Nederland koffieland kent heel wat koffieterminologie en koffie gerelateerde uitdrukkingen. Dus laat de koffie maar vast lopen, dan neem ik er ondertussen een paar onder de loep.

Veelvoorkomende Termen en Hun Betekenis

Hieronder volgt een overzicht van enkele veelvoorkomende termen in de koffiewereld, van boon tot bereiding:

  • AA: Een term die verwijst naar de specifieke grootte van de koffieboon. Een AA-boon is een koffieboon die groter is dan normaal. De grootte van de koffieboon is van belang, omdat die van invloed is op de smaak. AA toont de correlatie tussen de grootte van de boon en de smaak van de koffie aan.
  • Aciditeit: Een term die we gebruiken om de frisheid, helderheid en levendigheid van de koffie te beoordelen. Het heeft ook wel te maken met de balans tussen zuur en zoet in koffie. Een goede balans zorgt voor een lekker fruitige smaak, een slechte balans maakt dat je koffie naar azijn kan smaken.
  • Aeropress: De Aeropress is een soort plastic cafetière waarmee je op een makkelijke en snelle manier koffie kunt zetten. Het is een tweezijdige cilinder: aan de ene kant van de cilinder zit een filterdrager waar je een papieren of metalen filter in kunt doen, aan de andere kant zit een gat voor de zuiger met afsluitring. Met de zuiger druk je de gemalen koffie en het water door het filter heen.
  • Affogato: Affogato is een dessert uit Italië. Het bestaat uit een kopje met daarin een bolletje vanille-ijs, dat wordt overgoten met hete espresso. De Italiaanse betekenis van affogato is ‘verdrinken’ en dat is een goede weerspiegeling van wat dit dessert is: het ijs lijkt te verdrinken in de koffie. Affogato smaakt bitter door de espresso en romig door het vanille-ijs.
  • Americano: De americano is een espresso die is aangelengd met heet water. Het is een koffiesoort die vooral populair is onder Amerikanen, vandaar ook wel de naam americano. De smaken zijn zacht en mild. Begin je net met koffiedrinken en vind je een normale koffie nog wat te bitter, dan kan de americano een goede eerste stap zijn om koffie te leren drinken.
  • Arabicakoffie: Arabicakoffie is de meest gedronken koffiesoort in de wereld. Ongeveer 70% van alle koffie in de koffiemarkt bestaat uit Arabicabonen. De bonen zijn behoorlijk aromatisch van smaak: bloemige en fruitige smaaktonen overheersen. Je zult Arabicakoffie dan ook eerder te zoet dan te zuur of te bitter vinden.
  • Aroma: Aroma betekent geur. In de context met koffie gaat het dus om de geur van vers gezette koffie. Aroma ontstaat als de stofjes in koffie verdampen. Voeg je heet water aan droge koffie toe, dan komt de aroma vrij. De koffieboon en branding van de boon kunnen allemaal van invloed zijn op de aroma.
  • Balans: Een koffie die goed in balans is, heeft een mooie verhouding tussen zuur, zoet en bitter. Als een van deze smaaktonen teveel uitschiet (vooral zuur en bitter), dan is de balans in de koffie zoek. Meten, proeven en experimenteren met koffie is belangrijk als je de juiste balans wil vinden.
  • Barista: Barista is het Italiaanse woord voor barkeeper. Het is een koffiespecialist die op professionele wijze koffie van hoogwaardige kwaliteit zet en serveert. Daarnaast weet de barista veel over koffie in de breedste zin van het woord: van koffiebonen tot zetmethodes. Soms wordt een barista ook wel een sommelier voor koffie genoemd.
  • Batch roaster: Een batch roaster is een machine die grote hoeveelheden (batches) koffiebonen roostert. Daardoor kunnen grotere hoeveelheden koffiebonen met dezelfde roast verkocht worden. Een perfecte techniek voor massaproductie.
  • Bitter: Koffie kan bitter gaan smaken als er sprake is van overextractie. Dat wil zeggen dat de gemalen koffie te lang in contact is geweest met het water. Door overextractie komen er ongewenste smaakstoffen uit de bonen, en precies die zorgen ervoor dat je koffie bitter proeft.
  • Blend: Een blend is een mix van verschillende gebrande koffiebonen, bijvoorbeeld koffiebonen uit verschillende gebieden. De mix kan bestaan uit arabicabonen en/of robustabonen. Als een koffie uit één en dezelfde soort koffiebonen bestaat, dus ook met dezelfde roast, dan wordt dan een single origin koffie genoemd.
  • Bloom: Bloom (werkwoord: bloomen) is het lichtjes opzwellen van gemalen koffie. Dat gebeurt als je in een ronddraaiende beweging heet water over de gemalen koffie giet. Je giet net zoveel totdat de gemalen koffie nét helemaal nat is. Bloomen duurt gemiddeld per keer ongeveer 20 tot 30 seconden. Door te bloomen zorg je voor een gelijkmatige extractie, wat van invloed is op de smaak van je koffie.
  • Body: Body is het mondgevoel dat een koffie heeft. Het is het gevoel van de koffie op je tong. Componenten die de body van koffie bepalen zijn de structuur, stroperigheid en het soortelijk gewicht van de koffie.
  • Bourbon: Bourbon is een Amerikaanse whisky die voor meer dan de helft (51%) uit mais bestaat. Het is een zoete whisky die volgens liefhebbers een goede toevoeging aan koffie is, voornamelijk door de vanille- en karamelsmaken van de alcoholische drank.
  • Brewing ratio: De brewing ratio is een geheugensteuntje dat je helpt om de goede verhouding water en gemalen koffie te bepalen. Over het algemeen is 1:15 de perfecte brewing ratio, oftewel 1 deel gemalen koffie over 15 delen water.
  • Brewing temperature: De brewing temperature is de optimale temperatuur om koffie mee te brouwen. Doorgaans is tussen de 94 en 96 graden Celsius de beste temperatuur. Dit kun je goed reguleren met een waterkoker met ingebouwde temperatuurmeter.
  • Brewing time: De brewing time, in het Nederlands ook wel brouwtijd genoemd, is de tijd die het duurt om koffie te zetten, van start tot einde. De start is in dit geval de eerste seconde dat de gemalen koffie in contact komt met het water, en het einde is wanneer het koffiedik en het water elkaar niet meer raken. De brewing time verschilt per koffiesoort. Een espresso heeft bijvoorbeeld een hele korte brewing time.
  • Bypass: De bypass-techniek is een techniek waarbij het water direct wordt toegevoegd aan de gemalen koffie, zonder tussenkomst van een filter. Daardoor verdunt het brouwsel. Deze techniek voorkomt overextractie en vermindert de brewing time.
  • Cafeïne: Cafeïne is een stofje dat van nature voorkomt in koffie en thee. Pure cafeïne in zuivere vorm is een wit poeder met een bittere smaak. Het is een stof met een licht stimulerende werking, die ervoor zorgt dat je alerter en energieker wordt. Je hartslag en bloeddruk gaan door cafeïne omhoog.
  • Canephora: Canephora is een synoniem voor Robusta, een van de meest geteelde koffiesoorten ter wereld. De andere koffiesoort die veel voor consumptie geteeld wordt, is de Arabica-boon.
  • Cappuccino: Cappuccino bestaat uit gelijke delen espresso, melk en melkschuim. Het is een koffiesoort die oorspronkelijk uit het Oostenrijkse Wenen komt: de naam is afgeleid van ‘Kapuziner Kaffee’. Toch wordt het gezien als Italiaanse koffiebereiding.
  • Catuai: Catuai is een koffieplantensoort die voornamelijk in Midden- en Zuid-Amerika groeit. Het is een kruising tussen 2 natuurlijke mutaties van Arabica-variëteiten, namelijk de Mundo Novo en de gele Caturra.
  • Caturra: De Caturra-koffieplant zijn een variëteit van de Bourbon-koffieplant. Beide planten zijn weer variëteiten van de Arabica. De Caturra staat bekend om z’n zachte, zoete smaak.
  • Chaff: Chaff is de groene, gedroogde schil die op de koffieboon zit als je de boon voor ’t eerst van de koffieplant plukt. Dit laagje komt los als de koffieboon geroosterd wordt. Chaff kan op verschillende manieren worden hergebruikt, bijvoorbeeld als meststof om andere gewassen te laten groeien.
  • Channeling: Als de gemalen koffie in de filterdrager van de halfautomaat-espressomachine niet gelijkmatig verdeeld is, ontstaan er kleine kanaaltjes in de gemalen koffie. Die kanaaltjes ontstaan als het water door het filter heen loopt. Dat wordt channeling genoemd. Channeling kan een zure smaak aan je koffie veroorzaken. Je voorkomt dit probleem door de gemalen koffie goed aan te stampen in de filter.
  • Chemex: Met een chemex kun je filterkoffie (of in hippere termen: slow coffee) zetten. De conische vorm van de chemex zorgt voor een langere contacttijd tussen het hete water en de gemalen koffie. Daardoor krijg je een betere extractie en dus meer smaak in je koffie. Voor het zetten van filterkoffie met de chemex heb je speciale chemex-filters nodig.
  • Clean cup: Als de kwaliteit van specialty coffee officieel geclassificeerd wordt, dan is ‘clean cup’ een van de classificaties waar naar gekeken wordt. Het betekent dat er geen smaakgebreken aanwezig zijn in de koffie.
  • Clever dripper: De Clever Dripper is een zetmethode voor filterkoffie. De filterhouder heeft een ‘clever’ druppelstop, die ervoor zorgt dat je koffie niet direct doorloopt. Het is een fijne manier van filterkoffie zetten met een smaakvolle koffie met veel body als resultaat.
  • Commodity coffee: Commodity coffee heeft te maken met de handel in koffie. Koffie wordt in dit geval behandeld als een grondstof en een uniform product, zoals olie en goud. De waarde van commodity coffee wordt bepaald door marktfactoren en niet door de oorsprong of de kwaliteit.
  • Complexiteit: Als er gesproken wordt over de complexiteit van koffie, dan gaat het over de complexiteit aan smaken van de koffie. Koffie met hoge complexiteit smaakt niet vlak: je hebt juist het gevoel dat er van alles gebeurt als je de koffie proeft. De smaken zijn vaak goed in balans.
  • Cortado: Een koffie cortado is een koffie die is verdund met warme melk. De verhouding koffie-melk is 1:1, wat betekent dat er dus net zoveel koffie als warme melk in je kopje zit. Soms wordt de warme melk wat opgeschuimd.
  • Crema: Crema is het goudbruine laagje schuim dat je op koffie (vaak op espresso) ziet liggen. Het is een laagje dat bestaat op vetten, suikers en proteïnen. Crema is een heel belangrijk smaakcomponent van koffie en in het bijzonder van espresso.
  • Cup of excellence: De Cup of Excellence is een wedstrijd waarin de ‘Koffieoogst van het Jaar’ wordt bekroond. De wedstrijd wordt georganiseerd door de Alliance For Coffee Excellence. Zij kiezen elke jaar de beste koffie in elk van de ongeveer 12 koffieproducerende landen wereldwijd.
  • Cuppen: Cuppen is een benaming voor het proeven en beoordelen van koffies. Het is een standaardmethode die wordt toegepast. Veel koffiebranders beoordelen door te cuppen hoe de kwaliteit .

Nederlandse Koffie-uitdrukkingen Onder de Loep

Bakkie Leut. Bakkie pleur. Bakkie troost. Nederland koffieland kent heel wat koffieterminologie en koffie gerelateerde uitdrukkingen.

Bakkie Pleur

Laten we beginnen bij de Rotterdammers met hun bakkie pleur. Sommige zeggen dat de uitdrukking van de Hagenezen komt, maar omdat zij al een Haags bakkie hebben geef ik deze aan Rotterdam. De meningen zijn verdeeld waar het bakkie pleur nou precies zijn oorsprong heeft. De een zegt dat de uitdrukking in de Havens is onstaan waar havenlui alles zo maar neerpleurde. Waaronder ook de koffiezakken die in een bakkie werden gepleurd. Vandaar bakkie pleur.

De ander houdt de theorie aan dat je vroeger voor je visite wegging ze nog een bakkie aanbood. Met andere woorden na dat bakkie kon je oppleuren.

En dan is er nog een kampement dat vasthoudt aan de bewering dat pleur afkomstig is van het Franse pleurer (huilen) en dat het daarom het Rotterdamse equivalent is van het bakkie troost. Wat ik persoonlijk iets te chic vind voor de pleurende Rotjeknorders, maar wie weet ben ik wel aan het koffiedik kijken.

Een Haags Bakkie

Een kopje koffie dat nauwelijks over de helft heen komt. Oftewel, een zuunig bakkie pleur. Ook hier wordt er kostelijk gespeculeerd over de herkomst.

De een zegt dat de rijken het Haagse bakkie hebben uitgevonden, want dat onbehouwen achterover klokken van het gepeupel daar wilden ze zich fanatiek tegen afzetten; waarbij ze de helft van hun eigen bakkie koffie verloren in de strijd.

De ouderen beweren dat het Haagse bakkie zijn intrede deed na de oorlog toen er nog maar weinig koffie te vinden was. ‘Zo had iedereen toch nog wat,’ is de veelgebruikte opvatting.

En dan is er nog de mening dat hij voorkomt uit drukbezochte cafés waar vooral werklui kwamen. Want een half bakkie is nou eenmaal makkelijker bijgevuld en sneller gezet.

Hoe het ook zij. Het Haagse bakkie is in ieder geval een goede vertegenwoordiger van de Haagse zuinigheid.

Bakkie Leut

De een zegt het komt van het woord leuteren, slap praten. De ander beweerd dat leut vroeger pret of plezier betekende en dat daar een bakkie plezier vandaan kwam.

Of men zweert bij de definitie: koffie en melk door elkaar gekookt. Met andere woorden, neem nog een bakkie dan heb je gelijk wat om over te leuteren… bij de leut.

Bakkie Troost

Het vertroostende van een bakkie troost zat hem vooral in de jenever. Vroeger betekende het woord troost ‘steun’ en daar hadden ze heel wat troostdranken bij verzonnen zoals: whiskey’s troostwater, troostbier voor bij de begrafenis, en een borrel was het troost der armen.

En in een café kon je genieten van een kopje troost, jenever dat in een kopje werd geschonken om de drankvergunningen te omzeilen. Maar hoe het kopje jenever nu is overgelopen naar het kopje koffie, is niet duidelijk. Zoals wel meer dingen na wat alcohol.

‘Koffie’ is onze verbastering van qahwah, een Arabisch woord dat ooit ‘wijn’ betekende

Koffie Verkeerd

Wat is er precies verkeerd aan een koffie verkeerd? Een koffie verkeerd is eigenlijk een letterlijke vertaling vanuit het Duits. Ein kaffee verkehrt. Waarbij verkehrt omgekeerd betekent: de verhouding melk en koffie is omgekeerd. Niks mee mis dus, een koffie verkeerd.

Dat is geen zuivere koffie

En dat was het ook niet. Kwalitatief goede koffie werd gemengd met bijvoorbeeld meel van gemalen chicorei of eikels en verkocht voor echte koffie. Deze valse koffie zorgde voor de uitdrukking: dat is geen zuivere koffie. Oftewel, daar zit iets niet goed.

Koffiedik kijken

Sommige mensen zijn van mening dat ze meer in koffieprut kunnen zien dan een bruine drap. Maar aangezien de uitdrukking zoiets betekent als jij klets ook maar wat zit de magie van koffie blijkbaar toch in het opdrinken van het goedje en niet in het staren naar het residu.

Nederlandse koffiecultuur

De Nederlandse koffiecultuur is hier net zo belangrijk als een muts op je hoofd wanneer het koud is. De Italianen mogen dan moeilijk doen over een cappuccino na tienen; maar kom hier niet aan onze bakkie pleur, bakkie leut of bakkie troost. Want dat is geen zuivere koffie.

Populaire Koffie-quotes

Nog even een paar populaire koffie-quotes:

  • De koffie loopt; sportiever wordt het vandaag niet
  • Life Happens; Coffee helps
  • Depresso; the feeling you get when you’ve run out of coffee
  • How do I take my coffee? Seriously.

labels:

Zie ook: