Een belangrijke stap in de strijd tegen klimaatverandering is een dieet dat zich richt op meer plantaardige en minder dierlijke producten. Ons eten veroorzaakt ongeveer een kwart van onze persoonlijke ecologische voetafdruk. Dit is zoveel omdat een groot deel ervan bestaat uit dierlijke producten. Het eten van deze producten als vlees, melk en eieren is een stuk milieubelastender dan de plantaardige alternatieven. Een verschuiving naar een meer plantaardig eetpatroon kan relatief veel bijdragen aan het verminderen van de druk op de leefomgeving. Bij een gezonde vervanging van vlees kan een vegetariër volgens Natuur & Milieu de eigen CO2-uitstoot met 1 ton per jaar verminderen.

Om inzicht te krijgen in hoe Nederlanders hier in mee gaan, startte Natuur & Milieu dit onderzoek. Dorien Ackerman, directeur campagnes Natuur & Milieu: “Het onderzoek laat zien dat het doorbreken van gewoontes ontzettend moeilijk is. Ondanks campagnes en hoeveelheid goede vleesvervangers zijn Nederlanders niet of nauwelijks minder vlees gaan eten. Het is nu aan de supermarkten en overheid om te zorgen dat er niet meer gestunt wordt met vlees en dat vlees een echte prijs, inclusief milieuschade, krijgt.

Minder vlees eten wordt steeds gewoner. Zo’n 40% van de Nederlanders noemt zichzelf inmiddels flexitariër en laat vlees dus vaker staan.

Resultaten van het Onderzoek

Uit het onderzoek komt een beeld naar voren van een deel van de Nederlanders dat het moeilijk vindt om te veranderen maar er positief tegenover staat en een deel dat er nog helemaal niet bij stilstaat en ook geen intentie heeft het eetpatroon aan te passen. De meesten (85%) zijn vanuit vroeger gewend om thuis altijd al vlees of vis te eten of eten dit geregeld met de eigen familie (71%) of met vrienden (64%). Meer dan de helft (54%) geeft aan vlees of vis te eten omdat degene die de maaltijd bereid vlees of vis gebruikt. Nederlanders eten gemiddeld 5,4 dagen per week vlees of vis.

Recent onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statiek (CBS) wijst uit dat 95 procent van de Nederlanders vlees eet en 5 procent niet. Een eerder CBS-onderzoek uit 2020 liet vergelijkbare cijfers zien. Dit betekent niet dat vlees elke dag op het menu staat. Zo eet 22 procent van de Nederlanders vlees maar minstens drie dagen in de week een hoofdmaaltijd zonder vlees of vis (de flexitariërs). 43 procent eet een of twee dagen in de week een vegetarische hoofdmaaltijd. 31 procent gaf aan nooit een vegetarische hoofdmaaltijd te eten.

Motieven en Redenen voor Minder Vleesconsumptie

Een derde van de respondenten staat positief tegenover het eten van minder vlees of vis. De belangrijkste motieven hiervoor zijn het leveren van een belangrijke bijdrage aan het milieu (40%) en het is niet meer van deze tijd (26%). Ongeveer 3 op de 10 Nederlanders ziet zichzelf als flexitariër en eet minstens 1 dag per week geen vlees.

Bepaalde levensgebeurtenissen kunnen er voor zorgen dat jongvolwassenen (18-35 jaar) minder vlees gaan eten. Vooral het verlaten van het ouderlijk huis om alleen of met huisgenoten te gaan wonen, kan volgens hen invloed hebben op hun vleesconsumptie. Dit komt door een verandering in sociale omgeving en meer onafhankelijkheid.

Het RIVM vroeg ook naar redenen die het moeilijker maken om minder vlees te eten. Jongvolwassenen geven aan dat vooral de smaak, hoge prijzen van alternatieven voor vlees en gewoonten een rol spelen. De resultaten kunnen helpen bij het maken van strategieën om het eten van vlees door jongvolwassenen te verminderen. Het RIVM concludeert dat een gecombineerde aanpak waarschijnlijk het meest effectief is. Denk hierbij onder meer aan maatregelen als het verkleinen van de portiegrootte van vleesproducten, een lagere prijs en een beter aanbod van alternatieven voor vlees.

Rol van Supermarkten en Overheid

Supermarkten zijn (mede) verantwoordelijk om de consument te helpen minder vlees te eten, vindt bijna een derde van de respondenten. Ruim een derde geeft aan vegetarische producten te gaan kopen wanneer ze vlees- en visvervangers in de supermarkt mogen proeven of als deze met korting worden aangeboden.

Om een echte verandering in te zetten naar een meer plantaardig en minder dierlijk dieet, moet volgens Natuur & Milieu meer gebeuren. Een belangrijke stap hierin is dat supermarkten duidelijk inzicht geven in de verhouding tussen plantaardige en dierlijke producten in het schap. Dit biedt de mogelijkheid om bij te houden of dit verandert. Daarnaast minder reclame voor vlees. Voor de overheid ziet Natuur & Milieu een rol in het ontwikkelen van beleid dat duurzaam voedsel goedkoper maakt en vlees duurder. De overheid zou regels moeten opstellen die de promotie van vlees aan banden legt.

Europese Trend: Minder Vlees Tussen Nu en 2035

Waar in 2019 nog een stijgende trend in de vleesconsumptie te zien was, is daar nu geen sprake meer van. Jaar na jaar eten we in Europa minder vlees. In 2023 is de hoeveelheid geconsumeerd vlees gedaald met 1,6 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit komt onder andere door veranderende eetgewoonten, een groter bewustzijn van gezondheid en milieu en alle plantaardige vleesalternatieven die op de markt komen.

De Europese Commissie onderschrijft die trend ook. In de landbouwvooruitzichten die jaarlijks worden gepubliceerd, wordt een daling van de veestapel beschreven. De verwachting is dat de vleesconsumptie in Europa onder druk blijft staan. Zorgen over gezondheid, duurzaamheid en hoge prijzen leiden ertoe dat we minder vlees gaan eten tussen nu en 2035. Door minder vraag en strengere regelgeving op het gebied van milieu en klimaat zal de Europese vleesproductie dalen. Door het verminderde aanbod en de gestegen productiekosten blijven de vleesprijzen bovendien aan de hoge kant, zo is de verwachting.

Van alle vleessoorten kan kip de uitzondering op de regel zijn. Het kan profiteren van een relatief gezond imago en goedkopere prijs. De commissie sluit dan ook niet uit dat de pluimveesector nog gaat groeien tussen nu en 2035, al zal dat veel minder hard gaan dan de afgelopen jaren.

Wereldwijde Vleesconsumptie

Wereldwijd neemt de vleesconsumptie overigens nog altijd toe. Dit komt door de groeiende wereldbevolking en de stijgende welvaart. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD) en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) stijgt de wereldwijde vleesconsumptie de komende tien jaar met 2,5 procent. Dat schrijven ze in hun Agricultural outlook 2023-2032.

Ondanks de aandacht die er is voor negatieve gevolgen van vleesconsumptie, is het aantal Nederlanders dat vlees eet de afgelopen jaren niet afgenomen. Dat staat in een onderzoek van brancheorganisatie Nederland Vleesland. Dit jaar eet 95 procent van de Nederlanders vlees. Dat is een lichte stijging ten opzichte van de 94 procent in 2022. De cijfers komen overeen met een rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek eerder dit jaar. Daaruit bleek dat 5 procent van de Nederlanders helemaal geen vlees eet.

“De overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking eet nog altijd vlees, wat laat zien dat vlees een centrale rol blijft spelen in de voeding van veel mensen”, stelt de belangenorganisatie. Tussen 2022 en 2024 is ook een lichte toename in het aantal dagen per week waarop respondenten vlees eten. In 2022 aten zij gemiddeld 4,8 dagen per week vlees, terwijl dit aantal in 2024 is gestegen naar 4,9 dagen.

Consumptiesocioloog Hans Dagevos van Wageningen University & Research, niet betrokken bij de enquête, onderschrijft dat het aandeel vleeseters de afgelopen jaren redelijk stabiel is gebleven. Onderzoeker Dagevos merkt op dat vlees een belangrijk onderdeel van het huidige Nederlandse dieet is. “Het is iets anders om dit te presenteren als iets wat we moeten behouden of juist moeten veranderen. De wetenschap is het wel goeddeels eens dat het laatste aan de orde is”, reageert hij.

Tips om Minder Vlees te Eten

Minder vlees eten is echt een van de beste dingen die je kunt doen voor onze planeet. De impact van vlees eten is buitensporig groot. Dierlijke producten zijn verantwoordelijk voor ongeveer 60% van de voedsel gerelateerde uitstoot van broeikasgassen. Vlees en zuivelproducten zijn de onderdelen van ons dieet die het meest schadelijk zijn voor ons klimaat, en in het algemeen voor het milieu. Hoge consumptie van rood vlees wordt in verband gebracht met kanker, hartaandoeningen, obesitas en diabetes. Industriële veeteelt is een belangrijke bron van door voedsel overgedragen ziekteverwekkers. We kunnen dus wel objectief stellen: minder vlees is (veel) beter voor het klimaat, (veel) beter voor je gezondheid en (veel) beter voor de dieren.

Hier zijn enkele bruikbare tips om minder vlees te eten:

  1. Probeer minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
  2. Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten.
  3. Maak een weekplanning om minder vlees te eten. Schrijf op hoeveel dagen per week je minder of geen vlees wilt eten, op welke dagen en wat je op die dagen eet.

Peulvruchten, ongezouten noten, tofu, tempé en ei kun je eten in plaats van vlees. Denk bij peulvruchten aan bruine bonen, kidneybonen, kikkererwten, linzen en kapucijners. En bij noten aan walnoten, hazelnoten en pinda’s.

Conclusie

Nederlanders eten voor het derde jaar op rij minder vlees, zo blijkt uit cijfers van Wageningen Economic Research (WEcR). Wel eten Nederlanders nog steeds meer vlees dan de hoeveelheid die de Schijf van Vijf aanbeveelt. Volgens dit onderzoek was het vleesverbruik van Nederlanders 75 kg (karkasgewicht) per hoofd van de bevolking in 2022. Dit is het laagste verbruik sinds 2005 en ruim een kilogram minder dan in 2021. De grootste dalers zijn kip en rundvlees.

Ondanks dat er stappen in de goede richting worden gezet, is er ook nog veel winst te behalen. We begrijpen dat een stukje vlees op z’n tijd lekker is. De productie van vlees is heel belastend voor het milieu. Dat geldt vooral voor rood vlees zoals rundvlees.

labels: #Vlees

Zie ook: