Van 1905 tot en met 1972 stond in Alkmaar een heuse chocoladefabriek: de Chocolade- en Cacaofabriek van Ringers. De fabriek aan de Noorderkade was jarenlang hét boegbeeld van de stad. Bij oostenwind hing de zoete geur van gebrande cacao in de straten. Ringers stond bekend om de fijnste chocolade en suikerwerken. Industrieel erfgoed is zeldzaam in Alkmaar. Ringers behoort tot het weinige wat bewaard is gebleven.
De Oprichting en Vroege Jaren
De Ringers chocolade- en bonbonfabriek werd in 1905 opgericht door Hendrik (‘Henk’) Ringers. Hij was geschoold bij banketbakkers in Amsterdam en bij de beroemde chocoladefabriek ‘Cailler’ in Vevey (Zwitserland). In Zwitserland ontstond het idee om in Nederland een eigen chocoladefabriek te starten, en daar de kwaliteit van de Zwitserse chocolade te evenaren. De chocolade wilde hij zelf vanaf de boon gaan maken, in tegenstelling tot andere Nederlandse chocoladefabrieken die halffabrikaten van cacao kant-en-klaar inkochten.
Groei en Verhuizing
Hendrik opende in 1905 een ‘Chocolade- en Bonbonfabriek’ aan het Varnebroek in Alkmaar. In 1911 werd het oude pand vanwege het succes te klein en verhuisde het hele bedrijf naar Rotterdam.
Concurrentie en Overname
In de jaren zestig kreeg Ringers steeds meer concurrentie van massaproductie. Ringers werd in 1970 definitief overgenomen door de Koninklijke Droste Fabrieken N.V. te Haarlem. Na het faillissement in 1972 kocht Klercq Woonwereld het complex, waarna de fabriek werd verbouwd en ingericht als meubelwinkel. In 2008 ging ook de meubelhandel failliet waarna enkele jaren van onzekerheid volgden. In de tussentijd worden steeds meer leuke initiatieven ontplooid in het leegstaande gebouw.
De Ringersfabriek Na de Sluiting
Na de sluiting van de fabriek werd het pand in de zomer van 1973 gekocht door meubelbedrijf en woninginrichter Klercq uit Den Helder. Die ging het ombouwen tot ‘het grootste meubelverkoopcentrum van Nederland’. Doorlopende verbouwingen, aanpassingen en uitbreidingen moesten het pand rendabel houden als meubelpaleis. Voortaan heette de Ringersfabriek het Huiswaardhuis. Een groot deel van het winkeloppervlak ging Klercq verhuren aan andere winkeliers en formules zoals Trendhopper. Zulke formules vroegen om een modernere uitstraling van het pand.
Faillissement en Leegstand
Voordat Klercq Woonwereld in juli 2008 uiteindelijk failliet ging, was hun vastgoed al 11 jaar in bezit geweest van vastgoedbelegger Rodamco en huurde het de eigen meubelzaak terug. Na het faillissement van Klercq kreeg de fabriek met steeds meer leegstand te kampen.
Herontwikkelingsplannen
Rodamco verkocht de Ringersfabriek en het Ringerscomplex vlak voor de ineenstorting van de vastgoedmarkt in april 2008 voor 30 miljoen euro. Die herontwikkeling voor het nieuwbouwdeel van het Ringerscomplex presenteerde de nieuwe eigenaar MAB Development dan ook niet veel later bij de gemeente Alkmaar. Maar door de groeiende economische crisis ontstond de eerste vertraging.
De Rol van de Gemeente
Burgemeester Bruinooge was enthousiast over de nieuwbouwplannen voor 37.000 m2 winkels en leisure op de naastgelegen plek van het winkelcomplex uit de 90-er jaren en 20% uitbreiding van winkelcentrum NoorderArcade. Maar de restauratie van de Ringersfabriek zou de stedelijke ambities van Alkmaar in de weg staan. Hij wist de wethouders en meeste raadsleden te overtuigen dat op die plek beter 15.000 m2 nieuwbouw voor de Hogeschool InHolland kon komen.
Hogeschool InHolland
Die hogeschool zocht een plek voor een complete stadscampus, dichtbij het centrum en goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Het oude casco van de Ringersfabriek was volgens de hogeschool ongeschikt gebleken als onderwijshuisvesting. Daarom had Bruinooge op sloop-nieuwbouw aangedrongen bij directeur Van Boven van eigenaar MAB, die verbaasd constateerde dat het gemeentebestuur blijkbaar weinig waarde hechtte aan het industrieel erfgoed. Een appèl van een democratisch gekozen gemeentebestuur leg je echter niet zomaar naast je neer.
Veranderingen in de Vastgoedmarkt
Ondanks getekende intentieovereenkomsten uit september 2009 zag Hogeschool InHolland uiteindelijk in juni 2011 af van verhuizing naar Overstad. Hierna wilde de eigenaar van de Ringersfabriek niet meer terugkeren op de aanvankelijke plannen om de Ringersfabriek te herbestemmen. De vastgoedmarkt was inmiddels totaal veranderd. De vele woonwinkels in het Ringerscomplex zaten middenin de woningmarktstorm, het complex verloor de een na de andere huurder.
Maatschappelijke Weerstand
Eigenaar MAB Development kreeg vanaf 2011 te maken met groeiende maatschappelijke weerstand tegen de sloopplannen. De aankondiging van de sloop van de Ringersfabriek voor de komst van Hogeschool InHolland had in 2009 maar weinig beroering teweeggebracht. Alleen de Christenunie sputterde toen tegen.
Expositie en Aandacht voor Erfgoed
Het Stedelijk Museum Alkmaar zag er aanleiding in om een expositie voor te bereiden over de Ringersgeschiedenis. Die vestigde van oktober 2011 tot april 2012 de volle aandacht op het cultuurhistorisch erfgoed aan de Noorderkade.
Financiële Problemen en Vastgoedfraude
De vastgoedambities, die in 2006 gestalte kregen door Bouwfonds over te nemen van ABN AMRO, kostten de Rabobank honderden miljoenen, mogelijk zelfs meer dan een miljard euro. De afwaardering in 2013 van tientallen miljoenen euro’s op het Ringerscomplex viel binnen die mega-verliezen niet eens op. Tot overmaat van ramp kwam in 2007 ook nog eens een omvangrijke vastgoedfraude aan het licht waar zelfs de bestuursvoorzitter van dochter Bouwfonds bij betrokken bleek te zijn.
Terugtrekking uit Commercieel Vastgoed
In mei 2013 trok de directie van Rabobank een streep in het zand. De vastgoedtak moest zich helemaal terugtrekken uit commercieel vastgoed, omdat dit te veel (beleggings)risico’s met zich meebracht. Alleen in woningbouw zag men nog perspectief. MAB Development - in 2012 nog de grootste vastgoedontwikkelaar van Europa - werd opgeheven.
De Oprichting van Adapt en Acties voor Behoud
Dit industrieel erfgoed aan de oever van het Noordhollandsch Kanaal tegenover de binnenstad is de reden dat Adapt in 2012 werd opgericht. Op 15 maart 2012 wees het college van B&W het verzoek af van de Historische Vereniging Alkmaar om de Ringersfabriek aan te wijzen als gemeentelijk monument. Kort daarna nodigde de gemeente een delegatie van de Historische Vereniging uit om mee te doen met workshops met de eigenaar van het Ringerscomplex.
Handtekeningenactie en Protest
Op 12 april 2012 werden 1300 handtekeningen van de actie Red Ringers tijdens de gemeenteraadsvergadering overhandigd aan het college van B&W. De burgers protesteerden tegen de sloop van de voormalige Ringers’ Chocoladefabriek. Het protest werd niet gehonoreerd.
Workshops en Een Positieve Uitkomst
In oktober 2012 maakten de drie partijen MAB Development, gemeente Alkmaar en Historische Vereniging in een gezamenlijk persbericht bekend dat de workshops tot een positieve uitkomst hadden geleid. Volgens het persbericht zou de eigenaar een haalbaarheidsonderzoek doen naar de ideeën om de bestaande Ringers Chocoladefabriek in te passen in de plannen voor een winkelcentrum op deze plek.
Erfgoedstichting en Nieuwe Voorzitter
Op 15 mei 2012 werd bij de notaris een erfgoedstichting opgericht door de Historische Vereniging Alkmaar: de Stichting tot Behoud en Herbestemming van Alkmaars Erfgoed. In maart 2013 kreeg de nieuwe erfgoedstichting daarom een nieuwe voorzitter: oud-wethouder Nico Alsemgeest.
Naamsverandering naar Adapt
In het voorjaar van 2014 kreeg de erfgoedstichting een nieuwe naam: Adapt.
Samenwerking met Dobla en Arthur Dontje
Ondertussen was Adapt in contact gekomen met chocoladeproducent Dobla uit Heerhugowaard. Zij ontvouwden hun plannen om hun hoofdkantoor en innovatiecentrum naar een gerestaureerde Ringersfabriek te verplaatsen, hier een hoogstaande patisserie-opleiding te vestigen, en als klapstuk er een chocolate experience te willen openen als grote toeristische trekpleister. Arthur Dontje van Dobla lanceerde in 2014 het idee weer chocola te maken in de gerestaureerde Ringers chocoladefabriek. Ondanks een constructieve samenwerking tussen alle partijen is het niet gelukt het plan financieel haalbaar te maken.
Gemeentelijke Monumentenstatus
In december 2015 gaf Dobla aan dat het plan alleen zou lukken indien de gemeente met de gemeentelijke monumentenstatus een stokje zou steken voor het lucratievere sloop-nieuwbouwplan. Het college van B&W kondigde in januari 2016 na veel publicitaire druk aan dat het bereid was om de gemeentelijke monumentenstatus te verlenen aan de oude Ringersfabriek. Het benadrukte de cultuurhistorische waarde voor nieuwe bedrijvigheid en hielp de Ringers Chocoladefabriek in 2016 aan de gemeentelijke monumentenstatus.
Terugtrekking van Dobla
Drie jaar lang hield het Alkmaar in spanning of het zou doorgaan. Dobla trok zich in 2017 terug uit het project en werd kort daarna verkocht aan een Italiaanse branchegenoot.
Herbestemming tot Appartementen
De verkoop van 73 appartementen in de oude Ringers Chocoladefabriek aan de Noorderkade in Alkmaar is begonnen. In juni werd de omgevingsvergunning verleend voor deze herbestemming van de fabriek. De woningen variëren van 65 tot 217 vierkante meter met buitenruimtes. Oplevering wordt in 2022 verwacht.
De Familie Ringers en Nostalgische Producten
ALKMAAR, 19 mei 2019 - Kleinkinderen en (achter-) achterkleinkinderen van de oprichters van de Ringers Chocoladefabriek hebben vandaag de 25-jarige top-patissier Menno Spataro uit Hoorn ingeschakeld om enkele 1e klas chocoladeproducten te ontwikkelen, die onder de nostalgische merknaam Ringers kunnen worden verkocht in Alkmaar en omstreken. De familie opende er daarna een pop-up-expositie over het Ringers-tijdperk. De familie Ringers beschikt weer over de eigen merkrechten nadat Arthur Dontje dit aan de familie overdroeg vlak voordat zijn bedrijf Dobla in Italiaanse handen overging.
Hieronder een tabel met belangrijke jaartallen in de geschiedenis van de Ringers Chocoladefabriek:
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1905 | Oprichting van de Ringers chocolade- en bonbonfabriek door Hendrik Ringers |
| 1911 | Verhuizing van de fabriek naar Rotterdam vanwege succes en ruimtegebrek |
| 1970 | Overname van Ringers door Koninklijke Droste Fabrieken N.V. te Haarlem |
| 1972 | Faillissement van de Ringersfabriek |
| 2014 | Arthur Dontje lanceert het idee om weer chocola te maken in de fabriek |
| 2016 | Ringers Chocoladefabriek krijgt de gemeentelijke monumentenstatus |
| 2017 | Dobla trekt zich terug uit het project |
| 2022 | Verwachte oplevering van de appartementen in de oude Ringers Chocoladefabriek |
labels:
