De uitdrukking ‘Maak je borst maar nat’ betekent: ‘bereid je voor op iets moeilijks’. De uitdrukking is nog niet zo oud en komt volgens de taalkundige Hans Beelen uit de zwemsport.

Oorsprong in de zwemsport

In de loop van de negentiende eeuw werd zwemmen steeds populairder. Doordat er nog geen verwarmde zwembaden waren, konden zwemmers alleen terecht in de zee of in een afgezet stuk oppervlaktewater. Dat water was een groot deel van het jaar erg koud. Vandaar dat zwemmers de tip kregen niet meteen in het koude water te springen, maar eerst wat water tegen hun borst aan te spetteren.

In het boek Jongensdagen (1909) van Theo Thijssen staat bijvoorbeeld: "'Kom! Je borst nat, en dan d'r dóór!’ riep de zwemmeester." ‘Maak je borst nat!’ is dus eigenlijk een advies of bevel dat van de kant werd gegeven.

Daarna gingen de zwemmers het koude water in - iets waar ze wel enig doorzettingsvermogen voor nodig hadden. Daardoor kreeg ‘Maak je borst nat’ de betekenis ‘bereid je voor op iets waarvoor je een beetje moed nodig hebt om het aan te kunnen’.

Alternatieve verklaring

Een andere verklaring van ‘Maak je borst maar nat’ is dat deze aanmoediging oorspronkelijk gericht was aan scheepslui aan boord van zeilschepen. Deze verklaring is toch niet zo logisch als ze misschien lijkt. Als je aan boord nat wordt door opspattend water, komt dat niet voornamelijk of alleen op je bovenlijf terecht.

In het boek Aeloude en hedendaegsche scheeps-bouw en bestier (1671) van Nicolaas Witsen staat overigens wel het commando ‘Zet borst aen’: “Dit is het woord als men kracht van noden heeft, om ’t anker te lichten en spil te drayen.” Met spil draaien is bedoeld dat enkele matrozen in een kring achter elkaar tegen de zogeheten kaapstander (een soort groot wiel dat horizontaal ligt) duwden, bijvoorbeeld om het anker op te halen. Dat was zwaar werk.

Voorbeelden uit de literatuur

  • Tjebbo Franken: Studentenhaver. "Och, maak je borst nat, je ken niet tege je verlies."
  • Theo Thijssen: Jongensdagen. "Ay stak z'n grooten teen in 't water, en maakte een allermalste beweging van schrik; toen stapte hij ineens twee treden af. ‘Kom! Je borst nat, en dan d'r dóór!’ riep de zwemmeester."
  • Willem van Iependaal: Kriebeltjes hoogtepunt. "'Staat te boek,' mompelde ik, haar nastarend, 'maak je borst maar nat, Rook."
  • Godfried Bomans: De onsterfelijke Pa Pinkelman. "'Knechten,’ sprak hij, ‘het gaat er op los, ik heb er weer zin in. Maak de borst nat, jongens, het wordt aanpakken. Vóór het avond is hebben we Pa Pinkelman beet. De strijd is ontbrand!’"
  • Jan Terlouw: De kloof. "'Ga jij ook studeren?' 'Ja, ik wil naar de technische hogeschool.' 'Dan zul je de jongens uit Dal die ik heb uitgezocht ongetwijfeld tegenkomen. En maak je borst maar nat, want ze zijn slim hoor.'"
  • J.J. Voskuil: Het Bureau 2. Vuile handen. "'Wie komt bij ons?' vroeg Ad. Hij stond op. 'Een stuk joh!' zei Jan. 'Zoiets heb je nog nooit gezien!' Ad keek met een onzeker lachje naar Maarten. 'Maak je borst maar nat!' zei Jan."
  • Daphne Deckers: Schudden voor gebruik. "Maak je borst maar nat,”zei Richard. “Dát wordt een spetterende show.”

Gerelateerde uitdrukkingen

R. M. Mc. (1902) (sch.) zet je schrap; bereid je maar voor (op een uitbrander, op veel tegenstand, op iets onaangenaams, op een zware klus enz.). Oorspr. zeemanstaal: een zeeman maakte zijn borst nat alvorens een gevecht begon.

labels: #Ei

Zie ook: