Lust jij een broodje poep? Niet die van Ome Willem, maar van Fides Lapidaire (27). Bij haar foodtruck ‘Broodje Poep’ op de Dutch Design Week verkoopt zij broodjes met ingrediënten die verbouwd zijn op compost van menselijke poep en plas. Totdat je beseft dat dit kleine broodjes met een grote boodschap zijn. Letterlijk: de bieten en zelfgemaakte hummus zijn namelijk verbouwd op compost van menselijke poep en plas.

Fides is een zogenoemde social designer, die creatieve oplossingen bedenkt voor maatschappelijke en ecologische vraagstukken. Bij de foodtruck Broodje Poep op de Dutch Design Week in Eindhoven wil zij laten zien dat poep en plas geen afval zijn. 3FM HUMAN ging langs om Fides te bevragen over haar poep-beweging.

Het Proces van Menselijke Compost

"De poep en plas die ik verzamel, komen uiteindelijk op een berg met houtsnippers terecht. Dan laten we de bacteriën het werk doen. Zij halen de ziektekiemen eruit en zetten de poep vervolgens om in aarde vol nutriënten. Na twee jaar kunnen we die aarde gebruiken als compost om groenten op te verbouwen." zegt Fides. Dit is aarde dat bestaat uit poep en plas van mensen.

Waarom Menselijke Compost?

In de landbouw gebruiken we nu vooral kunstmest. Waarom zouden we moeten switchen naar menselijke compost? "Daar zijn verschillende redenen voor. Zo bestaat kunstmest onder andere uit de grondstof fosfaat. Dit halen we uit de mijnen, maar die voorraad raakt op. Daarnaast voedt kunstmest alleen de plant en put het de bodem uit. Onze landbouwgrond heeft voedingstoffen nodig, en geloof het of niet, die zitten in onze eigen poep.

Dit komt omdat de mens een gevarieerd eetpatroon heeft, boordevol nutriënten. 99 procent van die nutriënten poep en plas je weer uit. Dit kunnen we droog opvangen en gebruiken voor een gezonde landbouwbodem. Momenteel spoelen we onze uitwerpselen met drie tot tien liter drinkwater per spoelbeurt weg. Na het reinigen van het water, worden de poep- en plasdeeltjes tot slib gemaakt, en vervolgens verbrand. Ik wil niet dat onze wc-ervaring verandert, maar het proces erna.

"Het klinkt misschien gek, maar poep en plas zijn vrij schone bronnen als het je lichaamsholten verlaat. Het moment dat er riolerings- of industriewater bijkomt, wordt de poep pas echt vuil. Er zijn een aantal alternatieven, zoals een decentraal systeem of een waterloos toilet, waarbij je ontlasting bijvoorbeeld vacuüm weggetrokken wordt via een buizensysteem. Door de uitwerpselen zo droog mogelijk op te vangen, kunnen we de voedingsstoffen behouden en verspillen we minder water."

Je begint mij te overtuigen. Maar waarom gebruiken we niet gewoon koemest als compost? "Dat klopt, maar koemest wordt eigenlijk amper gecomposteerd. Dat kost kleine boeren vaak veel geld. Daarnaast mengen we koemest vaak met kunstmest, en dat is dus niet duurzaam. En de overheid speelt ook een rol. Zij willen in 2030 het kunstmestgebruik afschaffen. Als het zover is, hebben we niet genoeg dierlijke mest om onze landbouwgronden te voeden. Dus moeten we het sowieso aanvullen met iets anders. En waar hebben we wel genoeg van? Juist, mensen! Door van de mens een poepproducent te maken, word je actief onderdeel van de kringloop.

Uitdagingen en Toekomstperspectief

Holy shit! Maar eh, als er technieken zijn om menselijke compost te maken, waarom gebruiken we die dan nog niet op grote schaal? "Ik bekijk dat vanuit een Europees, westers perspectief. Tijdens de Middeleeuwen hebben wij een collectief trauma opgelopen, waardoor we een vies en negatief beeld hebben van poep. In die tijd hadden we nog geen rioleringssysteem en poepten en plasten we bij ons drinkwater. Onbewerkte poep en plas is gevaarlijk. Daar zitten ziektekiemen en pathogenen in en die kregen vrij spel. Door de pest overleed in die periode een derde van de Europese wereldbevolking."

"Dat is een goede vraag. Maar waar we nu tegenaan lopen, is dat landbouwgrond nog te complex is. Onderzoekers weten nog niet wat er op microniveau precies gebeurt in de bodem en wat eventueel het effect van medicijnen zou kunnen zijn op de aarde en het voedsel dat we verbouwen. Los van het negatieve beeld dat mensen van poep en plas hebben, lopen we ook tegen wet- en regelgeving aan. Want die zijn er nog niet omtrent compost van menselijke uitwerpselen. Het is momenteel een vrij grijs gebied: het mag niet wél, en het mag niet niét. Verder willen we graag aan tafel met woningbouwverenigingen, om te bedenken hoe we poep en plas kunnen opvangen in een woonwijk of flatgebouw. En daar moeten we pilots voor draaien. Veel projectontwikkelaars, ambtenaren en politici zien menselijke compost nog niet als serieuze optie.

Terug naar de poeptalk. Zijn de groentes groter én lekkerder als ze verbouwd zijn op menselijke uitwerpselen? "Nou, de vorige keer dat we gingen oogsten, waren de courgettes megagroot. De boer dacht ook verschil te zien. Maar eerlijk, je bent van zoveel verschillende factoren afhankelijk. Zo spelen de weersomstandigheden een grote rol. Ik durf niet met honderd procent zekerheid te zeggen dat menselijke compost voor grotere en lekkerdere groentes zorgt. Over hoeveel jaar gaan we menselijke compost gebruiken in de landbouw?

"Mijn collega zei laatst zeven jaar. Als de overheid in 2030 wil stoppen met kunstmest en de fosfaatmijnen opraken, moeten we wel. Het is tijd voor een alternatief. En wie dan de poep in handen heeft, bezit goud.

Ome Willem: Nostalgie voor Jong en Oud

Op 16 januari 1974, in 2024 50 jaar geleden, start de VARA met het succesvolle kinderprogramma De film van Ome Willem. De combinatie van goede schrijvers, talentvolle acteurs en een fantastisch orkest, heeft ervoor gezorgd dat De film van Ome Willem een geliefd kinderprogramma is geworden, dat gegrift staat in ons collectieve geheugen. Edwin Rutten is een artistieke duizendpoot, die voor veel dingen is te porren.

Rutten: “Aart vond het leuk om mij te nemen als Ome Willem, want hij dacht: ‘Edwin kan bars uit de hoek komen, maar hij heeft een klein hartje en kan improviseren.’ Aart en ik kenden elkaar al wel, we kwamen elkaar regelmatig tegen. We spraken commercials in, iets dat ‘echte acteurs’ niet deden. We hadden het altijd hartstikke leuk met elkaar. Toen belde hij mij op en vroeg: ‘Heb je wel eens iets voor kinderen gedaan? Nou, ik heb er 2, antwoordde ik.’ Die zaten in die leeftijdsgroep.

Is de opzet van De film van Ome Willem om taboedoorbrekend te zijn? Rutten: “Er is op dat moment niet zo’n programma. Het is ontstaan, er was niet zoiets van ’nu gaan we iets taboedoorbrekend maken’. Elke aflevering had een thema dat leeft bij kinderen, zoals de 1e dag in het ziekenhuis, onder de douche, verhuizen, logeren, maar ook de vriendin van Ome Willem of de blinde vriend van Harry Bannink komt op bezoek of de cavia is dood. En als je dan zulke goede schrijvers hebt als Eykman, Wilmink en Riem. En ook de fantastische composities van Harry Bannink. Dat was niet een componist die dacht van: ’O, het is voor kinderen dus ik ga anders componeren.’

Boodschap en Personages

Heeft De film van Ome Willem ook een boodschap? Rutten: “Kijk, er was niets bedoeld als een boodschap. De onderwerpen ontstonden zoals ze bij de schrijvers en bij Aart werden bedacht. Bij de schrijversbespreking werd besproken over welk onderwerp er werd gekozen, hoe diepen we dat uit. Er was een rolverdeling tussen Teun, Toon en August. Teun bracht het vrouwelijke element erin, Toon was de kwajongen en August was een zoete, hartelijke dromer. En Harry Bannink, die niet voor niets de hoofdgeitenbreier werd genoemd, die had het overzicht, dat was de wijze man. De domme August was vaak het slimste.

Moet je niet een beetje kind zijn gebleven om Ome Willem te spelen? Rutten lachend: “Ik zeg altijd: ‘Ik ben 9 jaar, maar heb meer vlieguren.’ Anderen hebben dat met 14 of 31, maar ik vind 9 jaar leuk. Tussen 0 en 12 jaar is één van de belangrijkste levensperiodes. Alles is nieuw voor je en referentiekaders worden gemaakt. Het is van belang dat je kinderen in die leeftijd het beste biedt.

Memorabele Momenten en Uitspraken

Rutten kan goed improviseren. En dat moet ook wel, want kinderen in die leeftijdsgroep laten zich moeilijk regisseren. Rutten: “Kinderen kwamen naar mij toe tijdens de uitzending, met de mededeling: ‘Ome Willem, ik moet plassen.’ En ik regelde dat. Ik ben toen plotseling op die uitdrukkingen gekomen zoals ‘ro ra rillen, ga maar zitten op je billen’. Ik wilde geen dingen zeggen als ‘jongens, jullie moeten gaan zitten’, daar heb ik geen zin in. Dus dan goot ik dat in een vorm.

Joepie de poepie is een gevleugelde uitspraak geworden in de Nederlandse taal. Hoe bent u op die uitdrukking gekomen? Rutten: “Ik kwam op door die deur, en ik zag die kinderen zitten. ‘Dag kinderen, goedemiddag of hallo’, ik vond dat allemaal niets. Ik zei toen: ‘Joepie.’ Dat vond ik eigenlijk een beetje kinderachtig en vervolgens kwam er achteraan: ‘De poepie.’ Dat is een kreet die in 2 seconden is bedacht en uit wanhoop is geboren. En hij staat in de Van Dale!

Einde van een Tijdperk

De film van Ome Willem is jarenlang een zeer succesvol kinderprogramma geweest. Waarom is het gestopt? Rutten: “Ik heb begrepen dat Peter Jan Rens bij de VARA de nieuwe Willem Ruis had moeten worden. Hij had als voorwaarde gesteld dat hij ook zijn Grote meneer Cactus show mocht meenemen. Zodoende is het opgehouden, althans, dat heb ik gehoord.

Voor veel Nederlanders is Edwin Rutten voor altijd Ome Willem. Rutten: “En ik vind dat fantastisch. Ik kom dagelijks mensen tegen die willen met me op de foto of die geven me een knipoog, zo van ‘ik ken jou wel’. Ik zeg altijd maar dat ik iedere dag lintjesregen heb. Dat anno 2024 mensen mij herkennen en groeten, ik vind het geweldig. Dat zijn wel de mensen die ervoor hebben gezorgd dat De film van Ome Willem is wat het geworden is.

De Film van Ome Willem: Een Terugblik

“Het begon eigenlijk als een experiment omdat Aart Staartjes graag een keer een kinderprogramma voor echt jonge kinderen wilde maken. Hoewel de VARA eigenlijk niks in dat idee zag, wilden ze het toch proberen omdat Aart ten eerste ontzettend kon drammen, maar ook omdat hij al succesvolle programma’s had zoals De Stratemakeropzeeshow. Ik was vanaf mijn zeventiende jaar op tv omdat ik vocale jazzplaten had gemaakt en ik had ook duetten met Willeke Alberti gezongen.

Harry Bannink, de hoofdgeitenbreier, speelde piano en componeerde de liedjes. “De kinderen stonden allemaal op van de tribunes en konden doen wat ze wilden. Ik moest ervoor zorgen dat het programma wel verliep zoals we hadden bedacht. Het leek alsof ik het uit mijn mouw schudde, maar de mensen moesten eens weten hoe hard eraan was gewerkt om alles goed te laten verlopen. Maar het gebeurde dat er midden in een liedje een kindje zei: ‘Wij hebben een nieuwe bank’. Dan was het Harry die het tussenspel doorspeelde en ik kon er dan op reageren.

Edwin Rutten schoof gisteravond aan bij Renze om te praten over zijn nieuwe boek Dag Rakkers!, dat gisteren uitkwam. Hij presenteerde vanaf 1974 het VARA-programma De Film van Ome Willem. Het boek blikt terug op die televisiegeschiedenis. Renze Klamer concludeerde gisteravond al dat De Film van Ome Willem een generatie-overstijgend programma is. "Ook al deze jonge mensen kennen het gewoon", zei hij.

labels: #Brood

Zie ook: