Met late oogsten in een nat najaar is zwarte spikkel een punt van zorg voor telers en de handel in verse, verpakte aardappelen. Het is een probleem dat al jaren speelt. Met chemie zal het niet verdwijnen.

Wat is Zwarte Spikkel?

Zwarte spikkel wordt veroorzaakt door de schimmel Colletotrichum coccodes. De schimmel kan de knollen en het gewas bij aardappelen infecteren en zich vermeerderen, met name onder vochtige omstandigheden. Aardappel is een van de vele waardplanten die de schimmel heeft. In de glastuinbouw besmet de schimmel andere gewassen, zoals tomaat en aubergine of komkommerachtigen en boonachtigen. In uien veroorzaakt de schimmel dode plekjes in het blad, gedraaide bladen en bleke uien.

Deze tast de knollen aan en is daarmee een kwaliteitsbedreiging. Maar de ziekte tast ook het gewas aan. Voor telers en onderzoekers is onduidelijk hoe groot de impact van de schimmel is. De knolaantasting lijkt op de symptomen van zilverschurft en ontstaat veelal onder dezelfde omstandigheden. Laboratoriumonderzoek kan aantonen in hoeverre een knol door zilverschurft en zwarte spikkel aangetast is. Voor de consument is het op het oog hetzelfde.

Daarom is het voor de omzet van verpakkers van verse, gewassen tafelaardappelen om het even welke schimmel de oorzaak is.

Deskundigen nemen aan dat zwarte spikkel in de grond lang en onder koude omstandigheden kan overleven in de vorm van sclerotiën. De schimmel gedijt bij temperaturen boven de 25 graden, en 10 graden daarboven en -onder. Waarschijnlijk verlaagt een schimmelbesmetting de opbrengst, doordat het gewas vroeger afsterft.

De eerste besmetting kan met aangetast pootgoed plaatsvinden.

Onderzoek naar Zwarte Spikkel

De aandacht van agrarische media voor zwarte spikkel in dit najaar hangt niet samen met een toename van het probleem. Onderzoeker Huub Schepers van Wageningen University & Research (WUR) en Research Open Teelten in Lelystad gaat er voorlopig vanuit dat zwarte spikkel al jaren speelt en dat de ernst niet toegenomen is. Gericht onderzoek deed WUR jaren geleden in opdracht van het, toen nog bestaande, productschap. Schepers refereert aan een rapport van onderzoeker Kees Bus van vijftien jaar geleden. 'Sinds die tijd deden we alleen wat contractonderzoek voor bedrijven.

Schepers kan zich voorstellen dat intensief gebruik van fungiciden invloed heeft op de selectie van plantpathogene schimmels. Op het proefbedrijf van WUR in Westmaas bleek dit jaar dat de aardappelen die in augustus gerooid werden grotendeels vrij waren van zwarte spikkel. Daarna volgde een natte periode.

Impact op de Aardappelhandel

Directeur Wim van de Ree van tafelaardappelleverancier Nedato uit Oud-Beijerland zegt dat de verpakkers het complex zilverschurft-zwarte spikkel al jaren beschouwen als vijand nummer 1 voor kleinverpakkers. Zeker na het wassen van de aardappelen. 'Op het blote oog is het verschil tussen de schimmels moeilijk te zien. Vooral in natte jaren vinden we het.

Beheersingsmaatregelen tegen zwarte spikkel

De Nedato-directeur stelt dat er geen chemische oplossing is. Een enkel middel heeft misschien een lichte nevenwerking op zwarte spikkel, maar dat gaat de situatie niet veranderen. 'We moeten het aanpakken in de totale keten van pootgoed, grond en bewaring.

Volgens Van de Ree is het aan de telers om continu op te letten dat er geen schimmelgroeibevorderende omstandigheden optreden. 'Begin al met schoon pootgoed', tipt hij. 'Je kunt vochtige situaties in het veld niet voorkomen. Maar na het rooien moet je vooral snel drogen. Zorg dat er geen condens in de bewaring ontstaat. Als je partijen in de bewaring krijgt met verschillende vochtgehaltes, moet je snel homogeniseren. Droog ze en houd ze droog. Het wassen is een risico op zich, maar de consument wil tegenwoordig nu eenmaal een schone aardappel zonder grond, zegt Van de Ree. 'Ook hier is het oppassen voor de verpakker.

Uiteindelijk denkt Van de Ree dat de weerbaarheid van de teelt omhoog moet om de zwarte spikkel verder terug te dringen. Met compost, groenbemesters, een ruime vruchtwisseling, de juiste bouwplansamenstelling en het stimuleren van antagonisten kan op termijn - misschien over tien jaar - een sterker gewas bijdragen aan een schone knol.

Beheersingsmaatregelen tegen zwarte spikkel zijn:

  • minder vatbare rassen telen;
  • schoon pootgoed maar vooral ook schone grond;
  • ruime vruchtwisseling;
  • vroeg oogsten;
  • mechanische koeling voor een goede temperatuursbeheersing en na drogen snel terugkoelen naar 3-4 °C;
  • een rijenbehandeling bij het poten met Amistar.

Met vroeg oogsten wordt bedoeld dat de knollen na de loofdoding, zodra ze huidvast zijn, gerooid worden. Met mechanische koeling is het mogelijk een partij aardappelen sneller koud te draaien en temperatuurschommelingen te minimaliseren, waardoor condensvorming tot een minimum beperkt wordt. Amistar werkt tegen zwarte spikkel. Het wordt toegepast bij het poten in de grond. Er zijn geen tegen zwarte spikkel werkzame knolbehandelingsmiddelen beschikbaar.

Bezoek aan Groot-Brittannië

In Engeland zijn drie bedrijven bezocht; Sutton Bridge Experimental Unit, een onderzoeksinstelling; Solanum, een verpakkingsbedrijf en QV Foods, een bedrijf waar aardappelen voor de verse consumptie worden geteeld. Doel was na te gaan waarom het daar wel mogelijk is om tafelaardappelen te telen met een fraaier uiterlijk dan in Nederland.

Als belangrijkste stappen om tot een betere schilkwaliteit te komen, werden genoemd:

  • beperking van de lengte van het groeiseizoen;
  • onmiddellijk terugkoelen na het inschuren;
  • koud bewaren.

Daarnaast spelen ook rasverschillen in vatbaarheid voor zwarte spikkel, de inoculumdichtheid in de grond, de lengte van de rotatie, de voorvrucht en mogelijk de grondsoort een rol. Een behandeling van de grond bij het poten met Amistar kan de aantasting beperken.

De aanpak van Solanum is gericht op een relatief kleine groep van zeer gemotiveerde en ervaren aardappeltelers, gecombineerd met strakke begeleiding en gebaseerd op veel gewas- en partijgegevens. Dit levert volgens Solanum de beste kans voor continue verbeteringen van het eindproduct en topkwaliteit tafelaardappelen.

Resultaten veldproef 2007

In Groot-Brittannië is een gevoelige toets beschikbaar waarmee het besmettingsniveau van de grond met zwarte spikkel vastgesteld is. Er zijn in de Hoekse Waard en omgeving 20 praktijkpercelen gezocht waar Lady Christl werd geteeld en 20 met Bildtstar en op deze percelen is bij het poten de grond bemonsterd. Deze grondmonsters zijn onderzocht. Bij de oogst zijn knollen verzameld en deze zijn in oktober en eind januari beoordeeld op zwarte spikkel. Er bleek geen enkele relatie te zijn tussen besmetting van de grond en aantasting van de knollen (zie figuur 1).

Ondanks een warme bewaring nam het niveau van de zwarte spikkelaantasting (de bedekking van het schiloppervlak met zwarte spikkel) tussen oktober en eind januari niet toe. Op sommige partijen zat in oktober al volop zilverschurft.

De conclusie op basis van het onderzoek in 2007 en 2008 is dan ook: Toetsing van de grond op Colletotrichum coccodes heeft voor de (tafel)aardappelteelt in Nederland een te geringe voorspellende waarde voor knolbesmetting met zwarte spikkel. De schilkwaliteit van aardappelen kan er niet duidelijk door worden verbeterd.

Overzicht beheersingsmaatregelen
Maatregel Omschrijving
Rassenkeuze Minder vatbare rassen telen
Pootgoed Schoon pootgoed gebruiken
Vruchtwisseling Ruime vruchtwisseling toepassen
Oogsttijdstip Vroeg oogsten na loofdoding
Bewaring Mechanische koeling en snelle terugkoeling
Grondbehandeling Rijenbehandeling bij poten met Amistar

labels: #Koken #Aardappel

Zie ook: