Schotse whisky is wereldberoemd en wordt geassocieerd met Schotland. Deze sterkedrank wordt gezien als een nationale drank, hoewel het niet alleen de Schotten zijn die goede whisky maken. Zeker de Schotse Whisky is wereldberoemd. Dat heeft natuurlijk alles te maken met manier waarop deze tot stand komt en welke ingrediënten er worden gebruikt.

Soorten Schotse Whisky

Schotse whisky kan worden ingedeeld in een aantal soorten, die worden onderscheiden door de regio waarin ze worden geproduceerd en de manier waarop ze worden gedistilleerd en gerijpt.

Single Malt Whisky

De whisky wordt geproduceerd in één distillery, en is alleen is gemaakt van 100% gemoute gerst, water en gist. Een Single Malt whisky kenmerkt zich mede om het feit dat de whisky afkomstig is van één distilleerderij en uitsluitend wordt gestookt uit gemoute gerst. Ook is single malt whisky afkomstig van dezelfde batch tijdens de distillatie. In sommige gevallen zelfs uit hetzelfde vat. Single malt whisky is vaak kostbaar. Zeker wanneer de drank lang heeft gerijpt op het vat.

Blended Whisky

Blended whisky is de meest voorkomende soort Schotse whisky en wordt vaak gebruikt als basis voor cocktails. Dit zijn vaak ook de wat goedkopere whisky’s. Een blended whisky is, zoals de naam al doet vermoeden, een mix van whisky’s van verschillende distilleerderijen. Een blended whisky bestaat uit diverse graanwhisky’s, waar er bij een ‘blended malt’ alleen maar malt whisky gebruikt wordt. Deze categorie werd vroeger ook wel ‘pure malt’ genoemd. Blended whisky bestaat meestal voor 40% uit malt (gemoute gerst) en 60% uit grain (niet gemout graan). Door te blenden wordt whisky geproduceerd, die constant is van kwaliteit en smaak. Een blend is wel vaak minder uitgesproken dan die van een single malt whisky.

Graan Whisky

Dit is whisky die is gemaakt van (meerdere soorten) graan waarvan minstens 30% gerst, en komt als single grain whisky uit één distillery. Graanwhisky wordt vaak gebruikt in blended whisky’s maar kunnen op zichzelf ook zeer goede whisky betreffen.

Peated Whisky

Peated whisky is een whisky met een uniek smaak en aroma profiel. Dit is whisky waarbij de gerst is gedroogd boven een met turf gestookt vuur. Hiermee krijgt de whisky een rokerige smaak.

Smaak van Schotse Whisky

De smaak van Schotse whisky is uiteenlopend. Dit is vooral bepalend door de regio, het klimaat, de ingrediënten en het rijpingsproces. Elke whisky heeft zo zijn specifieke kenmerken. Islay en Orkney zijn bekend om een hoog turfgehalte. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de vele turfvelden die hier te vinden zijn en daardoor een specifieke smaak geven aan het eindproduct.

Kenmerken van Schotse Whisky

Distillatie

Schotse whisky wordt maar 2 keer gedistilleerd om een zuiverheid te bereiken en de smaken en aroma’s te laten ontwikkelen voor hun karakteristieke eigenschappen.

Gerst

Schotse whisky wordt traditioneel gemaakt van gerst, alhoewel ook andere granen gebruikt kunnen worden. Een single malt whisky moet uit 100% gerst bestaan.

Rijping

Traditioneel wordt Schotse whisky minstens 3 jaar gerijpt in eiken vaten. Maar een finish met andere houtsoorten maakt dat Schotse whisky uiteenlopende kenmerken kunnen krijgen. Over het algemeen wordt de meeste whisky minimaal zeven jaar op vat gehouden, maar principe kan het veel langer. Zo zijn er ook whisky’s van dertig jaar of zelfs ouder.

Turfgestookt

Schotse whisky kan turf gestookt worden. Dit geeft een rokerige smaak en geur als gevolg van het gebruik van turf tijdens het drogen van de gerst. Behalve dat deze smaak wordt beïnvloed door het bronwater dat door het turf gezuiverd wordt en aan de bias staat van de bereiding van whisky, wordt ok bij het droogstoken van het mout en gerst dezelfde turf gebruikt die dan ook weer zijn smaak afgeeft aan de mash. Dus één van de kenmerkende Schotse whiskysmaken wordt uitgedrukt in turf.

Geen toevoegingen

Schotse whisky wordt geproduceerd zonder toevoeging van smaakstoffen of kleurstoffen. Schotse whisky mag pas whisky heten wanneer aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. Als aan deze vereisten wordt voldaan, dan mag het Schotse whisky heten.

Schotse Whisky Regio’s

Schotland kent een aantal verschillende regio’s met een eeuwenlange traditie van het maken van Whisky. Allen hebben deze een ander smakenpallet. Er zijn honderden Schotse whisky merken en komen elk uit een specifieke regio waarbinnen de klimaten en omstandigheden sterk van elkaar verschillen. Hiermee ontwikkeld elk merk een unieke karakteristieke eigenschappen die moeilijk vergelijkbaar zijn met whisky’s uit andere regio’s in Schotland In Schotland zijn er vier regio’s die allemaal hun specifieke whisky voortbrengen. Zo zijn er de westelijke Islay Whisky, Highland whisky, Lowlands Whisky en zijn er whisky’s van de Islands. Eigenlijk komt het erop neer dat in heel Schotland wel distilleerderijen te vinden die vaak ook opengesteld zijn voor bezoekers.

Highlands

Deze regio is de noordelijke helft van Schotland. Hier wordt de meeste whisky gemaakt met een enorme variëteit aan whisky’s, maar kent vooral sterke karakters.

Speyside

Deze regio ligt aan de noord-oost kant van Schotland. Hier komen de meeste distilleries vandaan met een variëteit aan zoete, fruitige en complexe whisky’s.

Lowlands

Deze regio is de zuidelijke helft van Schotland. Hier komen zeer milde en delicate whisky’s vandaan. Kortom de beste whisky’s om mee te beginnen.

Islay

Deze regio bevat alle eilanden aan de westkust van Schotland. Hier staan de whisky’s bekend om hun sterke en rokerige eigenschappen.

Campbeltown

Dit is een hele kleine regio van één eiland aan de zuid-westkust van Schotland.

Geschiedenis van Schotse Whisky

De historie van whisky begint eigenlijk lang voor het begin van onze jaartelling. De kunst van het distilleren kwam toen waarschijnlijk via de Arabieren in Europa terecht. De Arabieren stookten van reukwater van bloemen en noemden dit distillaat al-koh'l, het verfijnde. Aan het begin van de Middeleeuwen brachten rondreizende monniken de kennis van het distilleren mee naar Ierland. Daar stookten ze van gerst een drank waar ze geneeskrachtige krachten aan toedichtten, aqua vitae. In het Keltisch werd dit ‘levenswater’ uisge beatha genoemd.

Het woord “whisky” is afgeleid van de Keltische term “uisce beatha”, wat “levenswater” betekent. Het waren waarschijnlijk Ierse missionarissen die op hun beurt de distillatietechniek in Schotland introduceerden. Er kan in ieder geval met zekerheid gezegd worden dat er in Schotland sinds 1494 whisky geproduceerd wordt. De oorsprong van Schotse whisky gaat terug tot de middeleeuwen en in de 16e eeuw werd dit op grotere schaal gemaakt voor commerciële doeleinden, en groeide in de 18e eeuw uit tot een belangrijke industrie in Schotland. De meeste whiskymerken zijn opgericht in de 18e, 19e of vroege 20e eeuw, en werd in de vroege 19e eeuw een ban gezet op illegale whisky productie. Hiermee ging de regering de productie van whisky reguleren, en werd deze belastbaar.

Ook de Schotse whisky industrie nam een sterke daling door opkomst van de Eerste wereldoorlog en de drooglegging in de VS. Hiermee nam de vraag naar luxe producten af, maar de Schotse whisky industrie kon dit na de Tweede wereldoorlog weer snel oppakken. Hiermee werd Schotland het leidende whisky producerende land wereldwijd.

Tegenwoordig is Schotse whisky zeer beroemd als drank en zijn er honderden Schotse distilleries.

Het Productieproces van Schotse Whisky

Naast de verschillende regio’s met al hun eigen omstandigheden die bijdragen aan de typische smaak van de Schotse whisky is ook de productie belangrijk in het uiteindelijk resultaat. De ingrediënten die gebruikt worden in het productieproces van whisky zijn graan, water en gist.

Het proces begint bij het laten ontkiemen van gerst in een vochtige omgeving zodat er mout ontstaat. Dit mouten wordt ook wel malting genoemd. Daarna worden de moutkorrels boven een open vuur gedroogd. Dit kan eventueel ook niet direct in contact met het vuur, maar met hete lucht. De gedroogde korrels worden vervolgens middels een procedure dat ‘mashen’ heet fijngemalen. Hier wordt weer water aan toegevoegd zodat er een moutbeslag ontstaat waarbij zetmeel wordt omgezet in suikers en deze uiteindelijk zullen worden gefermenteerd tot een basisdrank voor de uiteindelijke whisky. Deze basis wordt ook wel ‘wort’ of ‘wash’ genoemd. Het alcoholpercentage hiervan ligt rond de zeven a acht procent. Het fermentatieproduct belandt uiteindelijk in grote koperen ketels alwaar het stookproces begint. Deze stap wordt ook wel distillatie genoemd.

De ketel wordt verwarmd tot het kookpunt van alcohol waardoor deze verdampt en vervolgens verkoelt en wordt opgevangen in vloeibare vorm. Vrijwel alle Schotse whisky wordt tweemaal gedistilleerd. Dit geeft een rijke maar nog altijd verfijnde smaak. Het uiteindelijke resultaat van de dubbele distillering wordt ook wel ‘spirit’ genoemd. Dit wordt uiteindelijk in vaten gedaan waar het minimaal nog een drie jaar en één dag in moet rijpen alvorens het whisky genoemd mag worden.

Schotse whisky merken

Schotland kent te veel whisky merken om op te noemen. Van de Schotse whisky merken zijn de volgende merken het bekendst:

  • Glenfiddich
  • Macallan
  • Laphroaig
  • Lagavulin
  • Talisker
  • Highland Park
  • Bowmore
  • Aberlour
  • Balvenie
  • Glenmorangie

Elke merk heeft zijn eigen unieke smaakprofielen en karakteristieken en tradities. Het is de moeite waard om de distilleries een keer te bezoeken om kennis te maken met het merk.

Het Drinken van Schotse Whisky

Puur, met water of met ijs? Hoe drink je whisky? Om daar het antwoord op te krijgen moet je eerst weten wat voor effect het toevoegen van water of ijs aan whisky heeft en wat de karaktereigenschappen van whisky zijn.

Het begint met het goede glas. Wereldwijd het meest gebruikt is de ’tumbler’. Dit is een breed en laag glas met een dikke bodem. De rechte wanden zijn kenmerkend voor dit cilindervormige glas. Dit populaire glas heeft als nadeel dat de geur eerder verloren gaat wat ten koste gaat van de echte whisky-beleving. Liefhebbers kiezen daarom liever voor het ‘glencairn’ glas. Dit tulpvormige glas heeft een bolle onderkant die het gemakkelijk maakt om de whisky te laten walsen, waardoor de aroma’s goed vrij komen. Daarnaast heeft het glas een smallere opening zodat de geuren beter bewaard blijven. Het derde glas is de ‘snifter’.

Whisky is een drank die je eigenlijk puur moet drinken om de optimale smaakbeleving te hebben. Het beste is kamertemperatuur of iets warmer. Als je een ‘glencairn’ of ‘snifter’ glas gebruikt kun je de whisky wat verwarmen door de bolle kant van het glas in je hand te laten rusten.

Over het toevoegen van water verschillen de meningen. Over het toevoegen van ijs zijn de whiskyliefhebbers het eigenlijk wel met elkaar eens: dat doe je niet. Dat heeft twee redenen. Ten eerste koel je de whisky af waardoor de smaak afgevlakt wordt. Ten tweede zorgt ijs voor smeltwater wat resulteert in verdunde whisky, wat de smaak zeker niet ten goede komt. Wil je toch persé ijs in je whisky, gebruik dan grote ijsklonten (die smelten minder snel) of speciale ‘whisky stones’.

Belangrijk om te weten is dat whisky drinken vooral bepaald wordt door persoonlijke smaak. Duurder is niet per definitie beter en de ene persoon prefereert een blended whisky terwijl de ander liever een single malt drinkt.

labels: #Ei

Zie ook: