Gekookte en gebakken aardappeltjes of fijngesneden frietjes, we zijn in de Lage Landen verzot op aardappelen. Het zijn dé klassiekers bij uitstek die elke week een vast plaatsje hebben op het menu. En terecht, ze zijn lekker en je zet ze in een vingerknip op tafel. Tenminste als je verse aardappelen zonder scheuten in huis hebt. Of mag je ze ook gewoon wegsnijden? Krijg je te maken met scheuten op aardappelen, lees dan hier wat je moet doen.

Juist omdat aardappelen zo populair zijn, heb je ze standaard in huis. Handig als je er eentje (of meer) nodig hebt voor een sidedish of voor je favoriete pureerecept. Minder praktisch als je ze niet netjes hebt gestockeerd en er scheutjes uit beginnen te groeien. Voor je het weet moeten de aardappelen de vuilnisbak in. Of toch niet? Kan je aardappelen met scheuten opeten of laat je ze links liggen? Moet je de uitlopers, of ‘scheuten’ in de volksmond, bij aardappelen wegsnijden of kan je ze zomaar laten zitten? Wel, als je wil genieten van een heerlijke lunch of avondmaaltijd is het aangeraden om ze weg te snijden. In een scheut bevindt zich namelijk een licht giftige stof. Als je te veel van solanine binnen neemt, bestaat de kans dat je even later met hevige diarree of buikpijn van tafel gaat.

Iedereen heeft wel een zak aardappelen in de voorraadkast liggen. Niet zonder reden, want we zijn in Nederland echte aardappeleters en de meeste van ons eten het minstens eenmaal per week. Toch kan het gebeuren dat je de piepers in de voorraadkast vergeet. Zonde, want voordat je het weet hebben ze uitlopers en moet je ze weggooien. Of is dat wat overdreven? Wanneer je aardappels even laat liggen of in een te warme omgeving bewaart kunnen ze uitlopers krijgen.

Dit zijn de jonge scheuten van de plant waaruit zich een nieuwe plant vormt. Leuk voor als je aardappelen wil kweken in je eigen tuin maar anders ontzettend onhandig. Je aardappels zien er namelijk in een keer een stuk minder smakelijk uit en voor veel mensen is dit reden om ze weg te gooien. Maar is dat eigenlijk wel nodig? Ja en nee. Enerzijds klopt het dat je de uitlopers van aardappels beter niet kunt eten. Ze bevatten namelijk solanine, een giftige stof waarmee de aardappel zich beschermd tegen schimmels en insecten. Anderzijds is het wat overdreven om de hele aardappel weg te gooien.

Je kunt de uitlopers namelijk heel goed afsnijden en de rest opeten. Solanine is namelijk alleen in hele grote hoeveelheden giftig. Je kan dus gerust een hele gezinszak friet opeten zonder bang te zijn voor buikklachten.

Wat is Solanine?

Op plaatsen waar uitlopers groeien, zit namelijk de natuurlijke gifstof solanine. Solanine ontstaat onder invloed van licht in de schil en uitlopers van aardappelen. Deze stof breekt niet af tijdens koken. Je kunt er allerlei klachten van krijgen, zoals buikpijn, diarree of koorts. Maar dat gebeurt alleen als je er heel veel van binnenkrijgt.

De uitlopers hebben nog 2 nadelen: ze maken de aardappel taaier en het vitaminegehalte daalt. Bewaar aardappelen daarom niet te lang, in het donker en niet te warm, bij voorkeur in de kelder of kelderkast. Dan komen er niet zo snel uitlopers aan de aardappelen.

Eet je aardappelen in de schil, neem dan daarvoor zo vers mogelijke aardappelen zonder uitlopers. Koop aardappelen eens rechtstreeks bij de boer. Heerlijk, als ze net geoogst zijn. De aardappelen bevatten dan ook nog geen uitlopers. En als je dan op de fiets springt om een kilootje te kopen, neem dan van die handige katoenen groentenzakjes mee. Dat scheelt weer verpakkingmateriaal.

Hoe Aardappelen Bewaren?

Voorkomen is echter beter dan genezen en daarom is het slim om aardappels op de juiste manier te bewaren. Zo kun je volgens het Voedingscentrum de aanmaak van uitlopers voorkomen. Het beste kun je aardappels op een donkere, droge en koele plaats bewaren. Te hoge temperaturen zorgen namelijk voor uitlopers. Ook kunnen uitlopers ontstaan door een te grote hoeveelheid vocht. Een droge, koele en donkere voorraadkast is dus een must.

Een andere manier om uitlopers te voorkomen, is door je aardappels niet te lang te bewaren. Na ongeveer twee tot vier weken hebben ze de beste tijd gehad en doe je er goed aan om de overgebleven aardappels lekker op te eten. Misschien wel het makkelijkste wat je kunt doen met overgebleven aardappels is de aardappels opbakken in de pan. Of iets uitdagender: frittata of gnocchi maken.

Aardappelen kopen, dat doe je in een grote zak. Je hebt bijna altijd teveel aardappelen mee naar huis voor het gerecht dat je gaat klaarmaken. De rest van de aardappelen verdwijnt en na een tijdje vraag je je af: zijn deze nog wel goed? Je blijft namelijk achter met zachte aardappelen waar een heleboel scheuten uitkomen. Wij zochten uit of het nog veilig is om ze te gebruiken.

Levende Knollen

Op aardappelen.nl lees je dit: "Aardappelen zijn levende knollen en zullen na verloop van tijd proberen wortels te ontwikkelen. Als je de wortels gewoon verwijdert, is er niets aan de hand. Het vormen van wortels onttrekt alleen vocht aan de aardappel, verder heeft dit geen invloed op de aardappel zelf. Hooguit kan het wat zachter worden doordat het vochtgehalte lager is, maar zelfs dat is geen probleem."

Het is dus met andere woorden helemaal oké om de aardappel nog op te eten. Ergens voel je zelf wel aan of de aardappel nog bruikbaar is of écht de vuilnisbak in moet. Verwijder bij een exemplaar waar je nog iets of wat tevreden van bent de scheuten, schil de aardappelen en voilà, perfect eetbaar. Je kan er een lekkere puree mee maken, een hutsepot bereiden of een verrassend roerbakgerechtje op het menu zetten.

Allereerst is het belangrijk om te weten waardoor uitlopers ontstaan. Wanneer de aardappelen er al een tijdje liggen en/of in een te warme omgeving worden bewaard, verschijnen de kleine worteltjes uit de aardappelen.

De uitlopers zelf kun je beter niet opeten. In de uitlopers zit namelijk het giftige stofje solanine, waarmee de aardappel beschermd wordt tegen schimmels en insecten. Maar geen nood, als je ze er goed afsnijdt is er niks aan de hand. Van dit stofje kun je overigens flink buikpijn, diarree of koorts krijgen. Maar... dan moet je er wel kilo’s van eten per dag. Mocht je een keer een kleine hoeveelheid binnen hebben gekregen dan is dus er niks aan de hand.

Aardappels met uitlopers zijn vaak wel taaier en bevatten minder vitamines. Je kunt daarom nog altijd beter voorkomen dat er überhaupt uitlopers ontstaan. Wanneer je de aardappels goed bewaart, zul je zien dat er bijna nooit uitlopers op zullen ontstaan. De beste plek om ze te bewaren? Op een koele, droge en donkere plek. Denk bijvoorbeeld aan een kelder of berging.

Wil je de aardappelen met uitlopers liever niet meer eten, dan kun je ze ook nog altijd planten in bijvoorbeeld een lege potgrondzak.

Bewaaradvies voor Piepers

Aardappelen bewaar je bij voorkeur op een droge, koele en donkere plek. Tussen de 7 en 10 graden Celsius is ideaal voor aardappelen. Denk hierbij aan plekken als een berging, garage of kelder. En ook de afsluiting van licht en zon is van belang. Komt er teveel licht bij de aardappelen? Dan krijgen ze groene plekken.

‘Bewaar op een koele, donkere plek’ is het advies van menig aardappelverpakking. Het veelzijdige knolgewas blijkt geen zonneaanbidder. Maar wat maakt de aardappel tot zo’n liefhebber van de duisternis? En wat gebeurt er als ze toch met hun schilletje in de zon komen? Als je jouw zak piepers in de zon laat staan, gaat de aardappel aan de groei. Er komen uitlopers en groene plekjes op de aardappel.

Dit natuurlijke gif is ontzettend handig voor de overlevingskans van de pieper. Het houdt namelijk schimmels, wormen en insecten op een afstandje. Ook voor de mens is solanine giftig. De gifstof wordt tijdens het bereiden en verhitten van de pieper slechts gedeeltelijk afgebroken. Eet je toch wel een stuk aardappel met solanine erin, dan kun je een branderige tong en een bittere smaak ervaren. Gelukkig kan zo’n klein stukje giftige aardappel geen kwaad. Pas in grote hoeveelheden wordt solanine gevaarlijk, en kan het tot diarree, overgeven, en duizeligheid leiden. In uitzonderlijke omstandigheden kun je er zelfs bewusteloos van raken, of problemen krijgen met je hart of ademhaling.

De aardappelrassen die nu in de super te vinden zijn, bevatten over het algemeen al lagere solaninewaardes. Maar om er zelf ook zeker van te zijn dat je aardappelen niet giftig zijn, kun je ze het best even onder de loep houden. Eet je het liefst de aardappel in de schil? Dan zijn verse aardappelen het beste geschikt. Zijn ze al wat ouder?

Wel of Niet Eten?

Over het algemeen is het veilig om aardappelen met uitlopers op te eten. Mits de aardappelen nog stevig zijn en geen andere plekken heeft die kunnen wijzen op bederf. Denk aan groene plekken, rotte plekken of een vreemde geur. Als het het geval is is het beter om de aardappelen weg te doen. Waar komt de waarschuwing voor aardappelen met uitlopers dan vandaan? De uitlopers zelf bevatten de stof solanine. Dit is een giftige stof die ook in de groene plekken op aardappelen voorkomt. Krijg je teveel van deze stof binnen, dan kun je hier flink beroerd van worden. Denk aan misselijkheid, braken en hoofdpijn. Het ruim wegsnijden van uitlopers (en groene plekken) is dus wel geen goed idee. Toch is het beter om te voorkomen dat je aardappelen uitlopers vormen. Aardappelen met uitlopers zijn vaak wat taaier en bevatten minder vitamines.

Algemene Informatie over Aardappelen

Aardappelen zijn voedzame knollen die ondergronds aan de aardappelplant groeien. Buiten Nederland wordt de aardappel soms gezien als groente. De aardappel bevat dan ook diverse vitamines en mineralen die in pasta en rijst niet voorkomen. Het aardappelras, kooktype en de kwaliteit bepaalt waarvoor de aardappel geschikt is.

Vastkokende aardappelen zijn prima geschikt om te bakken en te koken, te wokken of voor in een salade. (Iets) kruimige aardappelen zijn geschikt voor stamppot, puree, soep of soufflé. De meeste in Nederland geteelde aardappelen worden voorverpakt verkocht via de supermarkt. Dit kan ongeschild zijn in zakjes, geschilde koelverse aardappelen, of kant-en-klare producten. Minder mooie aardappelen veranderen bijvoorbeeld in rösti.

Naast onbewerkte, verse aardappelen zijn er allerlei bewerkte aardappelproducten te koop. Zoals aardappelkroketjes, aardappelpuree, aardappelschijfjes, aardappelpartjes, chips, frites en rösti. Aan deze producten wordt vaak zout toegevoegd. Ook worden ze vaak voorgebakken. Op het etiket is te zien hoeveel (verzadigd) vet en zout er in een product zit. Doordat sommige producten gefrituurd worden, bevatten ze meer vet en dus meer calorieën.

De aardappelen die in de winkel te koop zijn, komen meestal uit Nederland. Doordat ventilatie- en koelapparatuur tegenwoordig van goede kwaliteit is, zijn aardappelen zelf na een half jaar in de opslag nog van goede kwaliteit. Daardoor kun je dus het hele jaar aardappelen van Nederlandse bodem in de winkel zien liggen. In het voorjaar kun je ook aardappelen uit landen rond de Middellandse Zee kopen, denk aan Malta, Israël, Egypte en Portugal. Aardappelen teel je niet uit zaad. Speciaal geteelde en gecontroleerde aardappelknollen worden gebruikt als pootaardappel.

Pootaardappelen worden tussen maart en mei in kleigrond geplaatst. Na 2 tot 3 weken groeien hieruit planten. Na 3 tot 5 maanden kan er geoogst worden. Na de oogst worden de aardappelen gesorteerd op kwaliteit en opgeslagen in koelcellen. Nieuwe aardappelrassen worden gemaakt door ze met elkaar te kruisen.

Aardappelen bevatten koolhydraten, vooral in de vorm van zetmeel. Ook leveren aardappelen vezels, vooral in de schil. Aardappelen bevatten vitamine C en vitamine B6, en in kleinere hoeveelheden ook andere B-vitamines. Daarnaast zit er in aardappelen kalium en in kleinere hoeveelheden ook calcium en fosfor. Tot slot zitten er ook bioactieve stoffen in aardappelen.

Er is te weinig onderzoek gedaan om vast te stellen of er een verband is tussen aardappel en het risico op hart-en-vaatziekten en diabetes type 2. Aardappelen staan in de Schijf van Vijf omdat ze een goede bron zijn van koolhydraten en voedingsstoffen en veel worden gegeten in het Nederlands voedingspatroon. Ze zijn een aanvulling op brood en graanproducten.

Nederlanders eten gemiddeld 64 gram aardappelen en aardappelproducten per dag. Mannen eten meer aardappelen (75 gram) per dag dan vrouwen (53 gram). Gemiddeld eten Nederlanders op 3 dagen in de week aardappelen. Ouderen eten meer aardappels dan jongeren.

Op aardappelen hoeft geen houdbaarheidsdatum te staan. Gemiddeld zijn ze in huis 2 tot 4 weken houdbaar. Na een tijd bewaren neemt wel de kwaliteit af. Aardappelen blijven langer houdbaar op een donkere plaats. Licht bevordert de vorming van de natuurlijke gifstof solanine. Bewaar aardappelen op een koele plek, tussen 8 en 10°C. Te hoge temperaturen zorgen voor uitlopers. Van te lage temperaturen krijgen aardappelen een zoete smaak.

De kwaliteit controleer je door te kijken en te ruiken. Aardappelen zijn goed als ze een stevige mooie, heldere gele (of rode) huid hebben. Aardappelen hoeven niet per se geschild te worden, zeker om te bakken en voor ovenbereidingen is schillen niet nodig. Eet aardappelen alleen in de schil als ze vers en onbeschadigd zijn. Gebruik eventueel een scrubhandschoen om de schil van de aardappelen schoon te maken.

Of kook de aardappelen in de schil, laat ze dan even ’schrikken’ in ijskoud water als ze gekookt zijn. De schil gaat er dan gemakkelijker af. Koken is wat betreft bereiding minder klimaatbelastend dan oven of frituur. Nieuwe, verse aardappelen kun je met schil eten. Maar liggen aardappelen al wat langer of hebben ze een groene schil of uitlopers? Dan kan de aardappel glycoalkaloïden bevatten. Dat zijn plantengifstoffen die kunnen zorgen voor misselijkheid en buikklachten.

In zeldzame gevallen zijn de klachten ernstiger, maar dat gebeurt alleen als je er uitzonderlijk veel van binnenkrijgt. Zie je groene plekken op je aardappelen of hebben ze uitlopers? Soms hebben aardappelen groene plekken of uitlopers. Dit betekent dat de aardappelen de gifstof solanine bevat. Dit is een stof die behoort tot de glycoalkaloïden en kan zorgen voor misselijkheid en buikklachten. Door aardappelen donker te bewaren kan dit voorkomen worden.

Wanneer aardappelen tijdens de winter opgeslagen worden kunnen er kiemremmende middelen gebruikt worden. Tijdens het frituren of verhitten van aardappelen in de oven kan de stof acrylamide ontstaan. Deze vermoedelijk kankerverwekkende stof ontstaat vooral als de aardappelen te donker worden gebakken. Tijdens de teelt en opslag van aardappelen worden bestrijdingsmiddelen gebruikt. Bijvoorbeeld tijdens de teelt om de aardappelziekte phytophtora te voorkomen en kiemremmende middelen tijdens de opslag om de aardappelen goed te kunnen bewaren.

Er zijn strenge eisen ten aanzien van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en ook hoeveel er maximaal mag achterblijven op het product. De druk op het milieu is laag bij de Nederlandse aardappelteelt als het gaat om broeikasgassen en landgebruik.

Voor het telen van biologische aardappelen worden geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Voor de teelt en de opslag van aardappels is niet veel energie nodig. De opbrengst per hectare is hoog.

labels: #Aardappel

Zie ook: