De familie van de Witjes (Pieridae) bestaat in Nederland uit zo’n 15 soorten, waarvan er 7 algemeen zijn. In Nederland komen 4 soorten witjes voor. Er leven in Nederland 3 verschillende soorten koolwitjes: het klein koolwitje, het groot koolwitje en het klein geaderd witje. Recent is er een vierde soort bijgekomen: het scheefbloemwitje. Koolwitjes zijn lastig om uit elkaar te houden.

Kenmerken van Koolwitjes

Het groot koolwitje is, zoals de naam al doet vermoeden, een grote vlinder. Het klein koolwitje is over het algemeen iets kleiner, vergelijkbaar met het klein geaderd witje. En het scheefbloemwitje is zelfs nog iets kleiner dan de rest. Formaat en kleur zijn dus geen kenmerken waarmee je kunt bepalen welke soort koolwitje je hebt gezien.

De Bovenkant van de Vleugels

Bekijk, als het lukt, de bovenkant van de vlinder als de vlinder met de vleugels open zit. Het groot koolwitje heeft een uitgebreide en grote zwarte vleugelpunt, veel groter dan bij de andere witjes. Het klein koolwitje heeft een kleine zwarte vleugelpunt. Het scheefbloemwitje zit er precies tussenin. Met name het scheefbloemwtije is lastig te onderscheiden van het klein koolwitje.

Als je een denkbeeldig lijntje trekt tussen de bovenkant van de zwarte stip op de vleugel naar de onderkant van de zwarte vleugelpunt loopt dat lijntje bij klein koolwitje naar boven (en gaat dwars door een cel heen). Bij het groot koolwitje loopt die lijn duidelijk naar beneden toe en ook deze kruist cellen.

De Onderkant van de Vleugels

Als de vlinders stil zitten, zie je meestal de onderzijde van de vleugels. Bij het groot koolwitje zijn er geen grijze aders te zien. Bij het klein koolwitje zie je geen aders.

De witjes komen soms alle drie door elkaar voor, maar je kunt wel onderscheid maken tussen favoriete leefgebieden. Het klein geaderd witje is vooral in de natuurlijke landschappen aanwezig. Het klein koolwitje is het meest voorkomende koolwitje.

Soorten Witjes Uitgelicht

Klein Koolwitje (Pieris rapae)

Het Klein koolwitje (Pieris rapae) is een witte vlinder met een kleine zwarte vleugelpunt. De zwarte vleugelpunt loopt niet door tot halverwege de vleugel en eindigt duidelijk voor de zwarte stip in het midden van de vleugel. Het Klein koolwitje is een veelvoorkomende vlinder, die je in het hele land kunt tegenkomen. Zowel het vrouwtje als het mannetje hebben twee zwarte stippen bovenop de voorvleugel. De onderkant van de vleugels is groengeel en is met kleine grijze stipjes bespikkeld. Het Klein koolwitje lijkt veel op het Groot koolwitje.

Het klein koolwitje heeft echter geen groengele bestuiving langs de aders aan de onderkant. Daarnaast is de zwarte vlek op de voorvleugel in de punt recht afgesneden en vloeit niet naar beneden. Op de bovenkant zijn 1 of 2 zwarte stippen te zien. Het klein koolwitje vliegt in meerdere generaties rond van maart tot november en de spanwijdte bedraagt 48 mm. Waardplant: reseda. Engelse benaming: Small White.

In het kort: te zien van april tot en met september • zwarte vlek op bovenkant van voorvleugelpunt loopt niet door naar beneden.

Groot Koolwitje (Pieris brassicae)

Het groot koolwitje (Pieris brassicae) is een trekvlinder die zeer algemeen in Nederland voorkomt. Ze vliegen in meerdere generaties rond van maart tot november en de spanwijdte bedraagt 63-70 mm. Dit witje heeft een grote donkere zwarte vleugelpunt die zich uitbreidt langs de voor- en achterrand. Hiermee is het groot koolwitje ook te onderscheiden van het klein koolwitje. De aders aan de onderkant zijn niet grijsgroen bestoven. De onderkant van de vleugels zijn crème wit en er zijn twee zwarte stippen te zien. Waardplant: look-zonder-look, zandraket, zeekool en damastbloem. Engelse benaming: Large White.

Het groot koolwitje heeft een uitgebreide en grote zwarte vleugelpunt, veel groter dan bij de andere witjes.

In het kort: te zien van april tot en met september • let op zwarte bovenrand op beide voorvleugels; dat zwart loopt langs de rand ver door naar achteren. Ezelsbruggetje: bij klein koolwitje is die vlek kleiner. Vleugelpuntcheck: een kleinere, zwarte vleugelpunt.

Klein Geaderd Witje (Pieris napi)

Het klein geaderd witje (Pieris napi) wordt vaak verward met het kleine koolwitje. De aders op de onderkant van de achtervleugel zijn duidelijk zichtbaar en direct naast de aders is een grijsgroene bestuiving aanwezig. Op de bovenkant van de voorvleugel zit één zwarte vlek (mannetje) of twee zwarte vlekken (vrouwtje). De zwarte vlek in de vleugelpunt loopt geleidelijk naar beneden. Het klein geaderd witje vliegt in meerdere generaties rond van maart tot oktober en de spanwijdte bedraagt 50 mm. Waardplant: pinksterbloem en look-zonder-look. Engelse benaming: Green-veined White.

In het kort: te zien van april tot en met september • Onderkant vleugels heeft groensgrijze aders.

Scheefbloemwitje

Het scheefbloemwitje is bezig aan een bijzonder snelle opmars door Europa. Het scheefbloemwitje zit daar precies tussenin.

Overige Witjes

Naast de koolwitjes zijn er nog andere interessante witjes te vinden in Nederland:

  • Oranjetipje (Anthocharis cardamines): Het mannetje valt op door de oranje vleugelpunten op de bovenkant van de voorvleugels waar het vrouwtje alleen zwarte vleugelpunten heeft.
  • Citroenvlinder (Gonepteryx rhamni): Een citroengele vlinder met een puntige vleugel, die lijkt op een boomblad.
  • Boswitje (Leptidae sinapis): Een kleine witte vlinder met sterk afgeronde ovale vleugels.

Tabel: Kenmerken van Koolwitjes

Soort Grootte Zwarte Vleugelpunt Aders Onderkant Vleugel Leefgebied
Groot Koolwitje Groot Uitgebreid en groot Geen grijze aders Langs bosranden, tuinen, parken
Klein Koolwitje Iets kleiner Klein Geen aders Bloemenrijke tuinen
Klein Geaderd Witje Vergelijkbaar met klein koolwitje Vaag en 'nadruppelend' Groensgrijze aders Natuurlijke landschappen
Scheefbloemwitje Nog kleiner Tussen klein en groot in N/A (Nieuwkomer)

Tips voor het Herkennen van Witjes

  • Let op de grootte: Het groot koolwitje is duidelijk groter dan de andere soorten.
  • Bekijk de vleugelpunt: De vorm en grootte van de zwarte vleugelpunt is een belangrijk kenmerk.
  • Onderzoek de aders: De aanwezigheid en kleur van de aders aan de onderkant van de vleugels zijn kenmerkend voor het klein geaderd witje.

labels: #Ei

Zie ook: