Wortelen zijn helemaal ingeburgerd in ons menu. Je kan ze de hele dag door eten: ’s ochtends door een omelet of als juice, als snackgroente bij de lunch en als groente bij het diner. De wortel is een gekweekte groentesoort en stamt af van de wilde peen.

Verschillende Soorten Wortelen

De oorspronkelijke wortel was helemaal niet zo mooi. Ze waren paars, geel of zelfs wit en rood van kleur. De typische oranje wortel is door mensen zo gemaakt, door veredeling en selectie. Paarse en gele worteltjes zijn er nog steeds.

Naast deze kleurige oerpenen (ja zo worden ze echt genoemd!), kun je deze soorten bij de groenteboer vinden:

  • Bospeen: de bospeen heeft zijn naam te danken aan het bosje groene wortelloof. Deze wortel is lichtzoet van smaak en kun je prima rauw eten als snack. Je kunt de bospeen ook kennen onder de naam waspeen.
  • Nantes wortels: deze wortels vind je vaak in het koelvak in de supermarkt. Het is een geliefde snackgroente.
  • Winterpeen: zie je een dikke wortel in de supermarkt, dan weet je zeker dat je een winterpeen te pakken hebt. Deze peen wordt veel gebruikt in soepen en stamppotten.
  • Parijse broei: je hebt geluk als je deze kleine, bolvormige wortel bij de groenteboer ziet liggen. In Nederland wordt hij weinig verkocht.

Er is een vroege-, een zomer- en een herfstteelt. Waspeen is eigenlijk niks anders dan een gewassen bospeen zonder loof. Waspeen is een typische lentegroente en komt in het voorjaar van Nederlandse bodem. De rest van het jaar komt waspeen uit Duitsland, Frankrijk, Spanje en zelfs uit Israël. Winterwortel groeit, ondanks z’n naam, het hele jaar door in Nederland en wordt dus jaarrond aangeboden.

Voedingswaarde en Gezondheidsvoordelen

Wortel kan rijk zijn aan bètacaroteen, dat je lichaam zelf omzet in vitamine A. Vitamine A is goed voor uw ogen, het is natuurlijk niet voor niets dat wortels bekend staan dat ze goed zijn voor de ogen. Van oudsher worden worteltjes aanbevolen voor de ogen en tegen nachtblindheid. Studies kunnen deze werkzaamheid inmiddels bevestigen (4).

Vezels zijn ontzettend belangrijk. Ze zorgen voor een soepele stoelgang, geven je langer een verzadigd gevoel en verkleinen de kans op overgewicht, hart-en-vaatziekten, diabetes type 2 en dikke darmkanker. Alleen vindt bijna iedereen het lastig om aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid te komen: 30 gram voor vrouwen, 40 gram voor mannen. Door meer wortels te eten, kom je wél aan deze vezeltaks. Op het gebied van voedingsvezels scoort deze groente goed. In een portie (100 gram) zitten maar liefs 3 gram vezels.

Andere studies lieten zien dat wortelen het vermogen hebben om het cholesterol en het risico op prostaatkanker te verlagen (2, 3). Het koken van een wortel maakt het aanwezige bètacaroteen nog beter opneembaar. Verschillende gezonde voedingsstoffen in een wortel beter worden opgenomen wanneer de wortel is gegaard? Met wat vet is de bètacaroteen (provitamine A) nog beter om te zetten naar vitamine A.

Referenties

  1. Oude Griep LM, Verschuren WM, Kromhout D, Ocké MC, Geleijnse JM. Colours of fruit and vegetables and 10-year incidence of CHD. The British journal of nutrition.
  2. Xu X, Cheng Y, Li S. Dietary carrot consumption and the risk of prostate cancer. European journal of nutrition.
  3. Nicolle C, Cardinault N, Aprikian O. Effect of carrot intake on cholesterol metabolism and on antioxidant status in cholesterol-fed rat. European journal of nutrition.
  4. Smith W, Mitchell P, Lazarus R. Carrots, carotene and seeing in the dark. Australian and New Zealand journal of ophthalmology.
  5. Brown MJ, Ferruzzi MG, Nguyen ML. Carotenoid bioavailability is higher from salads ingested with full-fat than with fat-reduced salad dressings as measured with electrochemical detection. The American journal of clinical nutrition.

Tips voor het Kopen en Bewaren

Let er bij het kopen van wortelen op dat de groente stevig aanvoelt en niet te veel kapotte plekken heeft. De wortelen mogen in ieder geval geen beurse plekken hebben. Bewaar wortelen op een koele plek, dan blijft de groente zo’n vier weken goed. Winterwortelen zelfs nog iets langer.

Manieren om Wortel te Eten

Haal je je neus op voor gekookte wortels of ben je het zat om deze groente rauw te snacken? Dan is het tijd om de wortel opnieuw te ontdekken. Van deze bereidingswijzen zijn wij fan:

  • Als friet. Oké, oké wortelfriet is niet te vergelijken met echte friet, maar wel een lekker alternatief. Snijd de wortels in frietformaat (hoe dunner, hoe knapperiger) en doe er een beetje olijfolie, zeezout en kruiden bij. Lekker met komijn, ras-el-hanout, paprikapoeder en rozemarijn.
  • Als taart. Een klassieker: worteltaart. Er zijn veel lekkere, suikervrije taartrecepten met wortel in de hoofdrol. Geraffineerde suikers worden dan vervangen door dadels en/of bananen. Wortel smaakt natuurlijk ook lekker in koekjes, cupcakes en cakes.
  • Als spaghetti. Voor iedereen die minder koolhydraten wil eten, is wortelspaghetti een uitkomst. Gebruik een spirelli om de wortels tot slierten te raspen. Bak het even kort in de pan en voeg je favoriete pastasaus toe.
  • Als soep. Wortel doet het goed in soep. Maak eens een wortelsoep met gember, deze Indiase soep met wortel en linzen of een romige wortelsoep met kokosmelk.
  • Als dip. Als je hummusmoe bent, moet je deze worteldip proberen.
  • Als puree. Met gekookte wortels, gebakken ui, een klontje roomboter en wat knoflook staat er binnen een kwartier een wortelpuree op tafel.
  • Als sap. Favoriet op de redactie: een zelfgemaakte sap van wortel, gember en appel. Zo gemaakt met een slowjuicer of sapcentrifuge.
  • Geroosterd uit de oven. Snijd de wortel in blokjes, reepjes of schijfjes en schuif het in de oven met olijfolie en kruiden. Heel lekker met honing, sesamzaadjes, knoflook en wat gemberpoeder.
  • Als vegetarische burger. Denk aan een combinatie van wortel, kikkererwten, havermout, ui, komijn en knoflook. Zo maak je in een handomdraai de lekkerste groenteburger.
  • In je havermout. In je warme of koude havermout is wortel meer dan welkom. Deze combinatie is overheerlijk: havermout, geraspte wortel, rozijnen, kaneel.

Rauwe wortelen zijn lekker als tussendoortje, eventueel met een dip erbij. Geraspt zijn ze goed te verwerken in een salade met bijvoorbeeld: witlof, rode of witte kool, sinaasappel, rozijnen of sesamzaad. Wortelen zijn ook zeer geschikt om te roosteren in de oven en worden dan zoeter van smaak. Wortelen doen het goed in allerlei soorten gerechten, uit alle windstreken. Lekker in een Italiaanse pastasaus, een oosterse wokschotel of een Franse stoofpot. Dankzij de zoete smaak zijn wortelen ook geschikt om mee te bakken. Denk aan een wortelcake of wortelkoekjes.

Wortelloof: Niet Weggooien!

Het groene ‘haar’ van de wortel verdwijnt meestal meteen in de prullenbak. Zonde! Wortelloof lijkt qua voedingswaarden veel op boerenkool. Het zit vol vitaminen en mineralen als calcium, kalium, vitamine C en K. Wortelloof kun je rauw goed verwerken in een salade, denk aan tabouleh of een salade met wortel, ui, kikkererwten en komijn. Het is ook lekker om het kort te bakken met een beetje olijfolie en knoflook of er pesto van te maken. Voor zo’n groene pesto mix je twee flinke bossen wortelloof met Parmezaanse kaas, amandelen, olijfolie en knoflook. Lekker op een toastje, als dip of op brood.

Zelf Wortel Zaaien en Kweken

De wortel of peen is een onmisbare plant in onze moestuin. Ze zijn heerlijk en je kunt meerdere keren in het jaar wortels zaaien, zomerpeentjes of bospeentjes en natuurlijk winterpeentjes. Zelf wortel zaaien is erg makkelijk maar kies altijd het juiste ras voor zaaien voor zomer- of winterteelt.

Vooral de losse grond is erg belangrijk, anders kan je bijna geen wortelen kweken. Ze worden kronkelig en maken vertakkingen als de grond te hard is. Wortel zaaien we altijd direct op de bestemde plek. De zaailingen die overblijven kweek je op tot grote wortelen. Per vierkante meter kan je ongeveer 115 tot 157 wortel planten laten groeien in de volle grond. In rijen kan je ongeveer 12 tot 17 wortel planten per strekkende meter laten groeien in de volle grond.

Wanneer kan je wortel zaaien? Wortel zaaien of voorzaaien/voorkiemen kan direct buiten van maart tot juli. Wortel zaaien of voorzaaien/voorkiemen kan onder glas van februari tot maart en van oktober tot november. Eigenlijk kan je alleen direct in de grond wortels zaaien, zonder verspenen en direct op de bestemde plek. Het voorzaaien in kweekpotjes is een slecht idee, want dit gaat nooit goed. De kleine en jonge wortelplantjes hebben lang en heel dun penworteltje. Dit krijg je nooit recht terug in de grond.

Tips voor het Zaaien

  1. Maak de grond voor het zaaien altijd nog even goed los.
  2. Voor het zaaien kan je ook wat compost strooien voor een betere structuur van de bodem.
  3. Met een hark of gewoon met de hand, maak je geultjes waar je de zaden in kunt strooien.
  4. Strooi de zaadjes ruim in de gemaakte geultjes.
  5. Daarna kan je de geultjes weer dicht drukken.

Op zich is wortelen kweken best makkelijk maar alleen op geschikte, losse grond. De grond is het grootste aandachtspuntje maar ook genoeg water geven is belangrijk. De wortel kweek je vanzelfsprekend als wortelgewas als je wisselteelt gebruikt. Samen met andere planten die je voor de wortels of knolletjes kweekt.

Worteltjes hebben niet veel zonlicht nodig. Je kan dus goed wortelen kweken in de halfschaduw of op plekjes met nog iets meer schaduw. Met de kans op uitdroging is wortelen kweken in de brandende zon misschien niet zo'n goed idee, maar in principe kan dat ook.

Geef je worteltjes regelmatig water. Uitdroging is ontzettend slecht voor worteltjes dus dit wil je altijd voorkomen. Wortelen kweken we altijd op een losse grond, dat kan bijna niet anders. Houd er dan ook rekening mee dat de losse grond sneller opdroogt dan een vaste en dichte grond. Je geeft worteltjes dus altijd meer water.

Oogsten en Bewaren

Voor we een wortel oogsten, halen we eerst een beetje grond weg rondom de plant. Je kunt dan goed zien of de wortel een mooi formaat heeft. Als de bovenkant van de wortel ongeveer zo groot (rond) is als een euromunt, dan zou je in principe kunnen oogsten. Het verschilt ook per soort. Is de wortel nog niet groot genoeg, doe de aarde dan altijd weer terug om de plant.

Als je de wortel boven de grond laat zitten wordt de bovenkant sneller groen en hard. Als de wortel diep genoeg in de grond zit komt er geen licht bij, dan blijft deze mooi oranje. Er wordt dan geen chlorofyl in aangemaakt. Het geeft niet als je worteltjes te vroeg oogst, maar ze zijn dan vaak nog erg klein. Je kunt beter geduldig afwachten dan te vroeg oogsten. Als je grotere worteltjes wilt oogst je vooral iets later.

Als je ziet dat de wortel groot genoeg is, dan kan je de wortel gaan oogsten. Pak de wortel bij de grond vast aan het loof en trek deze omhoog uit de grond. Ook hierbij is de losse grond extra belangrijk. Staan je wortelen ondanks het afraden toch op een stevige grond, pak dan een spitvork. Deze steek je naast de worteltjes in de grond. Vervolgens wip je de worteltjes uit de grond.

Tips voor het Bewaren

  • Na het oogsten kan je de worteltjes alvast goed schoonmaken.
  • Het is verstandig om het loof van de worteltjes te verwijderen. Als je het laat zitten trekt het vocht uit de wortel in het loof. De worteltjes worden dan slap en minder lekker als je ze even hebt bewaard.
  • Wil je wortels langer bewaren, graaf ze dan in een bak zand in. Zorg dat de wortels elkaar niet raken. Zo blijven de wortels meerdere maanden goed, zelfs buiten de koeling.
  • Je kunt worteltjes zelfs in de grond laten zitten. Snijd het loof er steeds vanaf. Soms kan je zo de hele winter lang worteltjes uit de grond halen.

Combinatieteelt: Wortel en Ui

Het kweken van wortelen kent één groot gevaar: de wortelvlieg! Gelukkig is dit eenvoudig te voorkomen door combinatieteelt toe te passen. Kweek wortelen samen met uien om de wortelvlieg op afstand te houden. Dit heeft als bijkomend voordeel dat wortelen ook weer de uienvlieg op afstand houden, een win-win situatie dus.

labels:

Zie ook: