Verspenen, een groeisteun voorzien, dieven, snoeien en idealiter een ereplaats in de serre - de weg naar sappige, zoete tomaten kan soms lastig zijn. Het is echter nog vervelender als ziekten en insecten je oogst bederven. Wij stellen je de drie meest voorkomende plagen voor en tonen je, hoe je ze tijdig herkent en bestrijdt.

Waarom je niet alle ziekten en insecten op tomaten hoeft te kennen

Laten we eerlijk zijn, de omstandigheden voor het telen van tomaten in onze contreien zijn niet altijd zo optimaal. Tomaten hebben lange, warme zomers nodig met heel veel zon. Daarenboven hebben tomatenplanten heel wat gevaarlijke vijanden. Het goede nieuws : om je planten voldoende te beschermen, hoef je niet alle ziekten en insecten te kennen. Veel plagen lijken namelijk heel hard op elkaar. Schimmelziekten steken bijvoorbeeld altijd de kop op bij warm en vochtig weer. Zuigende insecten geven dan weer de voorkeur aan jonge en verzwakte tomatenplanten.

Hieronder stellen we je de drie vaakst voorkomende plagen voor. Als je de bijhorende regels goed opvolgt, zal je het risico op een aantasting aanzienlijk reduceren.

De meest voorkomende tomatenziekte

1. Tomatenplaag (Phytophthora)

Phytophthora is waarschijnlijk de meest gevreesde tomatenziekte. Ze kan de vruchten zelfs vóór de oogst nog oneetbaar maken. Eenmaal de ziekte je plant zwaar heeft aangetast, kan je spijtig genoeg niets meer doen. Daarom is het belangrijk dat je preventieve maatregelen neemt en de aangetaste plantendelen snel identificeert.

Phytophthora op tomaten voorkomen

Phytophthora Infestans wordt veroorzaakt door een schimmel die zowel tomaten als aardappelplanten aantast. Regel nr. 1 om de verspreiding van de ziekte te voorkomen : plant tomaten en aardappelen nooit dicht bij elkaar. Het gevaar schuilt in de bodem want daar overwintert de schimmel. Bij nat weer kan hij gemakkelijk op de plant overgaan.

Ook opspattend water bij sterke regenval is vooral bij tomaten in vollegrond een risico - in serre is het gevaar voor een schimmelaantasting beduidend lager. Om het risico te minimaliseren, kan je het beste uit voorzorg de onderste bladeren van de tomatenplant verwijderen. Let er bij het begieten op dat er geen water op de plant spat. Hoe droger de planten staan en hoe beter de bladeren kunnen drogen na een regenbui, hoe kleiner de kans op Phytophthora.

Tomatenplaag tijdig herkennen

In het eerste stadium van de schimmelaantasting verschijnen op de bovenzijde van de bladeren lichtbruine vlekken. Controleer direct de onderzijde van de bladeren waar de sporen zich uitbreiden in de vorm van witte pluisjes. Verwijder aangetaste bladeren meteen en gooi ze in de vuilnisbak. Als de aantasting al te ver gevorderd is, zullen de bladeren uiteindelijk zwartkleuren en afsterven. Dan zijn de vruchten meestal al besmet.

2. Witte vliegjes op tomaten

De witte vlieg is een van de meest voorkomende plagen op tomaten. In principe is het insect ongevaarlijk. Het plant zich echter zo snel voort, vooral in een warme en vochtige serre, dat het de hele oogst kan vernietigen.

Witte vliegjes op tomaten herkennen

De witte vlieg legt haar eitjes op de onderzijde van de bladeren van je tomatenplant. De larven die uit deze eitjes komen, zuigen het plantensap uit de bladeren. Ook de volwassen diertjes voeden zich met het sap van de tomatenbladeren. Je kan de aantasting herkennen aan de kleine, licht gekleurde spikkels op de bladeren. Op de onderzijde kan je de lichtgroene vliegjes opmerken. De insecten zijn bijzonder beweeglijk en vliegen op bij de minste aanraking van de bladeren.

Terwijl ze het sap uit de bladeren zuigen, scheiden de vliegjes honingdauw af. Deze zoetigheid vormt op haar beurt die ideale voedingsbron voor roetdauw. Dit is een zwarte schimmel die alle delen van de tomatenplant kan aantasten.

Witte vliegjes op tomaten voorkomen

De hoeveelheid telt - een paar witte vliegjes zullen de ontwikkeling van je tomatenplant niet schaden. Maar als de omstandigheden goed zijn, plant het insect zich razendsnel voort. Bij temperaturen vanaf 24°C en bij een hoge luchtvochtigheid kan één vrouwtje in haar leven tot wel 400 eitjes leggen. In de serre is het risico op snelle voortplanting bijzonder groot. Om dit risico te beperken raden we je aan om de serre regelmatig te verluchten. Zorg ervoor dat de luchtvochtigheid en de temperatuur niet té hoog worden. Zo rem je de ontwikkeling van de witte vliegjes effectief af.

3. Bladluizen op tomaten

Als de aantasting te ernstig is, kunnen ook bladluizen een bedreiging vormen voor je tomatenplanten. Zij zuigen het plantensap uit de bladnerven. Virussen en schimmelziekten kunnen zo de plant binnendringen. Dit is vooral gevaarlijk voor jonge en verzwakte planten.

Bladluizen op tomaten herkennen

Of ze nu groen, zwart of roodbruin zijn - bladluizen kan je heel gemakkelijk herkennen. Ze zitten meestal in groepjes op de stengels of op de onderzijde van de bladeren van je tomatenplanten. Als ze talrijk aanwezig zijn, zullen ze zodanig veel plantensap uit de bladeren zuigen, dat de bladeren oprollen, bruinkleuren en uiteindelijk afvallen. Net zoals witte vliegjes scheiden bladluizen kleverig honingdauw af. Als bladluizen aan het werk zijn, zijn de bladeren van je tomatenplanten meestal bedekt met kleverige, glanzende spikkels.

Bladluizen op tomaten voorkomen

Hoe sterker en veerkrachtiger je tomatenplanten zijn, hoe kleiner de kans dat ze worden aangevallen door bladluizen of beschadigd raken door de aantasting. Zorg er dus voor dat je tomatenplanten zich in de tuin helemaal comfortabel voelen. Voldoende zon en bescherming tegen wind en regen zijn net zo belangrijk als voldoende water en voedingsstoffen. Na bijzonder zachte winters kunnen je tomaten echter - zelfs met de beste zorg - worden aangevallen door bladluizen.

Bladluizen op tomaten bestrijden

Gelukkig is de bestrijding van bladluizen op tomaten heel gemakkelijk. Bij een kleine aantasting van je de aangetaste bladeren gewoonweg van de plant verwijderen. Bij warm en droog weer kan je ook proberen de bladluizen met een zachte waterstraal van de plant te spoelen. Bij een vochtig klimaat doe je dit liever niet - zo krijgen schimmelziekten namelijk vrij spel.

De beste en eenvoudigste methode om bladluizen op tomaten te bestrijden, is het gebruik van een biologisch product op basis van koolzaadolie. Bij een correcte dosering is het olieachtige product niet schadelijk voor de tomatenplant of voor de vruchten. De bladluizen daarentegen zullen onder de laag stikken en kunnen na enkele dagen eenvoudig van de plant worden gespoeld. Het gebruik van producten op basis van koolzaadolie, zoals COMPO Bio Insect Stop, is toegelaten in openlucht en onder glas.

Neusrot

Neusrot is, zoals iedere tomatenteler weet, een bruin/zwart litteken (een ‘zoutje’) aan de onderkant van de vrucht. Het is doorgaans het gevolg van vochtstress of een calciumgebrek (minder dan 0,08% Ca in droge stof). In de basis is neusrot een tekort van calcium in de vruchtcellen, waarbij de oorzaak vaak in het klimaat van de plant ligt. Een calciumgebrek wordt in de praktijk als belangrijkste oorzaak aangemerkt voor het ontstaan van neusrot. Het is zeker een belangrijke factor en ook eenvoudig om te controleren.

Maar het hoeft niet te betekenen dat er te weinig calcium toegediend wordt; beter is om te spreken van een calciumgebrek in de vrucht. De opname van calcium is lastig voor de plant. Calciumopname moet ook fysiek mogelijk zijn. Calcium kan alleen worden opgenomen door de jonge wortelpunten, waar het tussen de cellen door naar binnen glipt. Dit is goed beschreven aan de hand van de theorie van de ‘Bandjes van Caspary’. Dit zijn de dunne kurklaagjes die tussen de cellen worden aangelegd als het weefsel wat ouder wordt. Zodra deze kurklaagjes aangelegd zijn, kan het calcium er niet meer door.

Zelfs als er voldoende calcium wordt gegeven, de plant een goede verdamping heeft en voldoende wortels heeft ontwikkeld, dan nog kan de opname van calcium sterk verstoord worden door de aanwezigheid van andere voedingselementen. Een goed voorbeeld is een overmaat aan kalium in de voedingsoplossing. Teveel kalium remt de opname van calcium (een antagonisme). Uit een proef in de demokas in Yara Vlaardingen bleek dat teveel kalium neusrot gaf, terwijl er voldoende calcium beschikbaar was. Maar ook een behandeling met erg laag Kalium met ruim voldoende calcium, gaf neusrot en andere kwaliteit problemen. Vaak wordt ammonium ook als dader van neusrot aangewezen. Ook hier geldt weer dat teveel fout is. Maar dat geldt ook voor te weinig. De plant heeft meestal een beetje ammonium nodig om te voorkomen dat de pH in de mat niet teveel oploopt.

Ook veel sporenelementen komen bij een hogere pH in de problemen, zoals mangaan, zink en koper. Het kan zelfs nodig zijn om een ander type Fe-chelaat te gaan gebruiken die beschikbaar is bij hogere pH-waarden. Maar zelfs de beschikbaarheid van calcium kan bij een hogere pH minder worden. Door de hoge pH (>6.2 - 6.5) reageert calcium met fosfaat en vormt een neerslag. Wees dus voorzichtig met iets weglaten en “blijf op het midden van de brug”.

Interne neusrot is waar de zaad en tomatenwanden grijs of zwart worden, maar het oppervlak van de vrucht onaangetast is. Dit is normaal gesproken als gevolg van een kort calcium- of vochtgebrek. Een goede toevoer van calcium gedurende de gehele levenscyclus van het gewas zal bijdragen om deze ziekte te verminderen. Een hoge zoutconcentratie beperkt de calciumopname, en verhoogt daardoor het risico op neusrot. Eén van de meest inducerende factoren voor neusrot is waterstress, zij het door een gebrek of een teveel. Probeer na zonsondergang een sterke daling van de omgevingstemperatuur te realiseren, waardoor de plant sneller afkoelt dan de vruchten. Warme delen van de plant blijven dan langer water aantrekken en krijgen hierdoor net wat meer voeding.

Overzicht van veelvoorkomende tomatenziekten en plagen

Hieronder een overzicht van de meest voorkomende ziektes die kunnen voorkomen bij tomatenkweek:

  1. Tomatenplaag (Phytophthora): Op blad, stam en vruchtstelen ontstaan donkerbruine tot zwarte vlekken. Ook de vruchten hebben bruine vlekken aan de buitenkant en vertonen aan de binnenkant een droog rot. Preventieve maatregelen: altijd goed luchten in een kas, tomatenplanten afdekken met een afdak buiten. Curatief: de eerste aangetaste bladeren of stengels snel en zorgvuldig verwijderen.
  2. Botrytisrot: Op jonge plantjes kunnen bruine vlekken op de stengel ontstaan en afsterven. Op grotere planten ontstaan rotte, bruine plekken met een bruingrijs schimmelpluis. Preventief: zoveel mogelijk luchten en watergift beperken. Curatief: rotte stengels wegknippen en rotte vruchten verwijderen.
  3. Valse meeldauw: Op de bovenzijde van het blad ontstaan geelbruine vlekken met aan de onderzijde een groen tot bruinachtig pluis. Preventie: Verluchten, verluchten en verluchten! Watergift beperken.
  4. Voetkanker of voetrot: Er komen bruine vlekken op de stam dichtbij de grond. De bladeren worden geel en sterven af. Vruchten krijgen ook bruine of zwarte ronde plekken. Preventie: niet planten in te koude grond en voldoende vruchtwisseling realiseren. Zieke planten onmiddellijk verwijderen.
  5. Witte vlieg: De larven en volwassen witte vliegen zuigen plantensappen van de tomatenplant. Het teveel aan suikers dat ze daarmee opzuigen, scheiden ze terug uit en geeft een plakkerige massa die de tomaten bevuilt. Preventie: hang ‘gele kleefplaten’ op in de kas om de eerste witte vliegen te signaleren en weg te vangen. Bestrijding: gebruik ‘Encarsia sluipwespen’ of ‘Eretmocerus sluipwespen’ om de witte vlieg te bestrijden.
  6. Kasspint: Een millimeter kleine spintmijt die aan de onderkant van de bladeren zuigt waardoor er aan de bovenkant gele vlekjes ontstaan. Op de duur verkleuren de bladeren volledig en zie je de vorming van spinsel tussen de bladeren. Preventie: goed verluchten maar anderzijds echte tochtplekken vermijden. Curatief: Gebruik ‘Phyto-mite’ of ‘Forni-mite’ om de spintplaag in een vroeg stadium onder controle te krijgen.
  7. Neusrot: Op de aangetaste vrucht is een bruine, leerachtige plek zichtbaar. De reden kan verschillend zijn: calciumgebrek, te hoge zoutconcentratie, teveel meststoffen, gebrek aan water…
  8. Barstende vruchten: Rijpe vruchten barsten gemakkelijk als ze teveel water krijgen. Let dus op met teveel water geven en pluk de vruchten voor je giet.

Tips voor gezonde tomatenplanten

  • Verzorg je planten zo goed mogelijk.
  • Geef regelmatig water aan de voet van de plant.
  • Geef elke 5 weken een eetlepel extra voeding.
  • Zorg voor wat steun als ze dat nodig hebben.
  • Haal de dieven van de hoge tomaten telkens weg.
  • Zorg ervoor dat regenwater makkelijk op kan drogen.
  • Knip dus af en toe ook een gezond blad weg om de plant wat lucht te geven.
  • Inspecteer je planten regelmatig, vooral bij vochtig en warm weer en tegen het eind van de zomer.
  • Knip aangetast blad meteen weg, net als de tomaatjes met een vreemde kleur.
  • Knip regelmatig al het lelijke blad weg.

labels:

Zie ook: