Voor zover bekend zijn mensen al sinds mensenheugenis omnivoren geweest: we eten dieren, maar ook planten. Onze huidige definitie van groente bestaat waarschijnlijk pas enkele honderden jaren. De mens legde daar zo’n 12.000 jaar geleden de basis voor met het begin van landbouw. De eerste planten werden toen gedomesticeerd, oftewel verbouwd. Ironisch genoeg heeft dat uiteindelijk niet betekend dat we meer planten zijn gaan eten.
Eerst nam het aantal verschillende soorten planten in ons dieet af. Want waarom zou je tientallen verschillende bladgroentes eten als spinazie snel groeit en goed te verbouwen is? Daarna nam ook nog eens de hoeveelheid groente die we aten af, bijvoorbeeld omdat we ook heel goed werden in het houden van dieren, en later ook omdat de Industriële Revolutie veel meer verschillende soorten voedsel beschikbaar maakte.
Wat is Groente?
Wat is dan wel groente? Groente is het eetbare gedeelte van een plant; een plant die de mens als voedsel dient? Nee. Hoewel het logisch klinkt, is die definitie veel te breed. Overigens is er geen verschil in betekenis tussen de woorden groenten en groentes. Dat is simpelweg een kwestie van persoonlijke voorkeur.
Indelingen van Groenten
Groentes kun je op verscheidene manieren indelen. Dit is de meest gehanteerde manier om groentes in soorten in te delen. Overigens is er voor gekozen om, waar nodig, de culinaire indeling te laten prevaleren.
1. Indeling op basis van eetbaar deel van de plant:
- Bladgroentes: Bladgroentes worden gewoonlijk gegeten om hun bladeren en soms stengeldelen. De meeste soorten hoeven slechts kort te worden gekookt, of worden zelfs rauw geconsumeerd.
- Bloemgroentes: Deze indeling is niet bijzonder gebruikelijk, maar artisjok, bloemkool, broccoli en kardoen zijn eigenlijk eetbare bloemdelen.
- Kiemgroentes en Spruitgroentes: In de keuken worden kiemgroentes en spruitgroentes vaak vooral om de textuur gebruikt, en soms ook voor de smaak.
- Wortelgroentes: De verschillende soorten wortels kennen in de keuken vrijwel dezelfde toepassingen.
- Paddenstoelen: Paddenstoelen zijn feitelijk niet eens planten, maar ze worden vaak als een soort groente bereid en gegeten. Daarom hebben we ze ook in dit overzicht gezet.
- Stengelgroentes: Soms worden deze soorten ook ingedeeld bij de bladgewassen, maar het zijn echt specifiek de stengels (en bij de artisjok en kardoen de onvolgroeide bloemen, zie ook hierboven) die we eten.
- Vruchtgroentes: Het is ook mogelijk deze vruchtgroentes te beschouwen als fruit. Omdat we deze vruchten echter meestal bereiden als groente is daar niet voor gekozen.
2. Indeling op basis van kleur:
Soms worden groentes ook gesorteerd naar kleur. Onder andere voedingsconsulenten maken soms dit onderscheid om zo op een eenvoudige manier te kunnen variëren met je voedselinname; de voedingswaarde blijkt namelijk dan behoorlijk anders te zijn.
3. Indeling op basis van voedingswaarde:
Naast de ruwe verdeling in kleur kun je natuurlijk ook specifieker naar de voedingswaarde kijken.
4. Indeling op basis van keuken:
Elke keuken gebruikt weer z’n eigen groentes en combinaties daarvan. Soms is dat effect zo sterk dat je van bepaalde soorten zegt dat die typisch voor een bepaalde keuken zijn.
- Mediterrane groentes (omvat onder andere Franse, Griekse, Italiaanse, Provençaalse, Spaanse en Turkse groentes).
- Aziatische of Oosterse groentes (Chinese, Indiase, Indonesische, Indische, Japanse en Thaise groentes).
5. Indeling op basis van bereidingswijze:
Vanzelfsprekend kun je groentes ook indelen naar de wijze van bereiden. We vinden echter dat de enige echt logische indeling is om groentes die rauw gegeten worden te scheiden van groentes die (meestal) eerst bereid moeten worden.
6. Vergeten Groenten:
Zoals we in de inleiding van dit artikel al bespraken, is er al sinds de mens groentes verbouwt een trend waarbij het aantal soorten groentes dat wordt geteeld afneemt. Dergelijke groentesoorten noemen we ook wel vergeten groenten. Dat kunnen zeldzame varianten zijn, zoals blauwe aardappels, of vrijwel onbekende planten, zoals melde.
7. Seizoensgebonden Groenten:
We zijn van vele groentes tegenwoordig gewend dat ze jaarrond in de supermarkt verkrijgbaar zijn - en in veel gevallen nog vers ook. Hoewel dat voor de meeste koks erg aangenaam is, heeft dit ook een keerzijde. Het komt namelijk regelmatig voor dat dergelijke groentes uit verre oorden moeten worden ingevlogen, of dat ze hartje winter in een verwarmde kas in Nederland worden geteeld.
Daarom kan het nuttig zijn te kijken welke groentes er in het seizoen zijn. Ook omdat dit voor diezelfde kok een leuke manier is om gedurende het jaar te kunnen variëren. Op GroenteGroente.nl hebben we een uitgebreid overzicht van welke groentes er in welke maand in het seizoen zijn.
Meest Gezonde Groenten
Groentes zijn reuzengezond. Er zijn overigens wel belangrijke onderlinge verschillen. Op GroenteGroente.nl hebben we hier (nog) geen overzicht van. Wel hebben we op een rijtje gezet wat de meest gezonde groentes zijn.
De bekende campagne van het Voedingscentrum heeft het ons zeker duidelijk gemaakt: als we gezond willen eten, zullen we elke dag minimaal twee ons groenten en twee stuks fruit moeten eten. Voor volwassenen is het advies zelfs 250 gram groenten. Maar we komen daar met z’n allen maar moeilijk aan.
Het is dus helemaal niet gek wanneer je jezelf afvraagt of er misschien groenten zijn die gezonder zijn dan andere. Want laten we eerlijk zijn: het zou toch ideaal zijn als er een lijstje van extra gezonde groentesoorten zou bestaan. Hoe graag we het ook zouden willen: een handig overzicht van de gezondste groenten is onmogelijk te geven.
Eigenlijk verdient elke groente een plek in de lijst van gezondste groenten. Ze hebben allemaal hun eigen kenmerken en gezonde stoffen. Wanneer je echt gezond wilt eten, zul je dus moeten afwisselen qua groenten. Eet meerdere keren per dag kleinere hoeveelheden groenten, dat maakt het gemakkelijker om aan de gewenste 250 gram groenten te komen.
Hoe gemakkelijk een vaststaande opsomming van gezondste groenten ook zou zijn: er bestaat geen wondergroente die alle benodigde voedingsstoffen bevat. En eigenlijk zeggen wij: gelukkig maar, want er zijn zoveel lekkere groentes, dat het jammer zou zijn je maar tot een aantal soorten te beperken.
Top 14 Gezondste Groenten:
- Spinazie: Deze bladgroente staat bovenaan de lijst van groenten met de hoogste voedingswaarde. Spinazie levert verschillende antioxidanten en is vooral rijk aan vitamine K.
- Wortelen: Wortelen bevatten vooral veel bètacaroteen, dat door je lichaam wordt omgezet in vitamine A.
- Broccoli: Broccoli bevat sulforafaan, een stof die kan beschermen tegen kanker.
- Knoflook: Studies tonen aan dat knoflook kan bijdragen aan verlaging van het triglyceriden- en cholesterolgehalte.
- Spruitjes: Spruitjes bevatten kaempferol, een antioxidant die kan beschermen tegen oxidatieve schade aan je cellen en chronische ziekten kan helpen voorkomen.
- Boerenkool: Boerenkool is rijk aan vitamine A, C en K, en antioxidanten.
- Erwten: Doperwten zijn rijk aan vezels, die de spijsvertering ondersteunen.
- Snijbiet: Snijbiet zit boordevol vitaminen en mineralen.
- Biet: Bieten bevatten nitraten, die door je lichaam worden omgezet in stikstofmonoxide, wat de bloeddruk kan verlagen.
- Asperges: Asperges zijn bijzonder rijk aan foliumzuur, dat kan helpen bij het voorkomen van neurale-buisonregelmatigheden tijdens de zwangerschap.
- Rode Kool: Rode kool is rijk aan vezels, vitamine C en anthocyanen.
- Zoete Aardappelen: Zoete aardappelen bevatten veel bètacaroteen, dat het risico op longkanker kan verminderen.
- Cavolo Nero: Boerenkool is rijk aan calcium, dat een rol speelt in vele aspecten van de gezondheid.
- Bloemkool: Bloemkool is een geweldige bron van verbindingen zoals glucosinolaten en isothiocyanaten, die beide krachtige kankerbestrijdende eigenschappen bezitten.
Naast dat groenten per soort verschillen qua voedingsstoffen, hangt de hoeveelheid van deze stoffen af van een aantal andere zaken. Denk bijvoorbeeld aan het soort bemesting dat je gebruikt, in welk seizoen je groenten geteeld zijn of welke bodem je moestuin heeft. Dit kan allemaal van invloed zijn op de hoeveelheid gezonde stoffen in je groenten.
Biologisch geteelde groenten hebben als bijkomend voordeel, dat ze zonder chemische bestrijdingsmiddelen zijn geteeld. Dat houdt overigens niet in dat je je groenten niet meer hoeft te wassen.
Voedingswaarden van Groenten
Groente bevat weinig calorieën, maar wel veel voedingsvezels. Groente bevat veel vitamines en mineralen en voedingsvezels. Denk aan vitamine C, vitamine A, foliumzuur, kalium, ijzer en calcium. Daarnaast bevat groente veel bioactieve stoffen, zoals carotenoïden. De hoeveelheid verschilt per soort en is afhankelijk van bijvoorbeeld het ras en het klimaat.
Vitamine C zit vooral veel in spruitjes en gele en rode paprika. Carotenoïden zitten vooral in oranje groenten, zoals worteltjes en pompoen. Het lichaam kan carotenoïden omzetten in vitamine A. Foliumzuur zit vooral veel in donkergroene bladgroenten zoals spinazie, postelein, paksoi, andijvie en snijbiet. Groenten zijn de beste leverancier van foliumzuur. Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk. IJzer zit vooral in groene groenten.
| Voedingsstof | Belangrijk voor | Vooral aanwezig in |
|---|---|---|
| Vitamine C | Weerstand | Spruitjes, paprika |
| Carotenoïden | Omzetting in Vitamine A | Wortelen, pompoen |
| Foliumzuur | Celgroei | Spinazie, andijvie |
| Kalium | Bloeddruk | Vele groenten |
| IJzer | Zuurstoftransport | Groene groenten |
Veiligheid en Keurmerken
Op groente kunnen ziekmakende bacteriën of virussen voorkomen, zoals salmonella en E. coli. Zij kunnen een voedselinfectie veroorzaken. Het is daarom belangrijk om groente altijd zorgvuldig te wassen voor gebruik onder stromend water. Op groente kan ook schimmel ontstaan. Is dit zichtbaar, dan kun je dat gedeelte beter niet eten. Ook zie je soms roestplekken op groente.
Sommige groenten kun je beter niet rauw eten vanwege de natuurlijke gifstoffen. In groene tomaten zit de natuurlijke gifstof tomatine. In de groene delen van aardappelen zit de natuurlijke gifstof solanine. Deze groene delen van de aardappel kun je niet eten en kun je het beste wegsnijden.
Als je meer rekening wilt houden met de milieu-impact, kun je kiezen voor groente met een Topkeurmerk. Het On the way to PlanetProof-keurmerk stelt onder andere eisen aan het watergebruik tijdens de teelt.
Telers gebruiken zaden die minder gevoelig zijn voor plagen en ziekten. Er worden geen of slechts minimaal bestrijdingsmiddelen gebruikt.
labels:
