Je hebt het vast wel eens gehoord of misschien zelf wel gedaan: als je zout morst, moet je gelijk wat zout over je linkerschouder gooien. Zout knoeien betekent namelijk ongeluk. Dat kun je alleen afwenden door zout in de ogen van de duivel te strooien.

De Oorsprong van het Bijgeloof Rond Zout Morsen

Het idee dat zout morsen ongeluk brengt, zou terug te voeren zijn op Judas Iskariot, één van de twaalf apostelen. In Het laatste avondmaal van Leonardo da Vinci stoot Judas een zoutvaatje om als teken van zijn verraad. Maar waarschijnlijk is het bijgeloof over zout al ouder.

De oude Grieken ontdekten al hoe magisch zout is: je kunt er vlees en vis mee conserveren en het was erg kostbaar - een zonde dus om te verspillen. In de loop der tijden ontstonden zo diverse rituelen rondom het zoutvat op tafel. Wist je bijvoorbeeld dat bij het dekken van de tafel eerst het zoutvat geplaatst moet worden, om bij het afruimen als laatste te verwijderen?

Sedert de aanvang der beschaving geldt zout als kostbaar, nodig om in leven te blijven, onheilwerend, zuiverend, en heilig als het brood. In de oude Oriënt geloofde men in de demonenverdrijvende kracht van zout, bij vele cultische handelingen speelde het een rol, en katholieke priesters gebruiken het tegenwoordig nog bij de aanmaak van wijwater en bij de doop.

Geheel volgens de praktische en symbolische betekenis is zout ook onderwerp van talloze bijgelovige overtuigingen. Het niet zorgvuldig omgaan met zout brengt ongeluk. Zout morsen tijdens het trouwmaal betekent moeizame huwelijksjaren; met Silvester staat het voor een heel jaar vol mislukkingen.

Zout als Brenger van Geluk

Maar zout kan ook geluk brengen. Sommige mensen nemen altijd een zakje zout mee voor zakelijk succes. En volgens een ander gebruik mag alleen de eter zout over zijn of haar eigen eten strooien, om het geluk zelf in de hand te houden.

Bijgeloof: Meer dan Alleen Geluk en Ongeluk

Vrijdag de 13de, klavertje vier, een vallende ster… Voortekenen van geluk of ongeluk. De vingers kruisen, duimen, afkloppen… Even zo vele rituelen om ongeluk af te wenden. Bijgeloof hoort bij mensen. We denken dat we daarmee ons lot kunnen beïnvloeden.

Bijgeloof is iets aparts. Mensen zijn geprogrammeerd om structuren, patronen en verbanden te zien. Dat is niet zo gek - we hebben dat vermogen nodig om te kunnen overleven. Donkere wolken kunnen onweer betekenen, geritsel in de bosjes kan op een roofdier duiden. Zo vreemd is het niet dat je in je dagelijkse leven geneigd bent om bepaalde patronen en verbanden te leggen die in werkelijkheid niets met elkaar te maken hebben. Daarnaast hebben mensen behoefte aan controle, we willen graag invloed uitoefenen op ons eigen lot.

Bijgeloof (ook wel volksgeloof of alternatieve religiositeit genoemd) is een geloof dat niet op een godsdienst gebaseerd is, ook al hebben ze het geloof in het bovennatuurlijke gemeen. Bijgeloof ontstaat wanneer mensen geen verklaring voor een gebeurtenis kunnen geven, het daarom maar toewijzen aan bovennatuurlijke krachten en die vervolgens proberen te sturen.

De Psychologische Betekenis van Bijgeloof

Het aardige is dat bijgeloof mensen kan helpen om beter te presteren omdat het zelfvertrouwen geeft. Bijgeloof wakkert namelijk ook de menselijke eigenschap aan verschillende concepten met elkaar te verbinden om ergens een verklaring aan te kunnen geven, zelfs als er geen werkelijk verband is. Denk maar aan een geluksmunt of een mascotte.

Bijgeloof in Hekserij

“Voor veel mensen valt hekserij onder bijgeloof, terwijl het voor heksen zelf werkelijkheid is,” zegt heks Lunadea, auteur van Heks in het groen. In hekserij wordt bijgeloof echter niet afgedaan als bij-geloof maar wordt het gezien als oude gebruiken/rituelen die waarheid bevatten.

In hekserij integreer je symboliek in je magische handelingen. Als je bijgeloof bestudeert en het tegen het magische symbolische raamwerk houdt waarmee heksen werken, zul je veel overeenkomsten en verbanden zien tussen die twee.

Rituelen en Gebruiken: Diepgeworteld in Onze Cultuur

Zonder dat we het beseffen hebben veel bijgelovige rituelen zich inmiddels diepgeworteld in onze gebruiken: feliciteren bij een verjaardag, kaarsjes uitblazen en een wens doen, proost zeggen als je de glazen tegen elkaar klinkt en je hand voor je mond houden als je gaapt.

Zout Over Je Linkerschouder: Een Oud Gebruik

Zout over je linkerschouder gooien om ongeluk af te weren is een oud gebruik. Zout is een sterk afwerend en zuiverend middel. Gooi je dat over je linkerschouder (de magische kant van je geest) dan zal achter jou ongezien het ongeluk worden gezuiverd door het zout.

De Spirituele Betekenis van Bijgeloof

En zo kun je heel veel symboliek verklaren. De Grote Nederlandse Larousse Encyclopedie zegt daarover: ‘Zolang de mens het antwoord niet kent op alle levensvragen of de levensmysteries niet doorgrondt, zal hij in de religie of daarbuiten naar een (concreet) antwoord blijven zoeken. Niet-begrijpen brengt vaak angst met zich mee en deze onzekerheid vormt een krachtige voedingsbodem voor alle soorten van bijgeloof.’ Kortom: zolang we niet alles kunnen verklaren, zal bijgeloof blijven bestaan.

Voortekenen van Geluk en Ongeluk

Gelukstekens of ongelukstekens over bijgeloof of symbolen die als geluk- of ongeluk voortekens gezien worden en in verschillende landen als bijgeloof of volkswijsheid gelden. Hierbij dient opgemerkt te worden - net als bij de zwarte kat hierboven- dat hetgeen in de ene cultuur als ongeluksteken geldt, in een andere cultuur of land juist als geluksteken gezien kan worden.

Culturele Verschillen in Bijgeloof

Bekende voorbeelden zijn: onder een ladder doorlopen, knoeien of morsen van zout of het zien van een zwarte kat, hetgeen ongeluk zou brengen. Toch is bijgeloof cultureel gebonden. Een voorteken c.q. de interpretatie ervan, kan van land tot land aanzienlijk verschillen en zelfs een tegengestelde betekenis hebben.

De Zwarte Kat als Voorbeeld

De zwarte kat is hier een goed voorbeeld van. In sommige culturen en volksbijgeloof, zoals in Europa en Amerika is het een voorteken van ongeluk, maar in Engeland bijvoorbeeld is het juist een teken van geluk als een zwarte kat je weg kruist. Tevens zijn er verschillen wat betreft positie en richting; waar de één zegt dat het alleen maar ongeluk brengt als je de zwarte kat ziet aankomen bij frontale nadering, zegt de ander juist dat dit alleen het geval is als je deze ziet weglopen of zijdelings voorbij ziet schieten.

Bijgeloof en Praktische Oorsprong

Zo is er meer bijgeloof ontstaan, hetgeen een eigen leven is gaan leiden, maar waarvan men de herkomst niet weet of beseft of waarbij de bron niet meer te achterhalen is. Een redelijk bekend voorbeeld is, dat hoeden (en jassen) op bed leggen, ongeluk zou brengen. Wat hier echter aan ten grondslag ligt, is dat men in de vorige eeuwen hoeden droeg en met een flink luizenprobleem worstelde (en nog geen afdoende middelen tegen luizen had). Een hoed of jas op het bed leggen, betekende dus een snelle verspreiding van luizen op hoed en jas naar het (kussen op het) bed en vice versa. Een hele praktische reden dus!

Overige Bijgelovige Gebruiken en Voortekenen

  • In de regen lopen
  • Een takje witte heide
  • Een klavertje vier vinden

Vooroordelen en bijgeloven die te maken hebben met alles om ons heen. Bijgeloof is iets universeels en ze hebben hun wortels in menselijke angst of zelfs ongelukkige toevalligheden en spirituele onrust. Vandaag geloven we misschien niets van dit alles, maar het is altijd interessant om ze te herinneren.

Toch zijn er veel bijgeloven die verband houden met de rituelen van de koffietijd. Omdat koffie in Griekenland iets is dat bij begrafenissen en bij herdenkingen wordt aangeboden, proosten we niet met een kop koffie en zeggen we ook geen”proost”. Als je koffie kleine bubbels op het oppervlak heeft, maakt het niet uit. Maar als de Griekse koffie uit het koffiepotje (= Briki) gemorst wordt wanneer we het koken … .. En vergeet niet … de koffiedrab in een kopje verbergt voortekenen voor de toekomst!

Griekse Bijgeloven

  • Boze oog (mati) & het spugen: Men gelooft dat het spugen de duivel en het ongeluk weg jaagt. Daarom, wanneer iemand over slecht nieuws praat (doden, ongelukken …), spugen de anderen en fluisteren “ftou, ftou, ftou” (drie keer).
  • Bellen: Ze worden beschouwd als een amulet tegen demonen.
  • Kruispunten: Ze worden beschouwd als de ideale plaats voor magie. Er werd ook gezegd dat als je ’s nachts op een kruispunt linksaf zou slaan, je door demonen zou worden aangevallen.
  • Hond: Als een hond je naar huis volgt, is dat een teken van geluk.
  • Tanden: Wanneer een kind een tand verliest, gooit hij het op de dakpannen van het huis zodat de nieuwe tand krachtig en gezond doorkomt.
  • Hoefijzer: Er beschouwd dat hoefijzers geluk, kracht en gezondheid brengen.
  • Regenboog: Het brengt veel geluk als je een regenboog ziet.
  • Ster: Het brengt pech om de sterren te tellen.
  • Basilicum: Het is goed om een pot basilicum bij de ingang van je huis te hebben.
  • Spinnen: Een spinnenweb in de hoeken van het huis is een teken van geluk.
  • Lieveheersbeestje: Als een lieveheersbeestje op je valt, is dat een teken van geluk.
  • “Proost!”: Het brengt ongeluk om “Proost” te wensen en met je glas te klinken zonder te drinken.
  • Huwelijk: Het brengt ongeluk als de bruidegom de bruid met haar bruidsjurk voor de bruiloft ziet.

Bijgeloof Rond Eten

Geloof jij in ongeluk op vrijdag de 13de? Moet jij ook op hout afkloppen als je iets hebt gezegd waarvan je niet wilt dat het uitkomt? Durf jij niet onder een ladder door te lopen en denk je dat schoenen op tafel armoede opleveren? Dan ben je best bijgelovig. Maar wist je dan ook dat er allerlei soorten blijgeloof zijn rondom eten?

  • Het zachtgekookte eitje: In engeland durven ze het eierlepeltje niet door de lege dop van het eitje te drukken.
  • Rijst: Het is belangrijk om rijst naar een bruidspaar te gooien, omdat er allerlei jaloerse geesten om hen heen hangen die ze willen lastigvallen.
  • Broodkorstjes: Heb jij al een schoonmoeder? Eet dan alsjeblieft alle korsten van je brood op, want daarmee bezorg je jezelf een goede band met haar. Bovendien zorgen broodkorstjes voor grote borsten.
  • Brood: Gooi nooit zomaar brood weg, dat zorgt voor armoede.
  • Beschadigd of asymetrisch eten: Ben je zwanger en woon je in Korea, zorg er dan voor dat je geen beschadigd of asymetrisch eten neemt.
  • Graan en wijn: Is er recent iemand van jouw familie of kennissenkring overleden? Zoek dan een graanzolder en wijnkelder op en schud de wijn en graan door elkaar. Wijn moet je trouwens altijd inschenken met je linkerhand, anders brengt het ongeluk. Knoei vooral lekker met de wijn.
  • Toasten: Toast je ergens op? Dan is het van belang dat je elkaar tijdens de toast in de ogen kijken.
  • Zout: Zout brengt geluk! Neem altijd een zakje zout mee want het zorgt voor succes. Houd het zakje zout in je hand als je in een duistere situatie bent, want het kan je beschermen. Met zout mag je trouwens niet knoeien, want dat brengt ongeluk. Doe je dit wel, dat kan je het alleen goedmaken door 3 keer een handje van het geknoeide zout over je linker schouder te gooien. Dek je een tafel, dan moet je ervoor zorgen dat het zout als eerste op tafel staat en als laatste weer de tafel verlaat.
  • Appels: Eet geen appels op 1ste Kerstdag, want dat is een zonde.
  • Bestek: Kruis je bestek niet als je het op je bord neerlegt, want dat brengt ongeluk.

Waarom Kloppen We Af op Hout?

Als je overmoedig zegt dat je nooit ziek bent, klop je misschien drie keer onder een houten tafel, want je tart het lot.

Het idee dat je gevaar kunt afwenden door het af te kloppen op ongeverfd hout, is heel oud.

Veel oude volkeren, met name de Kelten, geloofden dat er goede geesten in de bomen huisden. Door op het hout te kloppen, werden die te hulp geroepen.

In grote delen van Europa en de VS bestaan variaties van het afkloppen.

labels: #Ei

Zie ook: