Zoete Kers Soorten: Een Uitgebreide Gids

Zoete kersen behoren tot de soort Prunus avium. Daarnaast kennen we nog zure kersen die ook wel “krieken” of “walen” worden genoemd, waarvan de ‘Morel’ het bekendste voorbeeld is. De zure kers is echter van een andere botanische soort die de naam Prunus cerasus draagt. Dan is er ook nog een soortkruising van de zoete kers en de zure kers die ook wel wordt aangeduid als “royalen”, waarvan de ‘Meikers’ het bekendste voorbeeld is.

Omdat het om verschillende botanische soorten gaat, hebben zoete kersen en zure kersen derhalve diverse verschillende kenmerken. Daarnaast is het zo dat de zoete kers (Prunus avium) diploïd is (heeft dus twee setjes chromosomen, 2n = 2x = 16), terwijl de zure kers (Prunus cerasus) tetraploïd is (heeft dus vier setjes chromosomen, 2n = 4x = 32).

Omdat in de collectie van FruitLent alleen zoete kersen zijn opgenomen, zal hierna alleen stil worden gestaan bij de zoete kers.

Naamgeving en Herkomst

Er is niet al te veel bekend over de herkomst van de zoete kers. De soort stamt mogelijkerwijs uit de streek tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. Vast staat deze herkomst echter allerminst. Er is een versie die er van uit gaat dat de eerste zoete kersen in de Griekse kolonie Kerasos aan de Zwarte Zee groeiden. Na de veelal uitbundige bloei heeft de kersenboom ten opzichte van andere fruitgewassen relatief korte tijd nodig om rijpe vruchten te geven. De vruchten van de zoete kers kunnen te lijden hebben van barstgevoeligheid en rot onder invloed van regenval.

Kenmerken van Zoete Kersen

De meeste kersenrassen hebben vruchten die in het rijpe stadium rood tot zwartrood van kleur zijn. Dit is echter geen vanzelfsprekendheid. De kleur van de rijpe vruchten kan (al naar gelang het ras) namelijk variëren van zuiver geel tot zwartrood, met alle denkbare schakeringen daartussen. Rassen met gele tot roodgele vruchten worden commercieel echter niet geteeld, omdat deze er optisch minder aantrekkelijk uit zien en daarom door consumenten niet worden gevraagd. Daarom vinden we in de commerciële teelt alleen rassen met rode tot zwartrode vruchten.

De rijptijd van de rassen varieert en wordt gewoonlijk aangegeven met kersenweken. De allervroegste rassen rijpen in de eerste kersenweek. De eerste kersenweek begint in Nederland al rond 1 juni. Er bestaan weliswaar een handjevol rassen die in de eerste kersenweek rijpen, doch daar zitten tot nu toe geen commercieel bruikbare rassen tussen. Daardoor zult u dergelijke zeer vroeg rijpende rassen niet snel aantreffen.

Doordat voor de eerste kersenweek nog steeds geen goede commercieel bruikbare rassen beschikbaar zijn, begint het kersenseizoen in Nederland feitelijk pas in de tweede kersenweek (derhalve ongeveer de tweede week van juni). De allerlaatste kersen sluiten het seizoen rond eind juli af, ofwel de achtste à negende kersenweek.

Omdat er geen commercieel bruikbare rassen voor de eerste kersenweek beschikbaar zijn, wordt deze eerste kersenweek in de hedendaagse vakliteratuur soms ook wel “vergeten”; er is daardoor soms voor gekozen om alle kersenweken met één week op te schuiven. Dit lijkt ons echter niet gewenst; het is beter vast te houden aan de bestaande systematiek, aangezien het immers niet ondenkbaar is dat er door gerichte veredeling alsnog rassen voor de eerste kersenweek beschikbaar komen die een bruikbare aanvulling kunnen zijn op het reeds beschikbare commerciële assortiment.

De zoete kers is een tot 20 meter hoge boom uit de rozenfamilie, die van nature ook in België en Nederland voorkomt. De Zoete kers is een pionierssoort die aanvankelijk snel open plekken koloniseert. Het is een van de snelst groeiende boom die u ooit in uw tuin zou kunnen hebben. Ze zijn middelgroot, zodat ze niet veel ruimte in beslag nemen en het vermogen om snel te groeien, maakt het gemakkelijk om deze loofboom te planten, hetzij als enkele boom of in groepjes.

Velen beschouwen deze boom als gele kers. Hij pronkt met zijn zoet geurende witte bloem langs de takken, die worden gevolgd door een royale oogst van zeer grote goudgele kersen met rode blos in de vroege zomers. Hun romige witte vrucht is sappig en heeft een hoog suikergehalte. U zult ervan genieten om ze vers, ingeblikt of geconserveerd te eten. Tijdens de zomers hebben de zoete kersen een luifel van gladde, glanzende, soms donkergroene bladeren die later in de herfst bronskleurig of goudgeel worden. Het is een compatibele boom die u in de tuin kunt planten om niet alleen van de bessen te genieten, maar ook om tijdens alle seizoenen een geweldig uitzicht te hebben. Het kan met weinig zorg groeien, omdat het in staat is om alle seizoenen aan te kunnen.

Na de groei is het boomhout recht en gemakkelijk om mee te werken. Het heeft een roodbruine kleur, waardoor het aantrekkelijk is voor het produceren van meubels, decoratief timmerwerk voor timmerlieden en houtbewerkers en muziekinstrumenten. De schors van de boom is karakteristiek glanzend, met grote linzen en schillen. De zoete kers groeit aan bosranden en open plekken; het wordt echter vaak later overtroffen door andere hardhoutsoorten. Het kan een breed scala aan bodems verdragen, maar geeft de voorkeur aan licht zure omstandigheden. Het kan sterke winters overleven, maar de bloemen kunnen worden beschadigd door lentevorst. Zoete kersen kunnen 6 tot 10 meter lang worden, maar kunnen tot 3 meter worden gesnoeid. Het presteert goed onder voldoende zonlicht en in vruchtbare en goed doorlatende zure grond. Minder snoeien is nodig als de boom in de lente of de late winter wordt getrimd. Het heeft bescherming nodig tegen vorst en vogels die de knoppen kunnen beschadigen of het fruit kunnen eten. Ook rupsen en motten kunnen de boom beïnvloeden.

Nieuwe Onderstammen

Tegenwoordig zijn nieuwe onderstammen beschikbaar die ervoor zorgen dat de bomen die op deze onderstammen zijn geënt veel minder krachtig groeien en sneller in productie komen, terwijl de vruchten toch ongeveer hun normale grootte behouden. De tijd dat kersenbomen op zeer ruime plantafstanden moesten worden geplant en vervolgens zeer groot werden, ligt daarmee definitief achter ons.

De bekendste nieuwe onderstam van dit moment is ‘GiSelA 5‘ en wordt inmiddels gezien als de standaard-onderstam voor zoete kersen. Uit het veredelingsprogramma in Giessen komen nog meer GiSelA-nummers. Er wordt op dit moment ook geëxperimenteerd met de onderstammen ‘GiSelA 6’ (iets groeikrachtiger dan ‘GiSelA 5’) en ‘GiSelA 3’ (minder groeikrachtig dan ‘GiSelA 5’).

Bloei en Bestuiving

Alhoewel er enkele zoete kersenrassen bestaan welke in meer of mindere mate zelfbestuivend zijn, geldt voor de meeste rassen dat kruisbestuiving met andere ongeveer gelijktijdig bloeiende rassen noodzakelijk is voor een goede vruchtzetting.

Al heel lang is bekend dat bepaalde rassen elkaar wel kunnen bestuiven, terwijl bepaalde andere rassen elkaar niet kunnen bestuiven. Rassen die elkaar niet kunnen bestuiven worden ingedeeld in dezelfde steriliteitsgroep. Er zijn in de loop der tijd diverse steriliteitsgroepen gedefinieerd waarbinnen de diverse rassen worden ingedeeld.

Voorheen moest proefondervindelijk worden vastgesteld tot welke steriliteitsgroep een ras behoorde. Dergelijke proeven waren niet alleen erg arbeidsintensief, het duurde ook vele jaren voordat betrouwbare informatie beschikbaar was.

De laatste jaren is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de genetische achtergronden van de bestuiving bij kersen.

Kan ik een kersenboom alleen planten in verband met de bestuiving? Als u een zelf bestuivend soort neemt kan die zichzelf bestuiven en zo vruchten krijgen. Het beste rendement krijgt u toch als er meerdere kersenboom soorten bij elkaar staan. Zo bestuiven de bomen elkaar onderling. Bestuiving vind plaats door de wind en door de insecten. Bijen leveren de grootste bijdrage in de bestuiving. Zo is het belangrijk in de tijd van bestuiving dat er zonnige dagen zijn. Bij warme zonnige dagen is er veel activiteit bij insecten en dus meer bestuiving. Dit heeft u natuurlijk niet in de hand. Wat u wel in de hand heeft is het aantal bijen. Kent u iemand die imker is en zijn bijenkasten ergens wilt plaatsen? Vraag hem dan in die periode de bijenkasten bij u neer te zetten, dit zorgt voor een goede bestuiving.

Commerciële Aspecten

De zoete kersenboom is natuurlijk vooral bekend om haar vruchten die worden gebruikt voor verse consumptie of voor diverse vormen van (industriële) verwerking. Het hout van de kersenboom wordt echter ook wel gebruikt voor meubels en gereedschappen.

Omdat het lange tijd onmogelijk was om zoete kersen in kleine boomvorm te telen, was de teelt aan het einde van de 20-ste eeuw bijna uit Nederland verdwenen. Her en der resteerden op dat moment nog enkele hoogstamboomgaarden. Door de zeer grote bomen waren de arbeidskosten voor de verzorging en de oogst te hoog geworden. Bovendien was bij dergelijke grote bomen kunstmatige bescherming tegen vogels vrijwel onmogelijk.

Sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw is de teelt in Nederland echter weer sterk in opkomst. Dit heeft twee belangrijke oorzaken. De eerste oorzaak is het feit dat de omvang van de bomen door de komst van nieuwe zwakker groeiende onderstammen beter in toom kan worden gehouden. Daardoor komen de bomen eerder in productie, wordt het oogsten minder arbeidsintensief en is het eenvoudiger om vogelafweernetten aan te brengen. Bovendien kunnen boven de moderne beplantingen eenvoudiger plastic regenkappen boven de bomen worden aangebracht om de vruchten te beschermen tegen de regen.

De tweede belangrijke oorzaak voor de terugkeer van de kersenteelt in Nederland is de komst van diverse nieuwe grootvruchtige rassen met sterk verbeterde eigenschappen ten opzichte van de oude rassen. Sinds de komst van de nieuwe rassen wordt een gemiddeld vruchtgewicht van minimaal 10 gram als norm gezien. Verouderde rassen (zoals ‘Meikers’, ‘Vroege Duitse’, ‘Varikse Zwarte’, ‘Mierlose Zwarte’, ‘Wijnkers’, ‘Inspecteur Löhnis’ en ‘Hedelfinger Riesenkirsche’) voldoen geen van allen aan deze huidige norm. Deze rassen komen nu alleen nog voor in oudere boomgaarden en verdwijnen daardoor langzaam van het toneel.

Zoete kersen worden op commerciële basis in diverse werelddelen geteeld. In Europa zijn Griekenland, Italië, Frankrijk, Zuid-Duitsland, België en Turkije belangrijke productiegebieden.

Sinds de Suzuki’s fruitvlieg (ofwel Aziatische fruitvlieg, Drosophila suzukii) in 2012 in Nederland voor komt, is de aantasting van rijpe vruchten een serieus probleem geworden in de kersenteelt.

Kersenboom soorten zijn bomen die goed in het Nederlandse klimaat passen en het zijn goede winterharde bomen die het hier goed doen. We hebben relatief weinig extreme weersomstandigheden en weinig extreme hitte. Dit bij elkaar zorgt vaak voor een goede oogst. Dek de kersenbomen bij voorkeur af tegen vogels want die vinden de kersen ook erg lekker.

Praktische Tips voor de Teelt

Om een goede keuze te maken welke soort kers u in de tuin wilt hebben is afhankelijk van een aantal factoren. De eerste keuze is op basis van de ruimte in uw tuin. Heeft u helemaal geen tuin maar een klein balkon of terras, dan kunt u het beste gaan voor een patiofruitboom. Deze Kersenbomen kunnen prima functioneren in pot en produceren net zulke lekkere kersen als een Kersenboom in volle grond. Heeft u juist wel een zeer grote tuin, ga dan voor een kersenboom hoogstam. Naast het produceren van vruchten zijn deze bomen ook zeer prachtig in het voorjaar. Dan groeien er wit/zachtroze bloesem aan de boom wat uw tuin een enorme boost geeft. Daarnaast zijn vogels en insecten ook erg dol op uw Kersenboom, wat ook weer leven in uw tuin brengt.

Naast de grote van de boom, is er nog een belangrijke beslissing die u moet maken. De smaak van de kersen. Afhankelijk van de smaak heeft de ene Kersenboom meer onderhoud nodig dan de andere. Zo zal een Kersenboom die zoete kersen bevat liever geen bemesting willen hebben in de eerste jaren, maar pas na vele jaren. De zure kers daarentegen wil gelijk vanaf het eerste moment dat u de boom heeft geplant in uw tuin voorzien worden van bemesting. Dit kunt u het beste doen in het voorjaar. Ook is er een verschil tussen het planten in pot en in de volle grond. Zo zal de Kersenboom in pot vaker voorzien moeten worden van een scheut water.

Gemiddeld genomen zijn de meest bekende kersensoorten de zoete variant. Veel soorten zijn zoals gezegd zoet maar dan is het ook belangrijk te kijken wanneer deze rijp zijn. Zo heeft u een leuke mix van kersensoorten die op verschillende tijden rijp zijn. Onderling zorgen de verschillende kersenbomen dan ook voor bestuiving. Wilt u maar één boom planten? Dan is het noodzakelijk een zelf bestuivende kersenboom soort te nemen zodat u vruchten krijgt.

De zoete kers heeft regelmatig water nodig, vooral tijdens droge periodes en in de eerste jaren na aanplant. Zorg ervoor dat de grond gelijkmatig vochtig blijft, maar vermijd wateroverlast. Een goede mulchlaag kan helpen om de bodemvochtigheid te behouden en onkruidgroei te verminderen. Let op: nooit water geven op het blad, dan ontstaat er een kans op verbranding van het blad. Vergelijk het een beetje met de werking van een vergrootglas. De zonnestralen worden door de waterdruppels versterkt voordat het licht op het blad komt, waardoor de bladeren zouden kunnen verbranden.

De zoete kers (Prunus avium) groeit best snel en kan jaarlijks ongeveer 40 tot 60 centimeter in hoogte toenemen. Deze groeisnelheid maakt de boom een goede keuze voor tuiniers die snel willen genieten van bijvoorbeeld de schaduw en schoonheid die hij biedt. De zoete kers kan een maximale hoogte bereiken van 15 tot 20 meter. Met deze indrukwekkende hoogte is hij een ware blikvanger als en biedt hij een prachtige bladerdak dat in de zomer veel schaduw geeft.

De zoete kers is een bladverliezende boom, wat betekent dat hij zijn bladeren verliest in de herfst. Dit draagt bij aan de seizoensgebonden charme van de boom, met een prachtige herfstkleuring voordat de bladeren vallen. In de winter zorgt het kale silhouet voor een interessant beeld in de tuin. Zo heeft de zoete kers het hele jaar door verschillende verschijningen.

Alhoewel het de zoete kers het, het zijn niet de kersen die je uit de supermarkt gewend bent. Wél groeit de plant vruchten die eetbaar zijn, maar een stuk minder zoet. De vruchten lijken qua vorm wel op de kersen uit de supermarkt, en groeien rond juni/juli - in de zomer. Zo komen vele vogels en andere dieren op de plant af om de zoete kersen te jatten - gluiperds dat het zijn.

De zoete kers bloeit in het voorjaar, meestal in april of mei, met prachtige witte bloemen. Deze bloemen zijn niet alleen een lust voor het oog, maar trekken ook bijen, insecten en andere bestuivers aan. De overvloedige bloesems geven de boom een betoverend uiterlijk en kondigen het begin van de zomer aan.

Het snoeien van de zoete kers is goed voor een gezonde groei en goede vruchtvorming. Snoei de boom in de late winter of het vroege voorjaar om dode of zieke takken te verwijderen en de vorm te naar wens te houden. Voor een optimale groei kun je de zoete kers bemesten met hagenmest. Breng de mest in het vroege voorjaar aan om de plant van de nodige voedingsstoffen te voorzien waardoor de plant wat rijker kan bloeien.

De zoete kers is winterhard en kan temperaturen tot -20 graden Celsius verdragen. Dit maakt de boom geschikt voor verschillende klimaten en zorgt ervoor dat hij ook in koude winters overleeft, vooral in Nederland.

De zoete kers groeit het beste op een zonnige standplaats. Zorg ervoor dat de boom voldoende ruimte heeft om te groeien en niet in de schaduw / in de wortelgroei van andere, grotere bomen staat. Een zonnige plek bevordert de bloei en vruchtvorming. Deze plant houdt van goed doorlatende, vruchtbare grond. Een licht zure tot neutrale bodem is ideaal. Voeg eventueel organisch materiaal toe om de bodemstructuur te verbeteren en de boom van voldoende voedingsstoffen te voorzien.

De stamvader van onze kersenbomen is Zoete kers, Prunus avium (L.) L., uit de Rozenfamilie. Oorspronkelijk is dit een soort uit onze loofbossen, maar wordt ook veel aangeplant en veredeld voor de fruitteelt, hoewel de boom als een "moeilijke" wordt omschreven door telers.

Botanische Details

De bloei van de Zoete kers is kort maar krachtig: de duur is beperkt, per exemplaar hooguit één tot twee weken en wordt geïndiceerd door de eerste langer durende warme lentedagen. De bloeitijd is vanaf midden april tot de eerste helft van mei. De bomen vallen dan in de bosranden en bossen waar ze staan meteen op.

De bloemen zijn tamelijk groot en staan in groepjes van twee tot drie met meer groepen bij elkaar aan de toppen van de twijgen bijeen. De ovale kroonbladen zijn spierwit. De kelkbladen zijn teruggeslagen en bedekken het naar beneden in de holle bloembodem ingezakte bovenstandig vruchtbeginsel. Kroon- en kelkbladen staan op de rand van dit vruchtbeginsel ingeplant en er is een groot aantal meeldraden. Door deze opbouw lijkt het vruchtbeginsel halfonderstandig. Het vruchtbeginsel heeft een stijl met stempel. Na bevruchting groeit het vruchtbeginsel uit tot een steenvrucht met een vlezig en zuur smakend vruchtvlees met een echt kersenaroma erom heen. De kers hangt dan aan een lange steel en kleurt van geel naar rood tot soms zwartachtig. De cultuurgewassen hebben een dikker vruchtvlees en zijn gekweekt op een zoete smaak.

De bladeren komen tegelijkertijd met de bloemen uit de knoppen te voorschijn. Ze zijn aanvankelijk lichtgroen en teer, met aan de onderkant een verspreide beharing. Op de lange steel zitten twee klieren vlak onder de aanhechting van de veernervige bladeren. Ze kunnen meer dan een decimeter groot worden, hebben een gezaagde rand en lopen uit in een spitse punt. De vorm is langwerpig en de grootste breedte vind je boven het midden.

Het areaal van Zoete kers omvat Europa met uitzondering van het hoge noorden, Klein-Azië en Noord-Afrika. Naast het voorkomen in onze bossen en in hakhout, is de Zoete kers veel aangeplant en worden varianten vooral ook in de fruitteelt veel aangeplant. Van nature houdt Zoete kers van tamelijk veel licht en staat dan ook vaak aan de rand van onze rijkere loofbossen. Ook op open plekken in het bos wil de soort die op humeuze, losse en redelijk vocht vasthoudende rijkere bodem goed gedijen.

De stam van de boom is erg recht van structuur en het hout van goede kwaliteit. Kersenhout wordt dan ook vaak gebruikt om meubels van te maken. Kersenfineer wordt veel aangewend in de bekleding van kasten, houten wanden en lambrizeringen en dergelijke. Staat de Zoete kers onder minder gunstige omstandigheden, dan kan de normaal glad blijvende stam een soort hars, kersengom, gaan afgeven.

Verwante Soorten

Naast de Zoete kers kennen we de Zure kers. Deze struik of kleine boom is nauw verwant aan de Zoete kers, maar komt minder voor in onze flora. De struik of kleine boom wordt vooral in tuinen geplant voor de veel zuurder smakende kersen, die gebruikt worden voor jam en gebak en ook wel in Kirsch. De Zure kers is ook bekend onder de naam Morel.

De stam van de Zoete kers valt op door de horizontale lenticellen, zoals die in de video in beeld gebracht worden. De op zich gladde oppervlakte van de bast splijt over een zekere lengte open waardoor via deze lenticellen lucht in de stam kan komen. Aan deze lenticellen is de Zoete kers ook in de winter gemakkelijk te herkennen. Ook andere boom- en struiksoorten uit de Rozenfamilie of Rosaceae vertonen deze karakteristieke lenticellen.

Wanneer je de bloem van Zoete kers (uit de Rozenfamilie) voor het eerst ziet, lijkt onder de kroon- en kelkbladen een knobbel zichtbaar. De eerste reactie is dan: 'Oh, een onderstandig vruchtbeginsel'. In feite hebben we bij deze plantensoort te maken met een bovenstandig vruchtbeginsel, dat mét de bloembodem is ingezakt. Daardoor ontstaat er gemakkelijk discussie omtrent de vraag of je hier te doen hebt met een bovenstandig of (half)onderstandig vruchtbeginsel. Mogelijk hangt deze onduidelijkheid samen met het feit dat, evolutionair gezien, binnen de Rozenfamilie de soortvorming nog steeds gaande is.

Aanplantpakketten en Services

Hieronder een overzicht van de verschillende aanplantpakketten en services die beschikbaar zijn:

labels:

Zie ook:

• Courgette Zoete Aardappel Soep: Gezond & Smaakvol!
• Vegetarisch Recept met Zoete Aardappel: Gezond & Heerlijk!
• Vegetarisch Recept met Pompoen & Zoete Aardappel: Heerlijk & gezond!
• Ontdek het Ultieme Moederdag Ontbijt Bezorgen in Nijmegen – Verrassing Gegarandeerd!
• Ontdek Snoepgoed Gemaakt Door Bijen: De Zoete Verleiding Uit de Natuur Die Je Niet Mag Missen!