Witte Donderdag, de donderdag vóór Pasen, is een belangrijke dag in het christelijke geloof. Op deze dag herdenken christenen wereldwijd het Laatste Avondmaal van Jezus Christus met Zijn discipelen en de instelling van de eucharistie. Het lange paasweekend begint elk jaar met Witte Donderdag, de dag voor Goede Vrijdag.

Op Witte Donderdag herdenken christenen het laatste avondmaal van Jezus. Het is één van de dagen uit de Goede Week, de week voor Pasen.

De Betekenis van Witte Donderdag

Witte Donderdag staat symbool voor goedheid, vreugde en heiligheid. De dag is vernoemd naar zijn liturgische kleur. Wit staat voor 'goed', 'vreugdevol' en 'heilig'. Al deze aanduidingen passen zeer goed bij Witte Donderdag: het is immers de dag waarop Jezus Christus aan zijn volgelingen de Sacramenten van Eucharistie en Priesterschap heeft geschonken.

Het Laatste Avondmaal

Witte Donderdag is een ernstige dag. Het gaat over het Laatste Avondmaal. De Evangelisten Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes bieden elk hun eigen perspectief op het Laatste Avondmaal. Op de veertiende dag van de maand nisan, de vastendag voor het Pascha, bereiden Jezus en Zijn discipelen zich voor op het Paschamaal.

Zoals de Bijbel beschrijft, gaf Jezus op Witte Donderdag zijn leerlingen de opdracht om de Joodse paasmaaltijd, het Pascha, voor te bereiden. Toen het avond was lag Jezus met zijn leerlingen aan. Het zou zijn Laatste Avondmaal worden. Tijdens de maaltijd brak Jezus het brood en gaf het aan zijn leerlingen met de woorden 'Neem en eet, dit is mijn lichaam'. Ook gaf hij hun de wijnbeker met de woorden 'Drink er allen uit, want dit is mijn bloed van het verbond, voor velen uitgegoten tot vergeving van zonden' (Matt. 26, 26-28).

Na zonsondergang begint de vijftiende nisan, de eerste dag van het Paschafeest. Het avondmaal zelf vindt plaats in de hof van Getsemane op de Olijfberg. Judas Iskariot, een van de discipelen, verraadt Jezus door Hem met een kus te identificeren. Jezus wordt gearresteerd en naar hogepriester Annas en later naar het paleis van Kajafas gebracht. Hier wordt Hij bespot, geslagen en verloochend door Petrus.

Brood en Wijn

Tijdens de vlucht uit Egypte was er geen tijd om brooddeeg te laten rijzen, daarom werd er ongedesemd brood gegeten. Het is dit brood dat Jezus tijdens het Laatste Avondmaal met zijn leerlingen deelt. Jezus laat de wijn rondgaan en noemt het zijn bloed. Zijn eigen bloed is het teken van dit Nieuwe Verbond.

Met de woorden die Jezus uitsprak over brood en wijn stelde hij het sacrament van de Eucharistie in. Hij gaf zijn leerlingen opdracht, de maaltijd op dezelfde wijze te blijven herhalen tot zijn wederkomst, om hem te gedenken.

Rituelen en Tradities

In de katholieke traditie markeert Witte Donderdag het begin van het Triduum Sacrum, dat ook Goede Vrijdag en Stille Zaterdag omvat en overgaat in het paasfeest tijdens de paaswake. Een opvallend ritueel op deze dag is de voetwassing, waarbij de priester de voeten van twaalf gelovigen wast, symbolisch voor Jezus en Zijn twaalf apostelen. De hymne “Ubi Caritas” wordt vaak gezongen tijdens dit ritueel.

Volgens de evangelist Johannes waste Jezus tijdens het Laatste Avondmaal de voeten van zijn leerlingen, als toonbeeld van nederigheid. De voetwassing is zodoende de inleiding op het gebod dat Jezus zijn discipelen geeft: het gebod "dat je elkaar liefhebt. Met de liefde die ik jullie heb toegedragen, moeten jullie ook elkaar liefhebben" (Joh.).

In sommige kerken en in tal van kloosters vindt op Witte Donderdag een plechtige voetwassing plaats. Het altaar wordt leeggemaakt, het tabernakel is leeg bij aanvang van de mis, en de godslamp wordt gedoofd.

In de Orthodoxe Kerk wordt het vastenkarakter van de diensten tijdelijk losgelaten. De liturgische kleur verandert naar meer feestelijke kleuren, zoals rood. Belangrijke diensten omvatten de vespers gecombineerd met de Goddelijke Liturgie van de Heilige Basilius de Grote.

Speciale Missen en Diensten

Tijdens de avondmis van Witte Donderdag wordt in aanwezigheid van zoveel mogelijk gelovigen de eucharistie gevierd, ter herdenking van het Laatste Avondmaal. Deze mis, die in de Latijnse liturgie Coena Domini, ofwel Avondmaal des Heren heet, heeft vanwege de gebeurtenissen die erin herdacht worden, een sterk gemeenschapskarakter.

De voor Goede Vrijdag geconsacreerde hosties worden in de mis van Witte Donderdag, na de communie, door de priester naar een zijkapel gebracht. In die kapel staat een speciaal tabernakel, waarin de hosties bewaard zullen worden. Gelovigen die zich hiertoe geroepen voelen, waken gedurende de nacht van Witte Donderdag op Goede Vrijdag enige uren bij het tabernakel waarin de geconsacreerde hosties zijn geplaatst. Hiermee proberen zij in te gaan op het verzoek dat Jezus in de nacht voor zijn Kruisdood aan de apostelen deed.

In de ochtend van de 'Donderdag in de Goede Week' wordt in de kathedraal van ieder bisdom een zogeheten Chrismamis gevierd. Tijdens deze mis wijdt de diocesane bisschop voor het hele jaar het chrisma: dat is de olie die onder meer wordt gebruikt voor de zalving bij de sacramenten van Doopsel, Vormsel en de Ambtswijding tot priester en bisschop. Het is bij de Chrismamis de bedoeling dat zoveel mogelijk priesters uit het bisdom tezamen met hun bisschop voldoen aan het gebod van Jezus tot herhaling van het Laatste Avondmaal.

Eten en Drinken tijdens Witte Donderdag

Verschillende regio’s hebben hun eigen tradities op Witte Donderdag. In sommige streken wordt ‘s avonds tarwebrood gegeten ter gedachtenis aan het Laatste Avondmaal.

Hier zijn enkele voorbeelden van gerechten die traditioneel gegeten worden:

  • Capirotada: In Mexico verschijnt Capirotada op tafel op de vrijdagen tijdens de Veertigdagentijd. Capirotada lijkt op wat wij kennen als broodpudding en verschijnt bij veel Mexicaanse gezinnen op tafel op de vrijdagen in de Veertigdagentijd. Zo verwijzen de broodjes en de honing of stroop in het gerecht naar het lichaam en bloed van Christus. Er gaan ook hele kruidnagels en kaneelstokjes in die verwijzen naar de spijkers en het houten kruis van Christus.
  • Aguas fresca: Hoewel het niet alleen in de Veertigdagentijd wordt gedronken, is het traditie in de Mexicaanse stad Oaxaca om dit drankje op Goede Vrijdag uit te delen aan buren en voorbijgangers. Daarmee willen gezinnen Jezus’ dorst lessen op zijn weg door Jeruzalem.
  • Fanesca: Fanesca is een soep die in de Goede Week wordt gegeten. De soep wordt gemaakt van kabeljauw en twaalf soorten bonen en groenten die verwijzen naar Jezus en de twaalf apostelen.
  • Kwareżimal: Het is zoete cake die gemaakt worden met amandelmeel, honing en geraspte sinaasappel.
  • Qaghaq tal-appostli: Qaghaq tal-appostli, ofwel ‘apostelringen’, zijn zoete of hartige ongedesemde ronde broden die bestrooid worden met amandelen en sesamzaadjes. Qaghaq tal-appostli worden op Malta op Witte Donderdag gegeten.
  • Zenkoul: Zenkoul bestaat uit bulgur- of pompoenballetjes, gecombineerd met kikkererwten, rijst, knoflook, ui en granaatappelmelasse. Het wordt gegeten tijdens de Veertigdagentijd en op Goede Vrijdag.
  • Christus’ Feest: Op Goede Vrijdag wordt in Iraakse dorpen gezamenlijk een traditioneel gerecht gegeten dat ook wel Christus’ Feest wordt genoemd. Het wordt gemaakt van verschillende graansoorten, bonen en groenten.
  • Pretzels: Pretzels worden vooral gegeten in Duitstalige gebieden, maar zouden zijn bedacht door een Italiaanse monnik. Door de vorm die lijkt op gevouwen handen in gebed, zou de pretzel katholieken herinneren aan de opdracht de Veertigdagentijd in gebed door te brengen.
  • Hot cross buns: Tegenwoordig worden de zoete broodjes in Engeland, maar ook in gemenebestlanden als Australië en Nieuw-Zeeland gegeten in de Goede Week. Die brachten het kruis op de broodjes aan waarmee verwezen wordt naar Jezus’ kruisiging, en gebruikten verschillende soorten kruiden als symbool voor zijn begrafenis.

Zo zijn er verschillende tradities ontstaan als herinnering aan de laatste maaltijd die Jezus met zijn leerlingen gebruikte. Zo organiseerde men bijvoorbeeld een maaltijd voor 12 mannen waarbij verse boter op tafel stond.

labels: #Vlees

Zie ook: