Je pakt wat te eten uit de koelkast of het keukenkastje en wat zie je daar? Schimmel! Op bijvoorbeeld je brood, tomaten, kaas of jam… Wat kun je dan het beste doen, wegsnijden of weggooien?
In het geval van brood is het advies om dat laatste te doen. Want een beschimmelde boterham is nooit alleen. Dat is de regel eigenlijk. Vooral in zachte etenswaren, zoals brood, gaat de verspreiding van schimmels sneller en zijn ze onzichtbaarder dan je denkt.
Laat vers brood een paar dagen in een zak in je kast liggen. Dan zie je (kleine) witte donzige vlekjes verschijnen. Laat je het nog wat langer staan dan worden de vlekjes groter en komt er nog een kleurtje bij. Meestal blauwgroen. Het brood bederft door groei van schimmels.
Wat zijn Schimmels?
Schimmels, ook wel fungi genoemd, zijn micro-organismen die bestaan uit rijen van cellen. De meeste schimmels maken hyfen, dat zijn schimmeldraden. Die draden vormen samen een netwerk (het mycelium). Door sporen kunnen schimmels zich voortplanten. Hun sporen kunnen door luchtstromen worden meegevoerd, en zo -via de lucht- op andere plekken in je koelkast komen. Die sporen zie je niet met het blote oog!
Schimmels zijn er in allerlei soorten en maten. Je hebt natuurlijk de eetbare schimmels in de vorm van champignons of oesterzwammen, blauwschimmelkazen en truffels. Dankzij gisten (eencellige schimmels) kunnen we genieten van bier, brood en wijn. Ook leven er schimmels op je lichaam. Alleen op je voeten wonen er al zo’n 150 soorten. Kortom: de micro-organismen komen in allerlei soorten en maten.
Schimmelgroei op voedsel is meestal ongewenst. Als het optreedt is er sprake van bederf. Meestal is het niet mogelijk om schimmels goed weg te halen. Bewaar verse producten op een koude en droge plaats. Gooi beschimmelde producten weg. Schep dus geen schimmel van bijvoorbeeld jam of appelmoes, maar gooi het hele potje weg.
Risico's van Schimmel
Als de broodschimmel groen of zwart is, is het sowieso niet direct gevaarlijk voor je gezondheid. Deze soorten kunnen niet in een mens groeien en bevatten verder geen stoffen die voedselvergiftiging of andere ziektes veroorzaken. Dus geen moord en brand.
Toch moet je goed opletten, want een schimmel kan schimmelgifstoffen ontwikkelen. Die gifstoffen, ook wel mycotoxines genoemd, kunnen voedselvergiftiging veroorzaken. Je kunt er bijvoorbeeld diarree en buikpijn van krijgen.
Schimmels kunnen een schadelijke uitwerking hebben. Ze maken giftige stofjes aan die mycotoxinen worden genoemd. Die beschermen de schimmel zelf tegen bacteriën en andere schimmels, maar voor de gezondheid van de mens kunnen mycotoxinen schadelijk zijn. Je moet vaak wel veel van deze schimmelgifstoffen binnenkrijgen, willen ze echt kwaad doen.
Er bestaan veel soorten mycotoxinen. Elke variant heeft weer een ‘voorkeur’ voor een bepaald type etenswaar. Zo komen er op appels andere schimmelgifstoffen voor dan op noten of graanproducten. De ziekmakende eigenschappen verschillen ook. De ene geeft acute buikpijn of diarree. Andere mycotoxinen verhogen bij langdurige en regelmatige inname de kans op kanker.
Wat te Doen bij het Ontdekken van Schimmel?
Zie je schimmel op je eten zitten? Een dekentje van dons of wat groenblauwe tinten? Dan is er sprake van bederf. Je ziet de schimmelgroei misschien alleen aan de bovenkant, maar de kans is groot dat de schimmel óók door de rest van het product zit. Schimmels wegsnijden is daarom niet altijd zo makkelijk als dat het lijkt.
Dus moet je je beschimmelde jampot weggooien, of niet? Dat ligt waarschijnlijk toch aan het product. Zit er schimmel in een product, dan kunnen de (schimmel)draden ook in de rest van het product zitten. En die draden zie je niet! In sommige gevallen kun je beter het hele product weggooien, in plaats van het schimmellaagje afscheppen. Dit geldt bijvoorbeeld voor eten in potten (zoals jam en pindakaas), noten, zachte kaas, yoghurt, zacht fruit, zachte groenten en…brood!
Uitzonderingen: Wanneer Wegsnijden Volstaat
In sommige gevallen volstaat wegsnijden van het beschimmelde deel. Ontwaar je op etenswaren in dit lijstje schimmel? Snijd deze dan ruim (minimaal een paar centimeter eromheen) weg. Opeten kan daarna nog wel.
Er zijn ook producten waarbij de schimmeldraden niet zo makkelijk door het héle product verspreiden. Dan kun je het product wel eten, áls je het beschimmelde deel wegsnijdt. Snijd dan wel ruim: met een paar centimeter om het zichtbare schimmeldeel heen.
Bij welk eten dit kan? Denk aan:
- Harde kaas
- Harde groenten (zoals wortel en paprika)
- Gedroogde worst
- Hard fruit (zoals appels en peren)
Is een heel groot deel van de kaas of groente beschimmeld? Dan is de prullenbak misschien toch een betere eindbestemming, dan je mond.
Wat te doen als je per ongeluk schimmel hebt gegeten?
Hongerig schrok je een boterham met kaas naar binnen. Pas als je goed naar de zak kijkt, zie je dat de bammetjes een eigen leven zijn gaan leiden. Je hebt schimmel gegeten! Maar…hoe erg is dat?
Het is niet precies te zeggen of en hoe ziek je wordt. Dat hangt ervan af: welke gifstof heeft de schimmel gemaakt en hoeveel? Als je elke dag schimmelgifstoffen eet, zullen er -op de lange termijn- schadelijke effecten te merken zijn.
Maar krijg je een keertje wat gifstoffen (lees: een beetje schimmel) binnen? Dan is er niet per se reden voor paniek. Het is vooral vies, en je kunt buikpijn krijgen of overgeven. Meestal wordt het niet veel erger, als het een schimmel uit je eigen keuken of koelkast betreft.
Tips voor het Voorkomen van Schimmel
Schimmels planten zich voort door middel van sporen. Deze kunnen zich snel verspreiden via de lucht. Als er maar voldoende vocht en een geschikte voedingsbodem in de vorm van eten beschikbaar is, kan het snel gaan met de vermeerdering. Ook houden schimmels van een vochtige omgeving. Daarom kunnen ze zich goed verspreiden in een koelkast. De lagere temperatuur deert ze niet.
Is eten dat je in de koelkast had bewaard aangetast door schimmel? Dan is de kans groot dat sporen zich hebben verspreid. In dat geval is het verstandig om de koelkast schoon te maken.
Is bijvoorbeeld brood besmet geraakt? Dan kun je het beste de broodtrommel of je keukenkast even goed reinigen. Zo voorkom je dat je nieuwe voorraad snel besmet raakt.
Kom je eten tegen met schimmel dat je wilt weggooien? Wacht hier dan niet mee. Kijk ook of je het eten in plastic of papier kunt verpakken, voordat je het wegdoet.
En schimmels groeien alleen als er lucht is. Door dat eruit te halen is schimmelgroei niet meer mogelijk en verleng je de houdbaarheid. Ze halen de lucht eruit en doen er stikstof voor in de plaats. Dat mag en is veilig. Stikstof doet verder niks: het lost niet op in het voedsel of verandert de smaak niet. Open je de verpakking dan vliegt het letterlijk weg.
Vriesbrand: Een Ander Probleem
Je hebt vast wel eens een pak vlees, groenten of ijs onderin je vriezer gevonden dat er niet helemaal goed uitzag. Als voedsel uit de vriezer er taai, verschrompeld, verkleurd of bedekt met ijskristallen uitziet, is het waarschijnlijk aangebrand in de vriezer.
Vriesbrand is het gevolg van vochtverlies. Het kan gebeuren met elk voedsel dat lang bevroren is geweest. Alle voedingsmiddelen bevatten water, dat bij bevriezing duizenden ijskristallen vormt. Deze kristallen verplaatsen zich naar de oppervlakte van het voedsel en uiteindelijk naar het koudste gedeelte van je vriezer door middel van een proces dat sublimatie wordt genoemd.
Dit verlies van watermoleculen veroorzaakt uitdroging, waardoor het bevroren voedsel verschrompelt, droog en taai wordt. Bovendien kan zuurstof door het waterverlies smaak- en kleurveranderingen veroorzaken, vooral bij vlees, gevogelte en vis dat niet goed verpakt was.
Voedingsmiddelen die door vriesbrand zijn aangetast, hebben te lijden onder de kwaliteit, vooral wat betreft textuur, kleur en smaak. Al het voedsel dat in een vriezer wordt bewaard, kan vriesbrand oplopen. Maar omdat het wordt veroorzaakt door uitdroging, hebben voedingsmiddelen met een hoger watergehalte, zoals vlees, gevogelte, vis of ijs, er meer last van dan voedingsmiddelen met een laag watergehalte, zoals noten, zaden of meel.
Je kunt vriesbrand gemakkelijk herkennen aan fruit en groenten, omdat ze droog en verschrompeld worden. Ze kunnen ook bedekt zijn met ijskristallen vanwege hun hoge watergehalte, en als je ze kookt, zullen ze waarschijnlijk een houtachtige textuur hebben.
Hoe Vriesbrand te Voorkomen
Om vriesbrand te voorkomen, moet je levensmiddelen goed verpakken voordat je ze invriest en moet je ervoor zorgen dat je vriezer koud genoeg blijft.
- Zet je vriezer op -18°C of lager.
- Wikkel vlees, gevogelte of zeevruchten in diepvriespapier of plasticfolie, daarna in folie en daarna in een diepvrieszak.
- Verwijder zoveel mogelijk lucht uit de verpakking van diepvriesfruit en -groenten.
- Gebruik kleine bakjes om de lege ruimte tot een minimum te beperken wanneer je restjes invriest.
- Bedek de bovenkant van ijs met diepvriespapier of plasticfolie voordat je het deksel erop doet.
- Open de vriezer alleen wanneer dat nodig is.
- Gebruik je diepvriesproducten sneller.
Ondanks de kwaliteitsveranderingen, is diepvriesgebrand voedsel veilig om te eten. Als je voedsel wilt eten dat is aangetast door vriesbrand, kun je de aangetaste delen wegsnijden en de rest gebruiken. Niettemin zal de algehele kwaliteit niet gelijk zijn aan die van de niet-vriesgebrande of verse tegenhanger.
labels: #Brood
