hiermee wordt uitgespaard gespaard voor een goed doel. Je mag er dus je eigen invulling aan geven, er zijn geen vaste regels of voorschriften. Alles wat jij overbodig of luxe vindt kun je laten staan tijdens de vasten. Wat jij denkt dat nodig is voor je periode van bezinning. Geen vlees bijvoorbeeld, of geen luxe-voedsel, wat voor jouw werkt. Uiteindelijk gaat het ook meer om het effect van de vasten dat je wilt bereiken dan om wat je nu precies wel en niet eet en drinkt.

labels:

Zie ook: