Roomboter hoort stiekem een beetje bij het bakken en bereiden van gerechten. Niet alleen vanwege de smaak, maar ook omdat het een recept extra romig of smeuïg kan maken. Maar als je op je calorie-inname let, laat je roomboter liever links liggen. Hier zitten namelijk behoorlijk wat calorieën in.

Wij zeggen niet dat boter slecht voor je is, maar we kunnen er niet omheen dat je macro’s door het dak kunnen gaan. Zo zit er in 15 gram roomboter (een eetlepel) 111 kcal, 12,2 gram vet, 0.2 gram koolhydraten en 0,1 gram eiwit. Ook is het natuurlijk goed mogelijk dat roomboter voor jou geen optie is vanwege de samenstelling. In dat geval is het vinden van een alternatief ook heel fijn.

Gelukkig zijn er ook veel vervangingen voor het gebruik van roomboter mogelijk. Wij zetten er 5 voor je op een rij.

Waarom Boter Vervangen?

Sommige mensen overwegen om boter te vermijden of te vervangen, vanwege verschillende redenen. Wil je om wat voor een reden dan ook minder of geen boter nuttigen? Dan is het fijn om te weten welke alternatieven je kunt gebruiken.

Alternatieven voor Boter

In de kookboeken van Lot Beukers vind je heel wat heerlijke bak- en kookrecepten, maar boter kom je er zelden tegen. Wij denken dat er meer dan genoeg alternatieven zijn voor boter waar je eten net zo lekker door wordt, maar dan ook een stuk gezonder. Vind jij het lastig om een goede vervanging te kiezen? Wij hebben de volgende vervangers voor boter voor je op een rij gezet:

  1. PAM (cooking) spray: PAM spray is een vervanger voor boter en perfect voor het inspuiten van bijvoorbeeld je bakblik of ovenschaal. Op deze manier kan je vetarm bakken zonder dat je heerlijke lekkernijen aan de schaal vast blijven zitten. In de gezonde appelcake met proteïne uit de Bijbel van Beukers gebruiken wij bijvoorbeeld ook PAM spray.
  2. Plantaardige margarine: Waar je ook prima jouw ovenschaal of bakblik mee kan invetten, is plantaardige margarine. Daarnaast kan je dit ook gebruiken als alternatief om mee te bakken. Zo kan je roomboter in koekjes prima vervangen voor plantaardige margarine. Margarine, ook wel bekend als plantaardige boter, kennen we waarschijnlijk allemaal wel en is één van de bekendste boter vervangers. Margarine wordt gemaakt van plantaardige oliën en bevat vaak minder verzadigd vet. Er bestaat zelfs een variant op margarine en dat is halvarine. Halvarine bevat nog minder vet dan margarine. Het fijne van het gebruik van margarine is dat je de roomboter 1 op 1 kunt vervangen voor margarine.
  3. Zonnebloemolie: Voor het aantal kcal hoef je roomboter niet te vervangen voor zonnebloemolie, maar wanneer je geen gebruik van roomboter mag maken, is dit wel een heel goed alternatief. Zonnebloemolie wordt veelal gebruikt bij zoete gerechten, maar ook in hartige gerechten is het een prima vervanger. Plantaardige olie, zoals zonnebloemolie, kokosolie of amandelolie zijn fijne vervangers voor boter. De meeste oliën hebben een neutrale smaak en doordat de olie meer vocht bevat, blijft de cake extra lang smeuïg. Hierdoor kun je de olie alleen niet 1 op 1 vervangen met boter, dus het is belangrijk dat je in het recept goed oplet. Je kunt aannemen dat je ongeveer ¾ deel van de boter moet vervangen voor olie.
  4. Olijfolie: Hiervoor geldt hetzelfde als voor zonnebloemolie: wat betreft de macro’s is dit geen beter alternatief dan roomboter, maar wanneer je geen zuivel mag, kan je ook heel goed bakken met olijfolie. Let er wel op dat olijfolie zelf al een specifieke smaak heeft. Deze vervanging kan je dus het beste gebruiken in hartige gerechten.
  5. Banaan: Jazeker, ook banaan is een hele goede vervanging voor boter! Niet om je bakblik mee in te vetten, maar wel om een bakrecept extra smeuïg mee te maken. En wist je dat banaan ook heel goed dienst doet als vervanging voor ei?
  6. Appelmoes: is een verrassende, maar goede vervanger voor boter. Vooral als je op de lijn wilt letten is appelmoes een goede keuze. Dit ingrediënt zorgt alleen wel voor een wat nattere cake, maar hiervan wordt het baksel niet minder lekker. Door de vochtigheid van appelmoes kun je het niet 1 op 1 vervangen met boter. Je kunt bijvoorbeeld eerst de helft van de boter voor appelmoes. Heb je hierna nog geen mooi beslag? Dan kun je wat extra toevoegen.

Vetten in het Bakken

Vetten en oliën zijn onmisbare ingrediënten in de bakwereld. Ze voegen niet alleen smaak en textuur toe, maar spelen ook een cruciale rol in het eindresultaat van je baksels. Vetten zijn een essentieel ingrediënt in de keuken en vooral bij het bakken. Ze zorgen onder andere voor smaak, smeuïgheid en stabiliteit in je baksels. Vetten bestaan uit plantaardige of dierlijke vetzuren.

Verzadigde vetten kun je meestal herkennen omdat ze op kamertemperatuur niet vloeibaar zijn, maar juist stevig of gestold. Verzadigd vet komt veel voor in dierlijke producten, zoals roomboter, maar ook in kokos- en palmolie en margarine. Onverzadigde vetten zijn vloeibaar bij kamertemperatuur of heel zacht. Olijfolie, zonnebloemolie, vloeibare (bak)margarine en halvarine bestaan voor het grootste deel uit onverzadigd vet.

Transvet is een type onverzadigd vet dat niet goed is voor je gezondheid. Dit soort vet ontstaat vaak wanneer vetten in de fabriek gedeeltelijk worden gehard. Een hoge inname van transvet verhoogt het slechte LDL-cholesterol in je bloed en verlaagt het goede HDL-cholesterol. Je vindt het in industrieel geproduceerde producten zoals koekjes en gebak, maar transvet komt in Nederland steeds minder voor in producten.

Toch benieuwd? Vet is een bouwsteen en je hebt het nodig om te kunnen functioneren. Zo zet je lichaam vet uit voeding om in energie, wordt het gebruikt als bouwsteen en vet helpt bij de opname van bepaalde vitamines uit je voeding. Te veel van iets is natuurlijk nooit goed. Als je te veel vet binnenkrijgt, kan dit onder meer zorgen voor een verhoogd (LDL-)cholesterolgehalte en een groter risico op hart- en vaatziekten. Het gaat dan om transvetten en verzadigde vetten.

Nu je wat meer weet over vetten in het algemeen, is het tijd om dieper in bakvetten te duiken. Thuisbakkers kunnen kiezen uit verschillende soorten vetten wanneer ze iets lekker willen maken. In mijn recepten zie je vaak boter terugkomen in de ingrediëntenlijst. Als ik in een recept boter gebruik, bedoel ik altijd ongezouten roomboter, tenzij anders vermeldt.

Roomboter wordt gemaakt door de room van melk te karnen. Door het karnen schift de room en scheidt het vet (de boter) zich van de karnemelk. De typische botersmaak krijg je door zuursel toe te voegen en eventueel de room te laten rijpen. Wil je het zelf maken? In het boterschap liggen heel veel verschillende pakjes boter: van goedkoop tot bijna onbetaalbaar.

Ambachtelijk gemaakte boerenboter of hoeveboter: deze boter is gemaakt van gerijpte room waar zuursel aan toegevoegd wordt en heeft daarom meer smaak dan fabrieksboter. Grasboter wordt gezien als de lekkerste en beste boter. Het wordt gemaakt van melk van koeien die in de weideperiode voornamelijk vers gras eten en is daarom ook wat geler van kleur. Aan gezouten roomboter is zout toegevoegd voor de smaak. Geklaarde boter of ghee krijg je als je boter zachtjes laat smelten. Dan verdampt het water en worden de melkdeeltjes vast. Je kunt de boter ook nog verder verwarmen om beurre noisette te maken.

Bakken zonder Roomboter?

Wordt in een recept gevraagd om boter, maar wil je iets anders gebruiken? Roomboter en margarine in een wikkel bevatten ± 80 % vet en ±20 % water. Olie (ook kokosolie) bevat geen water. Houd er wel rekening mee dat je resultaat altijd anders smaakt.

Margarine is een veelgebruikt alternatief voor boter in bakrecepten. Het is in de 19e eeuw uitgevonden als een langer houdbaar en goedkoper alternatief voor de traditionele roomboter. Margarine is geschikt voor de meeste baktoepassingen en geeft je baksels een lichtere textuur.

Kokosolie is een populair vet in zowel traditionele als veganistische bakrecepten met een hoog vetgehalte (± 85 %). Het is vast bij kamertemperatuur, maar smelt snel bij verhitting. Kokosolie voegt een subtiele kokossmaak toe aan je baksels en kan gebruikt worden als vervanger voor boter in veel recepten.

Vegan boters zijn plantaardige alternatieven voor roomboter, gemaakt van oliën zoals kokosolie, notenolie, arganolie, zonnebloemolie of sheaboter. Ze zijn speciaal ontwikkeld om dezelfde eigenschappen als boter te bieden in bakrecepten, zoals een rijke smaak en een smeuïge textuur, maar zonder dierlijke ingrediënten. Let op: officieel mogen deze producten geen boter genoemd worden, omdat de term ‘boter beschermd is.

Shortening, zoals van het merk Crisco, is een volledig gehard plantaardig vet dat vooral populair is in de Verenigde Staten. Shortening heeft een hoger smeltpunt dan boter en houdt je beslag of deeg in de oven langer stevig. Het resultaat? Je koekjes lopen minder snel uit, je taartbodem of koek blijft brosser en je cake rijst mooi hoog.

Vloeibare olie om mee te bakken en koken is bijna altijd plantaardig en bevat een hoog gehalte aan onverzadigde vetten. Olijfolie is een fijne keuze voor bakken en wordt vaak gebruikt in mediterrane recepten. Het zorgt voor een vochtige textuur en een rijke smaak, ideaal voor cakes en brood. Extra vierge olijfolie komt uit de eerste, koude persing. Het heeft de beste kwaliteit en de meeste smaak. Geraffineerde olijfolie is bewerkt in de fabriek en heeft een neutrale smaak.

Zonnebloemolie, arachideolie (gemaakt van pinda’s), koolzaadolie en rijstolie zijn allemaal oliesoorten die geraffineerd zijn en een neutrale smaak hebben. Verfijnde oliesoorten zoals sesamolie, notenolie (van bijvoorbeeld amandelen of walnoten), lijnzaadolie, pompoenpitolie en avocado-olie gebruik je meestal om extra smaak te geven aan een gerecht.

Cakes Gebakken Zonder Boter

Een oud Hollandse cake bak je met deel zelfrijzend bakmeel, 1 deel suiker, 1 ei en 1 deel boter. Af en toe vind ik het leuk om een beetje te stoeien met ingrediënten. Soms iets minder suiker, anders zoeten, soms een ander soort meel of deels een ander soort meel. Soms geen boter, want er zijn meer ingrediënten om een smeuïge cake te bakken.

In cakerecepten zonder boter maar met bv olie, yoghurt of mascarpone ga ik op zoek naar vervangers van boter; er zijn eigenlijk best veel mogelijkheden!

Cakerecepten zonder boter maar met bv olie, yoghurt, mascarpone slagroom, tofu, hüttenkäse, appelmoes of oei… mayonaise?

Daarbij… boter, echte boter is de laatste jaren ruim verdubbeld in prijs, alternatieven zijn soms beter geprijsd en bevatten onder de streep vaak minder vet of het soort vet is een iets gezondere keuze.

Geniet van mijn cakerecepten zonder boter maar met bv olie, yoghurt of mascarpone

Zin om eens een totaal andere cake te bakken? Kom ik laat je een groeiende rij inspirerende recepten zien met alternatieven voor boter!

Enkele voorbeelden zijn:

  • Griekse yoghurtcake met citroen
  • Appelcake met citroen en chocolade van Honey & Co
  • Roze koek plaatcake
  • Ontbijttaart met veel fruit, noten en havermout en Hüttenkäse
  • Citroen wolkencake met slagroom in plaats van boter
  • Smeuïge chocoladecake met mayonaise in plaat van boter
  • Volkoren cake recept met amandelmeel en blauwe bessen
  • Koffie cupcakes met Italiaanse meringue oftewel kookschuim
  • Chocoladecake op zijn Amerikaans met olie en zure room
  • Hazelnoten plaatcake met slagroom in plaats van boter
  • Kaneelcake met havermout en mascarpone
  • Griekse yoghurtcake met honing-karamel
  • Cake met slagroom in plaats van boter oftewel: een wolkencake
  • Vetvrije brownie met appelmoes en banaan
  • Tofu chocoladecake met walnoten en sinaasappel

Hoeveel Vet Heb Je Nodig Per Dag?

Nu je wat meer weet over vetten in het algemeen, is het tijd om dieper in bakvetten te duiken. Thuisbakkers kunnen kiezen uit verschillende soorten vetten wanneer ze iets lekker willen maken. In mijn recepten zie je vaak boter terugkomen in de ingrediëntenlijst. Als ik in een recept boter gebruik, bedoel ik altijd ongezouten roomboter, tenzij anders vermeldt.

Alternatieven voor Boter: Een Overzicht

Zoals we hierboven al kort per botervervanger hebben verteld, is het dus zeker mogelijk om boter in de recepten te vervangen. Het is alleen wel belangrijk dat je rekening houdt met de hoeveelheden. Sommige vervangers zijn een stuk vochtiger dan boter.

Bakken zonder boter

Boter is een graag geziene gast in baksels. Een basis cakebeslag maak je van gelijke delen boter, suiker, bloem en eieren. Maar soms is het leuk om te stoeien met ingrediënten. Misschien wil je eens een wat gezondere taart of cake op tafel zetten, of misschien ben je op zoek naar een vegan vervanger voor boter. Gelukkig zijn er talloze mogelijkheden om boter in een recept te vervangen!

Plantaardige olie is een fijne vervanger voor boter. Het heeft een neutrale smaak en zorgt voor een cake die lang zacht en smeuïg blijft. Langer zelfs, dan een cake die wordt gebakken met boter. Een ander voordeel van plantaardige olie is dat het vaak meer gezondheidsvoordelen bevat dan boter. Plantaardige oliën bevatten vitaminen en omega-vetzuren die goed zijn voor je hart. Ook zitten in de meeste oliën minder verzadigde vetten dan in boter. Je kunt denken aan zonnebloemolie, koolzaadolie, olijfolie, kokosolie, lijnzaadolie, en ga zo maar door.

Boter kun je niet 1 op 1 vervangen door olie, omdat boter meer water bevat dan olie. Het werkt met de volgende rekensom: (x) gram boter x 0,82 = (y).

Margarine is een andere plantaardige vervanger voor boter. Het is qua vetgehalte nagenoeg gelijk aan dat van roomboter. Margarine bevat minimaal 80% en maximaal 90% vet, roomboter bestaat voor minimaal 82% uit vet. Je kunt daarom over het algemeen boter en margarine zonder probleem door elkaar vervangen. Houd er wel rekening mee dat het altijd invloed heeft op je eindresultaat als je ingrediënten vervangt, dus ook in dit geval kan je baksel iets anders uitpakken dan je gewend bent.

Roomboter wordt vaak graag gebruikt vanwege de smaak.

Yoghurt is een fijne, frisse vervanger voor boter. Gebruik hiervoor het liefst volvette Griekse yoghurt en experimenteer met de hoeveelheden en verhoudingen. Vervang eerst bijvoorbeeld eens de helft van de boter door yoghurt en experimenteer daarna verder naar wens. Boter kun je 1 op 1 vervangen door yoghurt.

Vanzelfsprekend doet yoghurt het goed in cakes met frisse smaken. Een hele mooie match! Maar yoghurt kan ook prima in wat zwaardere cakes.

Als je op de gezonde toer bent, dan is appelmoes een hele goede vervanger voor boter. Het zorgt wel voor een iets nattere cake. Als je dat niet wilt, kun je eerst beginnen met de helft van de boter vervangen door appelmoes.

Ja, wij waren ook een beetje verbaasd toen Anouk in 2014 opeens een liter mayonaise door haar chocoladecakebeslag roerde. Maar het werkt! En als je er over nadenkt, is het eigenlijk best logisch. Mayonaise bestaat immers uit olie, ei en een beetje azijn. En dat laatste zorgt ervoor dat het bakpoeder extra goed zijn werk kan doen.

Er zijn ook cakes waar helemaal geen boter, olie, margarine of vervanger aan te pas komt. Simpelweg, omdat het recept zonder de vetstof al helemaal lekker is.

Bakken zonder boter resulteert vaak in een iets gezonder of een vegan variatie.

De Effecten van Verschillende Vetstoffen op Cake

Regelmatig krijg ik de vraag welke vetstof je het best kunt gebruiken om een cake mee te bakken en wat dit voor effect heeft op de gebakken cake. Om deze vraag te beantwoorden heb ik mijn basisrecept voor cake 4 keer gemaakt, waarbij ik elke keer een ander soort vet (of een combinatie van) heb gebruikt: een cake met kokosolie, boter, margarine en een met 50% boter en 50 % margarine. Voor alle vier de cakes heb ik dezelfde verhoudingen, temperatuur, meng- en baktijd aangehouden. Dit zijn de resultaten:

  • Cake met kokosolie: De kokosolie is op kamertemperatuur nog erg vast en is daardoor moeilijk tot niet goed luchtig te kloppen met de suiker. In het uiteindelijke cakebeslag zaten nog kleine bolletjes kokosolie die ik er niet uit kreeg. Dit zie je terug aan de ‘gaten’ in de textuur van de cake. Al met al was deze cake erg zwaar, niet luchtig en aan de onderkant zat zelfs wat gestolde olie. Geen succes dus.
  • Cake met boter: Bij het maken van het cakebeslag met boter is het echt belangrijk dat de boter en de eieren goed op kamertemperatuur zijn, anders gaat het beslag schiften nadat je de eieren hebt toegevoegd. Deze cakevariant is voor mij het meest vertrouwd. De cake is van gemiddelde hoogte, heeft een fijne kruim en een rijke smaak. Wel kan een cake met boter snel iets te droog worden, belangrijk daarvoor is dat je hem niet te lang bakt.
  • Cake met margarine: De margarine laat zich goed verwerken in het cakebeslag en kan mooi romig geklopt worden met de suiker. Dit resulteert in de hoogste cake van de vier. Bij navraag blijkt dit te komen door de verschillende smeltpunten van de vetzuren in margarine. Een gedeelte van de vetzuren is op kamertemperatuur vloeibaar, waardoor die gemakkelijk luchtig kunnen worden geklopt. Deze vetzuren worden omkapseld door vetzuren die nog vast zijn op kamertemperatuur, zodat de luchtigheid vastgehouden kan worden in het cakebeslag. De cake met margarine is verder smeuïg van textuur en neutraal van smaak.
  • Cake met een combinatie van margarine en boter: De laatste cake in de test heb ik gebakken met voor de helft margarine en de andere helft boter. Daardoor heeft deze cake eigenschappen van zowel de botervariant (roombotersmaak) als die met margarine (luchtigheid en wat meer onverzadigde vetten). De cake heeft een rijkere smaak en is net wat smeuïger dan een cake die alleen met boter gebakken is. Qua hoogte zit de cake ook precies tussen de twee andere versies in.

Voor de cakes gebruikte ik mijn basisrecept voor cake. De boter in dat cakerecept heb ik vervangen door eenzelfde hoeveelheid van de genoemde vetstof(fen).

Plantaardige Alternatieven voor Roomboter

Roomboter is een veelgebruikt ingrediënt in de klassieke bakkerij. Maar het is erg makkelijk te vervangen door een plantaardige variant. Het is daarbij wel afhankelijk van hoe je de boter in het oorspronkelijke recept gebruikt.

Gebruik je boter in harde vorm, zoals bijvoorbeeld in scones en koekjes, dan kun je de boter vervangen door koude kokosboter of plantaardige margarine. Gebruik je de boter vloeibaar, zoals in een cake, dan kun je het vervangen door olie. Zonnebloemolie is erg geschikt, omdat dit weinig bijsmaak bevat.

Tegenwoordig zijn er veel goede plantaardige alternatieven van roomboter te vinden in de supermarkt. Hiermee doelen we dus niet op smeerbare margarine uit een kuipje, maar op de harde plantaardige boter in wikkel. Je kunt plantaardige boter 1 op 1 vervangen voor gewone boter. Let op! De kwaliteit en smaak kan per merk flink verschillen.

Rijstolie wordt gewonnen uit het zilvervlies van een rijstkorrel. Het heeft een hoge verbrandingstemperatuur waardoor het erg geschikt is om mee te bakken.

Kokosproducten zie je veel terug in de vegan bakkerij. Het is een harde olie die vloeibaar wordt als je het verwarmt. Dat maakt het geschikt als botervervanger. Je kunt het gebruiken in crèmes, een kruimel- of koekdeeg, maar ook in brooddeeg.

Een hele fraaie, lekkere en kwalitatieve olie om mee te bakken is olijfolie. Deze olie doet het vooral goed in hartige recepten. Denk aan de Italiaanse klassieker focaccia! Maar ook in zoete bakrecepten kun je met olijfolie werken.

De Rol van Boter in Bakken

In de banketbakkerswereld (en dus ook in de mijne) is boter een onmisbaar ingrediënt. Boter heeft verschillende effecten op een baksel, die ook verschillen per soort baksel. Zo zorgt boter natuurlijk voor een heerlijke geur, kleur en smaak, maar het maakt je deeg of beslag daarnaast ook kneedbaar en vormbaar. Daarnaast zorgt het ervoor dat de structuurbouwers in je recept (gluten, eiwitten, suiker) worden beschermd en niet uit kunnen drogen.

Boter is een volledig natuurlijk product dat is gemaakt van melk. Het bevat maar een paar ingrediënten: room, melkzuurbacteriën, water en zout. Wist je bijvoorbeeld dat er voor een pakje van 250 gram roomboter wel 5 liter melk nodig is? Melk moet namelijk eerst ‘ontroomd’ en vervolgens gekarnd worden, totdat de room vet genoeg is om er roomboter van te maken. Dan snap je meteen waarom boter ook wel ‘room’boter wordt genoemd. En waarom je zelf roomboter kunt maken als je maar lang genoeg blijft schudden met een glazen pot met slagroom.

Eén van mijn basisbakregels is dat al je ingrediënten altijd op kamertemperatuur moeten zijn voordat je begint, dus ook je boter (tenzij anders vermeld). Dit voorkomt bijvoorbeeld dat je ingrediënten zullen gaan schiften bij het mengen. In een geschift beslag willen de ingrediënten niet goed met elkaar mengen, wat je kunt herkennen aan de witte spikkels die je in het beslag ziet. Daarnaast kun je boter op kamertemperatuur het allerbest romig en luchtig kloppen.

Soms vergeet je wel eens om de boter op tijd uit de koelkast te halen zodat het op kamertemperatuur is als jij aan je vanille cake wil beginnen. Gelukkig zijn er manieren om de boter sneller op temperatuur te laten komen! Je kunt de boter kort in de magnetron oppiepen of op de vensterbank boven de verwarming leggen, maar dat is riskant want als je even niet oplet is je boter al gesmolten. De beste truc is naar mijn mening om de boter boven de beslagkom te raspen of in hele dunne plakjes te snijden.

Helaas is het niet voor iedereen mogelijk om echte boter te gebruiken tijdens het bakken, bijvoorbeeld wanneer je een lactose intolerantie hebt. Gelukkig zijn er verschillende alternatieven te bedenken, zoals plantaardige margarine, kokosolie, andere neutrale olie of ghee.

Je kunt deze varianten niet allemaal gebruiken in elk recept om boter te vervangen. Met logisch nadenken kom je gelukkig een heel eind. Voor het maken van koekjes kun je bijvoorbeeld geen zonnebloemolie gebruiken, maar wel harde margarine of kokosolie.

Samenvatting van Botervervangers

Vervanger Voordelen Nadelen Gebruik
Plantaardige margarine Minder verzadigd vet, 1:1 vervanging Kan smaak beïnvloeden Koekjes, cakes
Zonnebloemolie Neutrale smaak, smeuïge cake Niet 1:1, minder vet Cakes, muffins
Olijfolie Gezonde vetten, unieke smaak Sterke smaak, niet voor alle recepten Hartige baksels, sommige cakes
Appelmoes Laag in calorieën, vochtige cake Kan cake natter maken, niet 1:1 Cakes, brownies
Banaan Natuurlijke zoetheid, extra smeuïg Beïnvloedt smaak en textuur Cakes, muffins

labels:

Zie ook: