Voor sommigen is een zee in de buurt een vereiste voor de vakantie. Hier kun je heerlijk genieten en tot rust komen. Maar waarom is de zee zo zout? Zout ontstaat door de slijtage van rotsen (erosie). Door de regen komen deeltjes ervan in het water terecht. Deze lossen op zodra ze in een rivier terecht komen.

Maar van 1 soort deeltje is er zoveel dat deze niet allemaal worden opgenomen, namelijk natriumchloride, oftewel zout. Omdat de zon een deel van het water weer verdampt, blijft er veel zout over. Overigens zorgen niet alleen rotsen voor het hoge zoutgehalte van de zee, ook onderzeese vulkanen kunnen zoutvorming veroorzaken. Het gemiddelde gehalte natriumchloride in zeewater is zo’n 35 gram per liter.

Zoutgehalte Verschilt per Zee

Maar sommige zeeën zijn nog véél zouter. Dit zijn vaak wateren die dichtbij de evenaar liggen. Dit zijn de heetste plekken op aarde. Er zijn ook zeeën waar het water relatief zoeter is dan andere wateren. Dit zijn vaak degene waar veel water van gletsjers en uit rivieren naartoe stroomt. Zo ook de Noordzee, die dus relatief zoet is. Je hebt vast wel eens (per ongeluk) een slok van de zee genomen. En die proeft alsnog behoorlijk zout.

Het zal niet als een verrassing komen: de Dode Zee is de zoutste zee op aarde. Dit water langs de grens van Jordanië, Israël en de Westelijke Jordaanoever bestaat voor 33 procent uit zout, dat is zo’n 332 gram zout per liter. Ter vergelijking: de Noordzee bestaat voor 3,5 procent uit zout. De reden hiervoor is dat het water hier niet kan wegstromen. Daarnaast is het in dit gebied heel warm en regent het amper. Allemaal factoren waardoor de zee zo zout blijft.

Maar de Dode Zee is niet de zoutste plek op aarde. Dat is namelijk het Don Juanmeer op Antarctica. Het bestaat voor 40 procent uit zout. Dat is zoveel, dat het meer ook niet kan bevriezen.

Het vele zout in zee zorgt er niet alleen voor dat je zo goed kan drijven. Ook is het een goede smaakmaker voor gerechten. Bovendien kun je er ook goed mee schoonmaken.

Zoutwinning en Gebruik

Keukenzout is zeezout. Het zout dat we op ons eitje gooien wordt meestal gewonnen uit plekken die ooit zeebodem waren. Daar is het zou neergeslagen en kun je het soms zo van de bodem schrapen. Een andere manier om zout te 'maken' is door gewoon zeewater te laten verdampen. Zout werd vroeger, en nu soms nog, uit zeewater gehaald door het water te laten verdampen in ondiepe poelen. Dit zijn 'zoutpannen'. Het zout bleef dan achter om op te scheppen.

Zoutindringing in Riviermondingen

Ongeveer de helft van de Vietnamese rijstproductie komt uit de Mekongdelta. Zoutindringing in riviermondingen is een specialisme van prof.dr.ir. Huub Savenije (sectie waterhuishouding en waterbeheer van CiTG). Hij publiceerde er in 2005 het boek ‘Salinity and tides in alluvial estuaries’ over. Daarin berekent hij de menging van zout en zoet water, afhankelijk van de vorm van de monding, het getij en de afvoer van de rivier.

“Er zijn grofweg twee soorten van menging,” legt Savenije uit. “In de monding van de rivier mengt zeewater met rivierwater vooral onder invloed van het getij. De andere vorm van menging is het gevolg van het verschil in dichtheid tussen zout en zoet water. Zout water is zwaarder.

Dankzij het model van Nguyen kunnen boeren advies krijgen over het tijdstip waarop ze het beste water kunnen inlaten. “Ze weten dan dat ze nu de sluizen moeten openen, omdat het volgende week brak is.” Verder helpt het model planologen om de meest geschikte plekken aan te wijzen voor garnalenkwekerijen. Namelijk die gebieden waar op termijn te weinig zoet water komt.

Duiken in Zoet en Zout Water

Door de verschillende eigenschappen heb je bij duiken in zee meer lood nodig als bij zoet water! Echt zuiver water is absoluut kleurloos, reukloos en smaakloos. Dit komt in de natuur niet voor, dit kennen we in de scheikunde, dus in een laboratorium. Hier zitten geen andere stoffen in opgelost en zijn ook geen zwevende deeltjes in te vinden.

Zoet water is eigenlijk gewoon water waarin (bijna) geen zout is opgelost. Dit komt voor bij meren, rivieren, plassen. Het ontstaat door regenval en andere neerslag (sneeuw, smeltwater). Regen is water dat eerst is verdampt vanuit de zee, en daarna in een wolk is samengebracht. Water dat is verdampt bevat geen opgeloste stoffen zoals zout, dus regenwater ook niet.

De zeeen en oceanen bevatten zout water. Heel simpel eigenlijk omdat het zout in heel kleine beetjes wordt meegenomen vanuit het zoete water dat in zee uitstroomt. Het grootste deel van het zout in zeewater is het zout dat je uit de keuken kent (wordt dus ook gewoon keukenzout genoemd). In 1 kilogram zeewater zit ongeveer 24 gram keukenzout.

Of iets drijft hangt ook van de vloeistof af. Iemand die dat heeft uitgedacht is een wetenschapper die in het oude Griekenland leefde: Archimedes. Hij zat op een dag heerlijk in het bad en hij merkte dat hij ging drijven als hij verder onder water kwam. Toen vloog hij uit het bad en riep hard "Eureka".

Als je een blok materiaal met een inhoud van 1 liter in zoet water dompelt, en dus dit blok ook 1 liter water wegdrukt (verplaatst) dan wordt het blok door het water met een drijfkracht van 1 kilo omhoog gedrukt.

Daarom moet je, als je het vergelijkt met zoet water, als je gaat duiken in zeewater meestal (minstens) 2 kg extra lood meenemen om een goede basistrim te krijgen!

Zoetwatervoorziening in Nederland

Vanwege zeespiegelstijging en toenemende droogte neemt de kans op een tekort aan zoet water in het voorjaar en de zomer toe. De waterschappen vinden het belangrijk om zuinig om te gaan met water en streven naar waterbesparing. De vraag is afgestemd op de beschikbaarheid.

Zoet water onderscheidt zich van brak en zout water door het lage zoutgehalte. Zout water kan overal op aarde gevonden worden, in de oceaan en de zee. Zoet water heeft zijn oorsprong in neerslag en is in Nederland te vinden in grondwater, beken en rivieren. Zoet water is dus schaars.

De waterschappen zijn samen met Rijkswaterstaat verantwoordelijk voor de zoetwatervoorziening in Nederland. Ook in periodes van droogte zorgen de waterschappen en Rijkswaterstaat voor zoveel mogelijk zoet water.

In de lagere gebieden, zoals het westen van Nederland, wordt het watersysteem normaliter doorgespoeld om zo het zoutgehalte in het water op een acceptabel niveau te houden. Dit zout dringt via de grote rivieren en vanuit de ondergrond, ook wel zoute kwel genoemd, het gebied in. In droge periodes is er minder water beschikbaar om door te spoelen.

Om te voorkomen dat het zoutgehalte van het water te veel toeneemt, voeren de waterschappen en Rijkswaterstaat water van elders aan waar de zouttong nog niet is opgedrongen. Wanneer de droogte lang aanhoudt en er sprake is van een zoetwatertekort, wordt aan de hand van de verdringingsreeks bepaald hoe we het water verdelen.

De verdringingsreeks is vastgelegd in de Waterwet en bepaalt hoe het schaarse zoete water wordt verdeeld over de watergebruikers, zoals landbouw, natuur, scheepvaart en drinkwaterbedrijven.

Niet alleen voor mensen is zoet water van levensbelang. Ook voor veel vissen, insecten en planten is zoet water heel belangrijk. Zo zijn er wel 40 inheemse en 30 uitheemse soorten zoetwatervissen te vinden in Nederland.

Blauwe Energie: Stroom uit Zout en Zoet Water

Het proces is gebaseerd op het idee dat zeewater veel zout bevat en rivierwater heel weinig. De verschillen in zoutconcentratie tussen de vloeistoffen kun je gebruiken om stroom op te wekken.

“Het mengen van waterstromen met verschillende zoutconcentraties is een spontaan proces als gevolg van entropie. Zie het als de natuur die spontaan een evenwichtstoestand probeert te creëren", legt onderzoeker Diego Pintossi uit, werkzaam in de groep Membrane Materials and Processes van hoogleraar Kitty Nijmeijer.

"Door membranen tussen de twee stromen te plaatsen, kun je kiezen welke zoutionen tussen de oplossingen worden uitgewisseld. In dit geval gebruiken we twee membranen: het ene membraan transporteert negatief geladen chlooranionen (Cl-) en het andere transporteert positief geladen natriumkationen (Na+). Blauwe energie is duurzaam en minder onderhevig aan dagelijkse schommelingen dan zonne- en windenergie.

Zo ging in 2014 's werelds eerste demopilot (50 kW) op de Afsluitdijk van start met water uit de (zoute) Waddenzee en het (zoete) IJsselmeer. Zo werkt omgekeerde elektrodialyse (RED). Het AEM-membraan (anion exchange membrane) transporteert negatief geladen chlooranionen (Cl-) tussen de twee waterstromen, het CEM-membraan (cation exchange membrane) positief geladen natriumkationen (Na+). Hierdoor ontstaat een spanningsverschil.

labels:

Zie ook: