Het Zaans Museum neemt je mee naar een wereldberoemd stukje Holland. Het Holland van de molens, industrieën, groene houten huizen en Nederlandse iconen als Albert Heijn, Honig, Duyvis en Verkade. Middenin het museum ligt de Verkade Experience, een belevenis voor jong en oud! Hier waan je je in een vroeg twintigste-eeuwse chocolade- en koekjesfabriek, waar de originele machines nog volop draaien en de geschiedenis van Verkade tot leven komt.

De Verkade Experience: Een reis door de tijd

Altijd al eens willen werken in een koekjes- en chocoladefabriek? Dit is je kans! Test jouw vingervlugheid in de games in de Verkade Experience. Trek je werkkleding aan en kruip in de huid van een meisje van Verkade, cacao-expert of koekenbakker. Schop je het tot directeur of vlieg je de laan uit?

In de Verkade Experience is de bedrijfscollectie van de firma Verkade ondergebracht. Daarnaast omvat de collectie duizenden foto’s en drie werkende productielijnen voor chocolade, biscuit en waxine. Hier is te zien hoe biscuit, chocolade en waxine werden gemaakt, en hoe de producten als merk in de markt werden gezet. Vooral de bouw van de fabrieken is minutieus vastgelegd. In alles wilde Verkade kwaliteit uitstralen dus ook in de architectuur van haar gebouwen.

Volgens velen maakt Verkade zelfs ‘de lekkerste koekjes en chocola van Nederland’. Dankzij de jarenlange ervaring waarmee Verkade Nederland van lekkernijen voorziet, ontvangt de firma in 1950 het predicaat ‘Koninklijk’. Koninklijke Verkade beheert tegenwoordig, naast zijn eigen koekjes en chocolade, bekende merken zoals Sultana, Godiva en McVitie’s. Het bedrijf, dat onderdeel is van wereldwijde snackproducent Pladis, heeft momenteel nog zo’n 300 werknemers in dienst in het kantoor en de fabriek aan de Westzijde in Zaandam.

Het productieproces van chocolade

Natuurlijk begint het allemaal bij de cacaobonen, de basis van chocola. Cacaobonen worden over de hele wereld rond de evenaar verbouwd, maar die van Verkade komen uit West-Afrika. Eenmaal in de Verkadefabriek aangekomen, gaan ze tien tot vijftien minuten in een trommelbrander, zodat ze er donkerbruin geroosterd uitkomen. Vervolgens worden de bonen in een maalmachine gebroken, waarna de doppen eruit gezeefd kunnen worden. De stukjes cacaoboon die overblijven, ‘nibs’ genaamd, worden in de cacaomolen vermalen. Daar ontstaat cacaomassa, die bij een temperatuur van 36 graden Celsius vloeibaar wordt.

In de ‘melangeur’ worden andere grondstoffen, zoals cacaoboter, suiker en melkpoeder, door de cacaomassa gemengd. De chocolade wordt glad gewalst, nog een extra keer gekneed in de ‘conche’ en op de juiste temperatuur gebracht voor het gieten in de vormen.

Een bijzonder museumstuk is de chocoladeconche, de machine waarmee de ingrediënten voor chocolade gemengd werden. Chocolade is mede zo lekker door de sensatie van het smelten op je tong.

De meisjes van Verkade

De zoetwaren worden geproduceerd door jonge meisjes uit de Zaanstreek en Amsterdam, die vanaf de jaren twintig elke ochtend in groten getale naar de fabriek afreizen om te werken. De meisjes zijn goedkope arbeidskrachten, die vlug en nauwkeurig hun werk doen.

Een Verkademeisje, dat van 1915 tot 1918 in de biscuitfabriek werkte, vertelt: ‘Om half zeven ’s ochtends ging ik al van huis. Ik woonde op de Lindengracht in de Jordaan en dan moesten we naar het station lopen. We liepen dan met een paar Verkade-meisjes. In de houten trein, dat was een aparte trein waar zowel meisjes van Verkade, mannen van de Hembrug en meisjes van Verblifa uit Krommenie in stapten, reisden we dan naar Zaandam.’

Cacao de Zaan: Het Cacaomuseum

Wie in Koog aan de Zaan de Stationsstraat uitloopt richting de Zaanse Schans, komt onvermijdelijk langs het nostalgische winkelpandje op de hoek bij de Hoogstraat. Dit is het Bezoekerscentrum Cacao de Zaan of in de volksmond Het Cacaomuseum.

De fabriek bestaat sinds 1911. Zij maakt cacaopoeder, -boter en -massa. De vrijwilligers van het Cacaomuseum werkten tientallen jaren bij de cacaofabriek. Het archief hebben de heren zelf aangelegd.

Het hele pand is door vrijwilligers opgeknapt. Allemaal mensen van de fabriek. En nog steeds ondersteunt het bedrijf ons. Je kreeg kolen voor de kachel. Of margarine, aardappelen en hagelslag. En natuurlijk het jaarlijkse uitje. Gingen we met wel 10 touringbussen op pad. En wat dacht je van de vakantiehuisjes in Egmond en Schoorl? Logeerden we in De Korrel of De Zaan.

Smells like chocolate

Op de Lagedijk 14 in Zaandijk staat een prachtig monumentaal pand. Hier houden Kinito van Dunem en zijn partner Ingmar Niezen hun winkeltje “Smells like chocolate”. Als je door de winkel loopt zie je allemaal cacaoproducten, van de bekende Zaanse chocolade in diverse smaken tot exclusieve producten zoals kaas van cacao en speciale cacaobieren. Ook liggen er tassen in hun winkel van oude cacaozakken.

Ingmar vertelt op enthousiaste wijze hoe zij hun winkel in 2018 zijn begonnen: ”Kinito geeft rondleidingen op de Zaanse Schans aan toeristen. Tijdens zijn rondleidingen viel het hem op, dat vrijwel alle toeristen opmerkten, dat het hier naar chocolade ruikt. Op het moment dat wij hoorden dat dit pandje beschikbaar kwam, ontstond bij ons het idee om iets met cacao en chocolade te doen. Wij hebben onze winkel genoemd naar de veelgehoorde opmerking van toeristen: it smells like chocolate.

Verkade Albums

In de Schatkamer van Verkade kun je de beste en langstlopende marketingcampagne van de vorige eeuw bewonderen: de Albums van Verkade. Van 1903 tot 1940 en tussen 1965 en 1995 gaf Verkade 35 plaatjesalbums uit. Alle geschreven door gerenommeerde auteurs als Jac.P. Thijsse en A.F.J. Portielje en geschilderd door bekende schilders waaronder Jan Voerman jr., Willem Wenckebach en Jan van Oort.

In de tentoonstelling De Albums van Verkade zijn de originele aquarellen en pentekeningen te zien waarop de albumplaatjes van Verkade zijn gebaseerd - elke vier maanden een andere selectie. Bij Verkade stond de kwaliteit van de albums voorop: de boeken waren fraaie kunstwerken. Ook toen concurrenten het idee volgden, bleef de Verkade-campagne kwalitatief de beste.

In de collectie van het Zaans Museum bevinden zich alle albums, vele gedrukte plaatjes en van 29 albums de originele aquarellen voor de plaatjes. Elk kwartaal wisselen de plaatjes in de tentoonstelling en zie je een nieuwe selectie.

Verkade stimuleerde verzamelaars zuinig met de plaatjes om te gaan. Ze konden dubbele plaatjes ruilen of hergebruiken in speciaal uitgegeven kalenders en agenda’s. Tussen 1906 en 1913 werden verschillende ruilbeurzen georganiseerd, waar verzamelaars plaatjes konden ruilen. Verkade zorgde voor muziek en koek of chocolade uit eigen fabriek. Gemiddeld werden 3600 plaatjes per week geruild.

De marketingcampagne leverde Verkade een extra afdeling op: de Albumafdeling, waar honderden brieven per dag verwerkt werden. Mevrouw Ruys, die de afdeling van 1929 tot 1945 bestierde, had op hoogtijdagen dertig meisjes in dienst om de brieven te beantwoorden.

labels:

Zie ook: