Diabetes type 2 is een stofwisselingsziekte die stoornissen veroorzaakt in de stofwisseling. Mensen met diabetes type 2 maken onvoldoende insuline aan en/of de insuline die aangemaakt wordt heeft niet genoeg effect doordat ze minder gevoelig zijn voor insuline. Insuline is een hormoon dat een belangrijke rol speelt bij het onder controle houden van het bloedglucosegehalte. Insuline is nodig om glucose in de cellen toe te laten. Bij mensen met diabetes kan minder glucose de cel in, en blijft er dus meer glucose in het bloed. Het bloedglucosegehalte is daardoor te hoog.

De volledige officiële naam voor diabetes is diabetes mellitus. Vaak hoor je de term suikerziekte. De term suikerziekte kan tot verkeerde conclusies leiden. Diabetes type 2 wordt ook wel eens ouderdomssuiker genoemd, maar ook jonge mensen kunnen dit type diabetes krijgen. Naast diabetes type 2 bestaat ook diabetes type 1. En een aantal varianten van diabetes die lijken op diabetes type 2, maar een specifieke behandeling vereisen.

In 2019 waren er in Nederland ruim 1,1 miljoen mensen met een diagnose diabetes. Ongeveer 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes type 2. Het aantal mensen met diabetes type 2 neemt steeds verder toe. Daarnaast zijn er ook mensen die diabetes hebben, maar dit nog niet weten. Dit geeft problemen, omdat ze dan te laat overgaan tot actie.

Wanneer je koolhydraten binnenkrijgt, zet het lichaam deze om in glucose. Het gaat hierbij om verteerbare koolhydraten: zetmeel en suikers. Glucose komt in het bloed terecht. Daar noemen we het bloedglucose of bloedsuiker. Via het bloed komt de glucose terecht in de lichaamscellen. Zo levert glucose energie aan het lichaam. Cellen nemen bloedglucose op met behulp van het hormoon insuline. Dit hormoon wordt in de alvleesklier gemaakt. Normaal zorgt je lichaam dat er genoeg insuline is om de glucose uit het bloed in de cellen te krijgen.

Diabetes type 2 ontstaat doordat lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Dit heet insulineresistentie. Door de insulineresistentie nemen je cellen minder glucose op. Zo stijgt je bloedglucose steeds meer waardoor de alvleesklier ook steeds harder moet werken om insuline aan te maken. Op een gegeven moment kan de alvleesklier de vraag naar meer insuline niet aan en raakt uitgeput. Deze maakt dan minder insuline aan. De hoeveelheid glucose in het bloed wordt uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l).

Risicofactoren voor Diabetes Type 2

De kans op diabetes type 2 hangt af van een aantal factoren:

  • Bij overgewicht, vooral buikvet.
  • Als iemand familieleden, zoals een ouder, broer of zus met diabetes type 2 heeft.
  • Bij een bepaalde etniciteit. Diabetes type 2 komt vaker voor bij Nederlanders met een Aziatische, Afrikaanse, Latijns-Amerikaanse, Hindostaans-Surinaamse, Turkse en Marokkaanse achtergrond.

Door gezond te eten kunnen mensen het risico op diabetes type 2 verlagen. Allereerst door het bereiken of behouden van een gezonder gewicht. Van onderstaande voedingsmiddelen is het aannemelijk of overtuigend aangetoond dat er een verband is met diabetes type 2: Producten met een lagere glycemische index (GI) en Alcohol.

Belang van Voeding bij Diabetes Type 2

Eten is van invloed op de bloedglucosespiegel. En wat iemand eet heeft invloed op de gezondheid, bijvoorbeeld van hart en bloedvaten. Meestal is ook medicatie nodig voor de behandeling, bijvoorbeeld insuline of metformine. Medicatie en dieet worden op elkaar afgestemd. Hoe diabetes type 2 het beste wordt behandeld is per patiënt verschillend. Leidend zijn daarom altijd de arts en diëtist.

Soms lees je dat supplementen met bijvoorbeeld vitamine D, vitamine C, ijzer, chroom, koper, zink, magnesium, gember, knoflook of kaneel goed zijn voor mensen met diabetes. Maar hier bestaat nog veel onduidelijkheid over. Als er geen tekort is vastgesteld, of een verhoogd risico daarop, wordt het nemen van supplementen niet aanbevolen. Met een gezond voedingspatroon volgens de Schijf van Vijf krijg je genoeg binnen van alle voedingstoffen die je nodig hebt. Ook als je diabetes hebt is de Schijf van Vijf een goede basis.

Algemene Voedingsadviezen

  1. Al deze voedingspatronen lijken op elkaar en op de Schijf van Vijf. Voedingsmiddelen als groente, fruit, volkorenproducten, noten en gevogelte (kip en kalkoen) staan erin centraal. Rood en bewerkt vlees en witte graanproducten bijvoorbeeld komen er juist weinig in voor. Minder vlees en meer plantaardig. De aanbevolen hoeveelheden van de Schijf van Vijf zijn berekend voor gezonde mensen. Aanbevolen hoeveelheden kunnen voor jou wat anders zijn. Praat hier altijd over met je diëtist.
  2. Veel mensen met diabetes type 2 zijn te zwaar. En hoe meer overgewicht, hoe hoger het risico op hart- en vaatziekten. Vooral bij vetophoping in en rondom de buik is dit risico hoger. Als je veel buikvet hebt kunnen bovendien de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Afvallen kan ervoor zorgen dat je cellen gevoeliger worden voor insuline. De bloedglucose blijft dan beter onder controle. Ook kan het zorgen voor een betere bloeddruk en cholesterolwaarde. 5 tot 15% van je gewicht of 10% van je buikomvang kwijtraken heeft al effect. Het kan zijn dat je minder of zelfs helemaal geen medicijnen meer nodig hebt.
  3. Net als iedereen hebben mensen met diabetes koolhydraten nodig. Soms is het tellen van koolhydraten nodig. Bijvoorbeeld om de hoeveelheid medicatie af te kunnen stemmen op de hoeveelheid koolhydraten. Kies voor gezonde producten met koolhydraten: groente, fruit, volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, zilvervliesrijst, volkoren couscous en peulvruchten. Ze werken beschermend tegen allerlei ziekten en bevatten veel gezonde voedingsstoffen. Afhankelijk van de medicatie die je gebruikt kan het verstandig zijn om de koolhydraten verdeeld over de dag binnen te krijgen. Dan kan het lichaam ze beter verwerken. Eet in dat geval regelmatig. - maximaal vier keer iets tussendoor. Wees ook zuinig met toegevoegde suikers. Laat sap, frisdrank, snoep, koek en zoete toetjes zoveel mogelijk staan. Ze leveren calorieën maar geen gezondheidswinst. Bovendien kunnen ze voor schommelingen in het bloedglucosegehalte zorgen. Neem water, thee en koffie zonder suiker in plaats van frisdrank. En neem fruit in plaats van sap. Sommige mensen kunnen baat hebben bij het gebruik van voedingsmiddelen met een lage glycemische index. Het toepassen van de glycemische index is wel ingewikkeld. Als je een glucosemeter hebt, kun je controleren of je een hypo hebt (onder de 3,5 mmol/liter). Wanneer je inderdaad een hypo hebt, neem dan direct iets met glucose. Zorg dat je altijd wat bij je hebt. Het is per persoon verschillend hoeveel koolhydraten je nodig hebt om je bloedglucose weer op peil te krijgen. Op basis van ervaring kun je samen met je diëtist de hoeveelheid aanpassen.
  4. Het kan sommige mensen met diabetes helpen om (tijdelijk) minder koolhydraten te eten. Bijvoorbeeld om gewicht te verliezen of wanneer de bloedglucosewaarden niet goed ingesteld raken. Of je nu wel of geen koolhydraatbeperkt dieet volgt: het is in ieder geval belangrijk dat je je koolhydraten uit gezonde producten haalt, zoals volkoren graanproducten, peulvruchten, groente en fruit. Een koolhydraatbeperkt dieet kan op de korte termijn een positief effect hebben op de bloedglucosewaarden en het gewicht van mensen met diabetes type 2. Wanneer je met een koolhydraatbeperkt dieet gewicht verliest, heeft dit gewichtsverlies ook gunstige effecten op de gevoeligheid van je lichaam voor insuline en op de bloedglucosespiegel. Vooral voor mensen met diabetes die overgewicht hebben, is gewichtsverlies positief. Op lange termijn zien onderzoeken geen verschil meer in bloedglucosewaarden en gewicht tussen een koolhydraatbeperkt dieet en andere energiebeperkte diëten. Dit kan onder andere komen doordat een koolhydraatbeperkt dieet voor veel mensen lastig lang vol te houden is. Als je diabetes hebt en een koolhydraatbeperkt dieet of ketogeen dieet wilt volgen, is een goede medische begeleiding en begeleiding van een diëtist extra belangrijk. Zij helpen je je medicatie aan te passen aan je voedingspatroon en tekorten in je voedingspatroon te voorkomen.
  5. Omdat de kans op hart- en vaatziekten en chronische nierschade groter is bij mensen met diabetes, is het extra belangrijk om goed te zorgen voor hart, bloedvaten en nieren.
  6. Regelmatig bewegen heeft een positief effect op je diabetes. Beweging zorgt er namelijk voor dat cellen beter reageren op insuline. Verder helpt het de bloeddruk en het cholesterol te verlagen en helpt het met afvallen of om overgewicht te voorkomen.

Fruit en Diabetes

Het advies om 2 porties fruit per dag te eten, geldt ook voor mensen met diabetes. Als je diabetes hebt en daar insuline of andere medicijnen voor gebruikt, is het belangrijk om te letten op de hoeveelheid koolhydraten. In fruit zitten koolhydraten en suikers. Afhankelijk van hoe hoog je bloedsuikerspiegel is op het moment dat je fruit wilt eten, kun je kiezen voor een stuk fruit met veel of juist wat minder koolhydraten en suikers.

Hieronder hebben we de hoeveelheden koolhydraten en suikers per stuk fruit op een rijtje gezet. Alles is weergegeven per 100 gram.

Welk fruit mag je niet eten bij diabetes type 2?

Niet al het fruit is gezond bij diabetes type 2. Informatie over dit onderwerp is vaak tegenstrijdig. Hierin belichtte ik al waarom sommige fruitsoorten heel goed voor je zijn, terwijl een andere fruitsoort simpelweg gevaarlijk voor je is. Je leert welk fruit je niet mag eten bij diabetes type 2. We zullen de 13 meest ongezonde fruit (en fruitproducten) behandelen die je nooit meer zou moeten eten.

Voordat je de lijst met "verboden" fruitsoorten hieronder leest, is het goed om te begrijpen waarom ze zo ongezond voor je. Waarom? Omdat je op die manier altijd voor jezelf kunt nagaan of een fruitsoort door de beugel kan of niet.

Ongezonde fruitsoorten zijn arm aan vezels

Voedingsvezels. Dat is jouw sleutel naar een gezonder leven. Misschien zelfs wel een diabetesvrij leven. Van alle mensen die we de afgelopen jaren hebben geholpen om hun diabetes om te keren, is dit DE nummer één tip geweest.

Vezels hebben een remmende werking op koolhydraten en suikers. Dus ze zorgen ervoor dat suikers langzamer worden opgenomen in je bloed.

En nu komt het magische, want hierdoor:

  • Blijft je bloedsuikerspiegel stabieler
  • Is er minder insuline nodig om de suikers te verwerken
  • Stijgt je insulinegevoeligheid

Hoe zie je of een fruitsoort slecht is voor je bloedsuiker?

Bij diabetes is het essentieel om bij alles wat je eet en drinkt te weten wat je eet en drinkt. Altijd kort een blik werpen op de ingrediëntenlijst en voedingswaardetabel doet wonderen.

En als je je aan deze twee regels houdt, weet je heel snel of je de fruitsoort wel of niet mag eten:

  • De fruitsoort is matig of laag in koolhydraten en fruitsuikers
  • Het fruit bevat relatief veel voedingsvezels

Voldoet het daar niet aan? Bespaar dan je bloedsuiker en eet het niet.

Voedingsvezels zijn terug te vinden in plantaardige producten. Onbewerkte plantaardige producten welteverstaan. Denk aan groenten, noten, peulvruchten. En fruit.

Welk fruit mag je niet eten bij diabetes type 2?

Dit zijn de meeste ongezonde fruitsoorten (of fruitproducten) die je niet mag eten bij diabetes type 2:

  • Vruchtensap
  • Gedroogd fruit
  • Jam
  • Fruitrepen
  • Bananen
  • Mango
  • Lychees
  • Vijgen
  • Druiven
  • Kersen
  • Ananas
  • Pruimen
  • Watermeloen

Vruchtensap

Dit staat op de eerste plek van verboden fruit bij diabetes type 2: Vruchtensap, Fruitdrank, Multivitamine-drank, Dubbeldrank en Smoothies (met fruit- en/of groenten) uit de supermarkt. Met dit soort drankjes krijg je heel kort door de bocht puur "suikerwater" binnen.

Sapjes zijn nauwelijks fruit te noemen, ondanks al die lovende gezondheidsclaims op de verpakking. Je krijgt makkelijk 20 gram suiker binnen. Zo onschuldig is het drankje dus echt niet.

Bij diabetes mag je GEEN ENKELE vruchtensap, fruitdrank of iets in die vorm drinken.

Gedroogd fruit

Gedroogd fruit daarentegen, bevat vaak nog wel vezels. Dat is gunstig. Alleen loopt de (fruit)suiker-vezel verhouding meestal te veel uit de hand, waardoor je alsnog veel te veel suikers binnenkrijgt.

Je bloedsuikerspiegel stijgt snel en hoog bij het eten van rozijnen, dadels en andere gedroogde vruchten.

Pas opIn de veel gevallen bestaat gedroogd fruit voor meer dan de helft uit suiker. Soms zelfs voor 60% of 70%! De vezels die er dan in zitten hebben dan weinig zin meer. Dergelijke hoeveelheden suiker zijn gevaarlijk voor mensen met diabetes type 2.

Dadels mag je dus NIET eten bij diabetes type 2. Teveel suiker en daarmee teveel invloed op je bloedsuikerspiegel. Dit geldt overigens voor vrijwel alle soorten gedroogd fruit.

Vruchtenjam, confiture, fruitstroop en marmelade

Deze bewerkte fruitsoorten bestaan over het algemeen uit de volgende ingrediënten: Gemalen fruit, (riet)suiker, water, citroensap en een geleermiddel. Ook de "0% suiker" varianten zijn vrijwel nooit gezond.

Zelfs al voegen ze geen tafelsuiker toe, alsnog is te rijk aan suikers en arm aan vezels om als gezond bestempeld te mogen worden.

Fruitrepen en vruchtenbrood

Bewerkt fruit -in welke vorm dan ook- is 9 van de 10 keer bijna net zo slecht voor je als een glas frisdrank.

Eet een fruitreep en je weet 99,9% zeker dat je een flinke stoot suikers binnenkrijgt; wat de lovende claims op een verpakking ook vertelt.

Rijpe bananen

Een rijpe banaan is echter zeer af te raden bij diabetes.Naarmate een banaan rijpt. veranderen de complexe koolhydraten in eenvoudige koolhydraten. Deze eenvoudige koolhydraten worden -in tegenstelling tot complexe koolhydraten- razendsnel opgenomen in je bloedbaan.

Pas opHierdoor krijg je te maken met een bloedsuikerpiek na het eten van al één rijpe banaan. Als jij je dus afvraagt welk fruit je niet mag eten bij diabetes type 2, dan horen rijpe bananen daar zeker in thuis.

Rijpe mango

Wat voor bananen opgaat, geldt ook voor de mango. Een onrijpe mango kan prima door de beugel voor diabetici!

Is de mango zacht? Dan weet je dat het rijp is en dat je dit fruit moet vermijden. Hoe rijper de mango, hoe minder vezels en hoe meer snelle suikers het bevat.

Lychees

Sommige vruchten hebben een hoger suikergehalte en een hogere glycemische index dan andere. Fruit dat vaak werd ‘aanbevolen’ was daarom fruit met het laagste suikergehalte en een lage GI. Als je dat eet, stijgt je glycemie immers maar een beetje. Als je diabetes hebt en op zoek bent naar manieren om fruit te eten zonder dat je glycemie omhoogschiet, kun je ook naar het vezelgehalte kijken. Het is immers bekend dat voedingsvezels ervoor zorgen dat je meer controle krijgt over je glycemie.

Fruit bij diabetes type 1:

  • Het is meestal raadzaam om onbewerkt fruit te eten.
  • wordt het voor mensen met diabetes aanbevolen om fruit in drie porties per dag te verdelen.
  • Om je inname onder controle te houden, kun je ieder portie fruit doseren in hoeveelheden van 15-20 g koolhydraten.
  • hoe rijper het fruit is, hoe hoger het suikergehalte (en dat geldt in het bijzonder voor bananen).
  • om je fruitporties over de dag te spreiden, bijvoorbeeld bij het ontbijt, bij de lunch of als tussendoortje.

Sommige voedingsdeskundigen raden ook aan om fruit op het einde van de maaltijd te eten.

Gezond leven bij diabetes type 2:

  • Eet vooral gezonde dingen, zoals groente, fruit en noten.
  • Drink water, thee en koffie zonder suiker.
  • Beweeg 5 of meer dagen per week stevig. Een half uur per dag.

Gezond leven is een belangrijk deel van je behandeling van diabetes type 2 (suikerziekte). Altijd, ook als je medicijnen gebruikt. Je bloedsuiker kan omlaag gaan. Je hebt dan minder suiker (glucose) in je bloed. Je kunt afvallen en je voelt je fitter.

Kies voor kwalitatief goede voeding De Voedingsrichtlijn adviseert mensen met diabetes een voedingspatroon te kiezen met veel:

  • Groenten en fruit
  • Volkoren graanproducten
  • Noten
  • Peulvruchten, zoals kikkererwten en linzen
  • Plantaardige oliën
  • Voeding met weinig toegevoegde suikers, zout en bewerkt vlees. En zonder suikerhoudende dranken geschikt voor mensen met diabetes.

Adviezen om de juiste keuzes te maken:

  • Haal koolhydraten uit gezonde voedingsmiddelen, zoals volkorenbrood, zilvervliesrijst, volkorenpasta, groenten, fruit en peulvruchten. Hierin zitten belangrijke voedingstoffen zoals vezels, vitaminen en mineralen. Volkorenbrood bevat veel meer vezels dan bruinbrood. Kies daarom voor volkorenbrood.
  • Eet en drink minder producten met vrije suikers Producten met vrije suikers kun je beter zo veel mogelijk laten staan. Vrije suikers zijn de suikers die bijvoorbeeld aan gebak, koekjes, frisdrank, sauzen of cornflakes zijn toegevoegd. Ook honing en de suikers in vruchtensappen zijn vrije suikers. Producten met vrije suikers verhogen je bloedglucose gevaarlijk snel. Bovendien eet je er snel te veel van, waardoor je gewicht toeneemt.
  • Kies voor de juiste vetten.

Een diëtist kan je advies op maat geven. Dit kan een mediterraan of een vegetarisch voedingspatroon.

Welk dieet past bij jou?

In de Voedingsrichtlijn staan verschillende voedingspatronen die geschikt zijn voor mensen met diabetes. Er is niet één voedingspatroon dat voor iedereen werkt. Kies iets wat aansluit bij jouw situatie en voorkeur. Alleen dan houd je het langere tijd vol. Een diëtist kan je helpen bij het maken van de juiste keuze.

Conclusie

Door bewust te kiezen voor fruitsoorten met een lagere glycemische index en een hoger vezelgehalte, kun je als diabeet toch genieten van de voordelen van fruit zonder je bloedsuikerspiegel te veel te beïnvloeden. Het is belangrijk om bewerkte fruitproducten te vermijden en te kiezen voor verse, onbewerkte varianten.

De sleutel tot een gezonde bloedsuikerspiegel ligt in het maken van bewuste keuzes en het luisteren naar je lichaam. Raadpleeg altijd een diëtist of arts voor persoonlijk advies.

Tabel: Glycemische Index en Koolhydraten per 100g Fruit

Fruitsoort Glycemische Index (GI) Koolhydraten (g) per 100g
Appels 36 14
Bananen (rijp) 62 23
Druiven 53 18
Aardbeien 41 8
Sinaasappels 43 12
Watermeloen 76 8

labels:

Zie ook: