Het is herfst en dat betekent dat het moestuinseizoen langzaam op zijn eind loopt. Altijd een “even slikken”-momentje hier. Toch zijn er nog een paar gewassen die je kunt zaaien in oktober en kun je ook wat klusjes doen. De dagen worden snel korter en de nachten kouder deze maand. Nachtvorst ligt al op de loer. Dat zorgt ervoor dat het voor veel groenten te laat is qua zaaien. Wat dat betreft waren er in september een stuk meer mogelijkheden om te zaaien.
Ieder maand geven we je de beste tips over alles op het gebied van de moestuin, zaaien, oogsten en ander onderhoud. Bekijk hier de Moestuinkalender voor September. In de maand september zal het weer gaan veranderen. De lucht zit vol van het aroma van rijpend fruit en de laatste bloeiende bloemen. Door het wisselende weer zullen ook de groeiomstandigheden van de gewassen in de moestuin gaan schommelen. Het is dan ook de hoogste tijd om zoveel mogelijk gewassen te oogsten en te verwerken in gerechten. Het overschot aan geoogste groenten en fruit kun je inmaken, wecken, of invriezen om later te gebruiken.
Moestuinklusjes in september
Het is nog steeds tijd om fruit te plukken of te rapen. Appels, peren, late pruimen en frambozen zijn nog heerlijk. De peren zijn rijp op het moment dat het stokje loslaat als je het draait. Ook het tijdstip om kiwi’s aan te planten is aangebroken. Snoei de plant na het poten flink terug zodat de plant in het voorjaar stevige jonge scheuten ontwikkelt. Denk eraan dat je kiwi’s alleen kunt oogsten wanneer er zowel een vrouwelijke- als mannelijke plant in de buurt staat. Zonder een ‘mannetje’ en een ‘vrouwtje’ kunnen kiwiplanten geen vruchten dragen.
Druiven rijpen het beste in de volle zon. Om de sappige vruchten een volle smaak te geven zijn de laatste zonnige dagen en uren van groot belang. Zorg er daarom voor dat de bladeren de zon niet verhinderen om bij de vruchten te komen. Haal desnoods de bedekkende bladeren weg door ze weg te knippen. Lege moestuinbedden voorzie je aan het einde van de maand met een laagje stalmest.
Een enorm goede bodemverbeteraar is zelfgemaakte compost. Doe al je tuin- en moestuinafval in de compostbak, met uitzondering van zieke planten en zaaddragende onkruiden.
Zaaien in september
Bladgroenten zoals spinazie, boerenkool, bladchichorei, kropsla en veldsla kunnen nu nog gezaaid worden. Verder gaat de laatste zaaimaand in voor radijs, rucola, tuinkers en snijsla.
Planten of poten in september
Vanaf nu kun je rabarber planten of verplanten. Denk eraan dat je ze met een onderlinge afstand van minimaal een meter uit elkaar plant. Vanaf september mogen ook de knoflooktenen de grond in! Zo oogst je het jaar erop heerlijk grote knoflookbollen. Aan het eind van de maand kun je uitjes planten voor een zeer vroege opbrengst in het komende jaar. Let wel op dat er maar een paar rassen geschikt zijn voor deze late planting. Plant de uitjes op een beschutte plek in goed gedraineerde grond.
Oogsten in september
Deze maand kun je de laatste radijsjes, zomerandijvie, zomerwortelen, tuinkers, Oost-Indische kers, boontjes, suikermaiskolfjes en klein duimpje slakroppen oogsten. Ook vruchtgroenten zoals tomaten, paprika’s, pepers, komkommers, aubergines en courgettes staan op het oogstschema. Oogst de vruchten van deze planten zeer regelmatig, zodat ze niet te groot worden en de plant meer energie kan steken in de nog niet volgroeide vruchten.
Het oogsten van de groente witlof gaat in twee fases; het oogsten van de witlofwortels en het oogsten van de witlofstronkjes. In september is het tijd om de wortels voorzichtig te rooien. Nadat de wortels 15 dagen op het land hebben gelegen snijd je de bladerkop zo’n 3 cm boven de wortel af en poot je de witlofwortel opnieuw in de grond. Ook de bewaaraardappels mogen op een droge en zonnige dag de grond uit. Droog de piepers eerst een aantal uur op het grondoppervlak, waarna je de goedgekeurde aardappels later op een droge en donkere plek bewaard.
Verder kun je deze maand ook nog artisjokken, bietjes, bloemkool, broccoli, Chinese kool, ijsbergsla, knolselderij, knolvenkel, koolrabi, pastinaak, prei, selderij, sluitkool, snijbiet, spinazie, ui en veldsla oogsten.
Qua fruit is het tijd om appels, peren, meloenen en bessenstruiken zoals de framboos, braam, aalbes en zwarte bes te oogsten. Van de oogst van de bessen kun je ook heerlijke jam bereiden.
Naast het oogsten van gewassen kun je in september veel zaden oogsten. Houd echter nooit de zaden van hybriderassen over. De eigenschappen van deze zaden zijn niet voldoende stabiel om er zeker van te zijn dat de volgende planten hetzelfde resultaat opleveren.
Ziekten en plagen in september
Het koelere en vochtigere weer in september is niet erg bevorderlijk voor je moestuinplanten. Helaas trekt regenachtig weer daarbij ook nog eens ongewenste tuingasten zoals slakken aan. Om te voorkomen dat de glibberige beesten aan de balderen van je gewassen knabbelen strooi je een laag cacaodoppen rondom je planten. Een andere optie is het plaatsen van koperen ringen of kopertape rondom je potten en planten. Naast de maanden juli en augustus is ook in deze maand de preimot nog zeer actief. Controleer regelmatig of er schade op de bladeren of in de schacht van de plant aanwezig is.
Maar ook neusrot ligt op de loer. De ziekte kun je goed voorkomen door je paprika- en tomatenplanten van voldoende water te voorzien.
Groenten kweken in de herfst
Jazeker! Veel groenten kun je in de herfst zaaien en planten, zodat je er de hele herfst en winter van kunt plukken. Als je aan het begin van de herfst de laatste zomergewassen oogst, kun je op de vrijgekomen plekken nieuwe gewassen planten voor de winter. Weersta de verleiding om de grond leeg te laten, want dan neemt onkruid het al gauw over. En als je nog steeds geen ruimte hebt, kun je veel van deze groenten ook in een grote pot kweken.
Haal je zomergewassen helemaal weg voordat je nieuwe groenten zaait of plant, want achterblijvend plantmateriaal kan plagen en ziekten bevatten. Trek de oude planten uit de grond, met wortel en al. Ziek materiaal kun je het beste verbranden of in de vuilnisbak gooien. Hark compost door de aarde of voeg die toe als mulch om de bodem te verbeteren.
Als je wisselteelt toepast, kan het lastig zijn een traditioneel vierjarig rotatieschema te volgen wanneer je twee gewassen op dezelfde plek verbouwt. Mits je kruisbloemigen (kolen, rucola en oosterse gewassen) en alliums (ui, bosui en knoflook) niet zijn aangetast door knolvoet, witrot of andere ziekten, is de simpelste manier om wisselteelt toe te passen kruisbloemigen en alliums nu op dezelfde plaats planten als waar planten uit deze familie eerder dit jaar groeiden.
Specifieke groenten voor september en oktober
Wie mij een beetje kent, weet dat ik altijd probeer om zo min mogelijk stukjes in mijn moestuintje leeg te hebben staan. Ik vind het een sport om te zorgen dat er altijd wat te oogsten valt. Officiëel kan je in oktober (bijna) niets meer zaaien: in de Makkelijke Moestuin app staan nog maar een paar soorten. Maar regeltjes en tabellen, daar houdt het weer zich al jaren niet meer aan. Warm in februari, recordtemperaturen, te koud, te droog, te nat, hittegolven. Weersvoorspellingen die soms zelfs per uur worden bijgesteld en vaak extreme verschillen binnen enkele dagen. Snap jij het nog?
Ik blijf dus vrolijk zaaien. Niet alles natuurlijk, maar wel de groentes die nog in de maand september konden. Voornamelijk voor de fun, en ook omdat het zo maar weer prachtig weer kan worden. Al blijft het natuurlijk een gok. Wie weet slaan we dit jaar de herfst helemaal over en hebben we volgende week sneeuw en 5 graden vorst.
Spinazie
Waar spinazie in de zomer praktisch altijd doorschiet, heb je daar in het najaar geen last van. Ik zaai deze groente altijd in het vroege voorjaar en het najaar. Zorg dat je in oktober kiest voor winterspinazie (ik heb zelf altijd winterreuzen). Als je geluk hebt, kun je in de winter nog oogsten. Soms lukte het me niet, maar dan liet ik de in oktober gezaaide spinazie staan en kreeg ie in het vroege voorjaar een groeispurt en had ik alsnog een flinke oogst. Spinazie overleeft vorst en winterse buien, waardoor je kunt oogsten in de herfst en de winter. Zaai begin september binnen in potjes om de zaailingen een goede start te geven en te beschermen tegen naaktslakken. Bedek ze na het uitplanten met een net om duiven op afstand te houden. Veel soorten overleven de winter.
Tuinbonen
Wist je dat je tuinbonen ook in oktober/november kunt zaaien? Ze hebben dan in het voorjaar een kleine voorsprong waarbij je de zwarte bonenluis met een beetje geluk net voor bent. Onder andere het ras aquadulce is hier heel erg geschikt voor. Als je al in mei wil genieten van heerlijke bonen, dan kun je niet om tuinbonen heen. Zaai eind oktober/begin november rechtstreeks in goed doorlatende grond. De planten kunnen wat vorst hebben, en groeien verder als het weer opwarmt. Al krijg je in koudere streken wel betere resultaten als je zaait in ‘rootrainers’ of diepe potten in een onverwarmde kas. Zo krijgen muizen ook minder kans. Plant uit in februari voor een zo vroeg mogelijke oogst. Je kunt ook in februari zaaien onder glas, of in de vollegrond in maart-mei, voor een latere oogst.
Groenbemester
Dit gewas zaai je niet om zelf van te kunnen eten, maar je gebruikt het als zogenaamde groenbemester. Dit gewas verbetert de bodemstructuur en zorgt ervoor dat de voedingstoffen in de herfst en winter niet uitspoelen. Winterrogge kan als groenbemester nog laat (aug-okt).
Koude bak
Heb je plek, dan is het aanschaffen van een koude bak echt een supergoed idee. Je verlengt daarmee het moestuinseizoen en hebt nog veel meer mogelijkheden om te zaaien in oktober. Leuk, zo’n zelfgemaakte koude bak! En nog leuker: je kunt er direct mee aan de slag. Er zijn genoeg groenten die je er in oktober heel goed in kunt kweken. Met een koude bak bescherm je planten tegen kou en regen, terwijl ze genoeg licht en zelfs een beetje extra warmte krijgen. Winterspinazie moet in september de grond in om nog wat te kunnen groeien voor de winter. In de koude bak kun je ook nog in oktober zaaien. waarvan expliciet vermeld wordt dat het om winterspinazie gaat. kun je al in februari jonge spinazie op tafel zetten.
Kiemgroenten
In de herfst ga ik zelf altijd lekker aan de slag met het zaaien van kiemgroenten op de vensterbank. Je hebt echt tig verschillende soorten: van alfalfa tot broccolikers. Ze groeien snel en het is heerlijk als garnering op je sandwich, toast of salade. Ook erg leuk om te doen met kinderen. In september steken je kiemgroenten snel de kop op.
Knoflook
Oktober is dé maand voor het planten van knoflook. Je kunt deze groente ook in maart in de grond stoppen, maar herfstknoflook geeft over het algemeen een betere opbrengst. Bovendien is het leuk om in de herfst en winter ook iets op je lapje te hebben staan. Je hebt echt tig soorten: van mild tot lekker pittig. Koop geprepareerde bollen bij zaadhandelaren of tuincentra - gebruik geen knoflook uit de supermarkt. Zet ze op de zonnigste plek die je hebt. Breek de bollen net voor het planten in teentjes en plant met de punt naar boven in de vollegrond.
Winterui
Deze groente plant normaal juist in het vroege voorjaar, maar je hebt ook rassen die je al in september en oktober kunt planten, zoals Shakespeare. De oogst valt dan 3-4 weken eerder waardoor dat plekje in het voorjaar sneller klaar is voor een andere groente. Winterui heeft in de koude bak geen last van de nattigheid. Bovendien kun je veel vroeger oogsten. Bolletjes van winterui (die dienen als pootgoed) zijn in september te koop. Niet alle uienrassen zijn geschikt als ’winterui’. Een bekend winterui-ras is ’Radar’. Half oktober is de beste tijd om de bolletjes te poten. Steek de bovenkant net onder de grond. Om te oogsten hoef je niet te wachten tot de bol volgroeid is, je oogst dan lenteui. Soms kan dat al in februari zijn.
Veldsla
Heb je veldsla thuis voorgezaaid? Dan kun je deze in oktober nog uitplanten in de volle grond. Ik laat herfstblad altijd bewust liggen want het zorgt voor een isolerend laagje en het wordt omgezet in compost. Veldsla die je begin oktober zaait, kun je al in december oogsten. Later zaaien kan ook, maar dan moet je wachten met oogsten tot in het nieuwe jaar. Dat kan al in het begin van het jaar zijn, maar ook wel maart. Veldsla ‘Vit’ is voor de late herfst en winter.
Wintersla
De benaming ’wintersla’ moet duidelijk op het zaadpakje vermeld staan. ’Artic King’ is een bekend ras. Zaai de wintersla begin oktober, en dun uit op 25 cm. Of kweek plantjes in potjes, die je in oktober uitplant. Het verloop van de winter bepaalt of je begin maart of iets later de eerste sla van het nieuwe jaar kunt oogsten.
Snijsla en snijandijvie
Snijsla en snijandijvie zaai je bij voorkeur begin oktober. Afhankelijk van het weer oogst je eind november of december echte ’babyleaf’. Knip de blaadjes net boven de grond af zodra ze 8 tot 10 cm lang zijn.
Winterpostelein
Winterpostelein mag in een koude bak niet ontbreken. smaak en zit vol vitamine C en ijzer. De plant, met zijn mooie, ruitvormige blaadjes, is volledig winterhard. Dat maakt dat je verschillende keren kunt oogsten.
Rucola
Rucola kan wel wat vorst verdragen, mits de planten groot en sterk genoeg zijn. Pittige blaadjes die je de hele herfst en winter kunt plukken. Zaai rucola eind augustus of begin september om in de herfst en winter te oogsten. Wilde rucola moet begin augustus worden gezaaid om te overwinteren. Zaai in de vollegrond of in modules om later uit te planten. Geef de planten meer ruimte dan je in de zomer zou doen: te weinig ruimte maakt ze minder winterhard.
Bosuien
Bosuien of lente-uien komen de winter goed door, waarna je ze het volgende jaar in april kunt oogsten. Deze zaden ontkiemen niet goed als de temperatuur regelmatig boven de 20 °C komt, dus je kunt ze beter buiten dan binnen zaaien. Bewaard zaad blijft niet lang goed, dus gebruik een nieuw zakje. Zaai in de vollegrond of in een pot, op een zonnige plek. Bijna alle variëteiten bosuien zijn winterhard. ‘White Lisbon Winter Hardy’ is een oude favoriet.
Bloembollen
Wil je in het voorjaar ook wat gezellige kleurtjes in je moestuin en de bijen en vlinders helpen? Zet dan ook bloembollen in je moestuin. Je kunt er een heel vak voor vrijmaken, maar heb je net zoals ik een klein moestuintje, dan is het slim om je bollen alleen aan de randen te planten. Zo nemen ze nauwelijks ruimte in beslag en je hebt meteen een natuurlijke afscheiding. Leuke opties zijn krokussen, blauwe druifjes, sieruien en botanische tulpen.
Meer leuke opties?
- Een moestuinplan maken: dit kun je ook wat later doen, maar als je zin hebt, waarom niet?
- Zaden bestellen: weet je al wat je volgend jaar allemaal gaat verbouwen? Dan kan het slim zijn om je zaden op tijd te bestellen. Bij sommige zaadhandels zijn zaden van populaire groenten soms vroeg uitverkocht.
Zoals je ziet: de moestuin is in oktober nog niet per se in ruste. Je kunt nog van alles doen. Wel is het raadzaam om zo vroeg mogelijk in de maand te zaaien, want elke week neemt de hoeveelheid licht sterkt af. Als september en oktober warm en zonnig zijn, kun je tot diep in het najaar groenten oogsten. Geschikte gewassen om in september in de vollegrond te zaaien zijn rucola, spinazie, veldsla en winterpostelein. In een kas of tunneltje kunnen verschillende slatypen (rucola, bindsla en veldsla) voor een babyleafteelt gezaaid worden. Met babyleaf zet je in de herfst verrassende en smaakvolle salades op tafel. Ook is september een zeer goede maand om groenbemesters in te zaaien.
labels:
