Natrium is een mineraal dat onderdeel is van zout. De chemische naam voor zout is natriumchloride (NaCl). Een gram zout bevat vierhonderd milligram natrium. Natrium komt van nature in het menselijk lichaam voor en is onmisbaar. Een van de functies van natrium is het regelen van de waterhuishouding van het lichaam.
De rol van natrium in het lichaam
Het lichaam heeft een tot drie gram zout per dag nodig. In Nederland eten we gemiddeld ongeveer negen gram zout per dag. Dat is dus veel meer dan nodig. Uw lichaam kan het natrium uit voeding niet goed verwerken. Dit kan leiden tot een hoge bloeddruk en het vasthouden van vocht. Hierdoor kan uw hart overbelast raken. Daarom is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken.
Waar zit natrium in?
Alle voedingsmiddelen bevatten van nature kleine hoeveelheden natrium. Daarnaast zit natrium in het zout dat vrijwel iedereen gebruikt om voedsel op smaak te brengen. Ook voedselproducenten voegen zout (en daarmee dus ook natrium) toe aan producten, om de smaak te verbeteren of om voedingsmiddelen langer houdbaar te maken. In plaats van zout wordt soms bouillonpoeder gebruikt.
Een natriumbeperkt dieet
Om lichamelijke klachten zoals een hoge bloeddruk of vocht vasthouden te voorkomen of te verminderen, is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken. Het is belangrijk gezond en gevarieerd te eten, ook al heeft u een natriumbeperkt dieet. De diëtist bespreekt met u uw individuele dieet. Wanneer dat afwijkt van de richtlijnen in deze brochure, moet u altijd de adviezen van de diëtist opvolgen.
Etiketten lezen
Op het etiket van voorverpakte producten staat hoeveel natrium (Na) erin zit. Door etiketten te vergelijken, kunt u het product kiezen met een laag natriumgehalte. Als op het etiket staat dat het product zoutloos is, dan zit er ook werkelijk geen zout in. Dit is in Nederland wettelijk vastgelegd.
Als op het etiket staat ‘laag natriumgehalte’ of ‘laag zoutgehalte’, dan bevat het product minder dan veertig milligram natrium per honderd gram of per honderd milliliter. Er kunnen dan echter nog wel andere ingrediënten in het product zitten die zout bevatten, zoals bijvoorbeeld bouillonpoeder. In dat geval is het product niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet.
Verse, onbewerkte voedingsmiddelen bevatten maar weinig zout. Onbewerkte groente, fruit, aardappelen, rijst, pasta, vlees, kip, kalkoen en vis kunt u prima gebruiken in uw dieet. Kruiden en specerijen geven kleur, geur en smaak aan het eten. Dat wordt extra belangrijk als er geen zout gebruikt wordt. De meeste kant-en-klare kruidenmixen bevatten zout en zijn daarom niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet.
Zoutarme keuzes
Kaas bevat veel zout, dit geldt zowel voor jonge, belegen als oude kaas. Kies daarom voor kaas met minder zout zoals Maaslander, Maasdammer, IJsselkaas, Emmentaler en Gruyère. Deze soorten bevatten 25 tot 35 procent minder zout dan ’gewone’ kaas. Sommige vleeswaren bevatten minder zout dan andere. Voorbeelden van minder zoute vleeswaren zijn filet americain, rosbief, licht gezouten rookvlees, fricandeau, kalkoenfilet en kipfilet.
U kunt het beste de smaak van zout afwennen. Als u af en toe toch zout wilt gebruiken, neem dan zoutsoorten die minder natrium bevatten, zoals halvazout en dieetzout (bijvoorbeeld JoZoVitaal en Losalt). Het natrium in deze zouten is gedeeltelijk of helemaal vervangen door kalium. Deze zouten bevatten vijftig tot negentig procent minder natrium. Toch kunt u ook deze zouten het beste zo min mogelijk gebruiken.
Drop, zoethout en zoethoutthee bevatten zoethoutwortelextract (glycyrrizine). Deze stof verhoogt de bloeddruk en wordt daarom afgeraden in het natriumbeperkte dieet. Het komt voor in alle dropsoorten (zoete en zoute drop, Engelse drop) en in keelpastilles zoals Pottertjes en Wybertjes.
Tips voor de bereiding
Kook aardappelen en groente met weinig water. Zo blijft de smaak beter behouden. In een restaurant kunt u op de menukaart kijken wat binnen uw dieet past, maar u kunt ook vragen of de keuken gerechten zonder zout kan klaarmaken. Het kan handig zijn om van tevoren even te bellen, zodat het restaurant rekening kan houden met uw komst.
Informatiebronnen
Voor informatie over voeding kunt u terecht bij het Voedingscentrum in Den Haag. Dit centrum geeft onder andere de Eettabel uit. Daarin staat hoeveel natrium er in de gangbare voedingsmiddelen en gerechten zit. Met behulp van deze tabel kunt u de toegestane hoeveelheid natrium gemakkelijker over de dag verdelen.
Hoeveel zout zit er in melk?
Hieronder vind je de voedingswaarde van rauwe melk per 100 gram. Zoals je kunt zien, bevat rauwe melk van nature natrium.
| Voedingswaarde per 100g rauwe melk | Hoeveelheid |
|---|---|
| Energie (kcal) | 71 |
| Eiwit, totaal (g) | 3.4 |
| Vet, totaal (g) | 4.4 |
| Natrium (mg) | 48 |
| Zout (mg) | 120 |
| Kalium (mg) | 146 |
Tips om minder zout te eten
- 80% van het zout dat we eten komt uit producten waar zout van nature in zit of waar het aan is toegevoegd door fabrikanten. Maak je zelf sauzen, marinades, dressings of bijvoorbeeld soep, dan bepaal jij hoeveel zout je toevoegt.
- De andere 20% van het zout dat we eten, voegen we zelf toe bij het koken of aan tafel, om het eten smaak te geven. Maar er zijn er zoveel andere, gezondere smaakmakers, zoals verse of gedroogde kruiden.
Melk in je eetpatroon
Wil je weten hoeveel zout je elke dag neemt? In Mijn Eetmeter kun je langere tijd bijhouden wat je eet en drinkt. Dit online dagboek berekent dan hoeveel energie en voedingsstoffen je in totaal binnenkrijgt.
Zout voor melkkoeien
Zout is een onmisbare voedingsstof in het rantsoen van de melkkoe. Zout speelt onder andere een rol bij de vruchtbaarheid, de melkgift en de algehele gezondheid van de melkkoe. Een melkkoe verliest relatief veel zout doordat zij melk produceert. Natrium verzorgt de waterbalans, heeft een bufferende werking via de speekselafgifte en is belangrijk voor de opname van glucose en aminozuren.
Natrium en chloride worden beide door de penswand van de melkkoe geabsorbeerd. Voor natrium en chloride geldt dat beide van belang zijn bij de groei van pensmicroben in de pens. Melkkoeien krijgen zout (chloride en natrium) via gras, hooi, kuil en krachtvoer. Het natriumgehalte in gras, hooi en kuil varieert door verschillen in type bodem, type gras, bemesting en grondsoort.
Door middel van het strooien van stikstof kan het natriumgehalte op een perceel worden verhoogd. In voedingsmiddelen zoals krachtvoer en mengvoer, wordt vaak een standaard hoeveelheid chloride en natrium toegevoegd.
Een tekort aan zout is een tekort aan natrium. De behoefte aan zout (chloride en natrium) kan worden aangevuld door extra toevoegen van zout in het rantsoen. Zout kan los ter beschikking te stellen in bakken in de voergang of in de weide of in de vorm van een liksteen. Door het aanbieden van likstenen in de stal en/of weide kan de melkkoe vrijwillig zout opnemen na behoefte.
Naast voldoende beschikbaar zout is het belangrijk dat er verdeeld over stal/weide schone drinkbakken beschikbaar zijn, zodat bijvoorbeeld koeien lager in rangorde voldoende schoon drinkwater kunnen opnemen.
labels:
