In de katholieke traditie is het bidden voor de maaltijd een belangrijk moment van dankbaarheid en bezinning. Het is geen onverschillige handeling, maar een bewuste erkenning van Gods gaven en een uiting van liefde en respect voor zowel het voedsel als de gemeenschap waarmee we het delen. In dit artikel verkennen we de betekenis van het gebed voor het eten, enkele traditionele gebeden, en hoe dit ritueel ons kan helpen om onze relatie met God en onze naasten te verdiepen.

De Betekenis van het Gebed voor de Maaltijd

Voor de maaltijd vragen wij God ons voedsel te willen zegenen. Christenen zien de maaltijd niet als een vanzelfsprekendheid. God vraagt dat we ons lichaam in stand houden om Hem zo te kunnen dienen. De Apostel vermaant ons: ‘Of gij eet of drinkt of iets anders doet, doet alles ter ere Gods’ (1 Cor. 10, 31).

Wij danken God voor spijs en drank omdat het zijn geschenken zijn. Hij geeft ze ons van de overdaad zijner schepping. Hierom moeten wij eerbied hebben voor ons voedsel. Als wij met anderen aan tafel zijn, denken wij er aan hoe Christus ook daar in ons midden is, evenals bij het bruiloftsmaal te Kana en bij de laatste maaltijd met zijn apostelen; of hoe Hij plotseling te midden van zijn leerlingen verscheen, toen zij een week na zijn verrijzenis aan tafel waren gezeten.

Zo wordt iedere maaltijd een feest van onderlinge liefde en worden de hulpvaardigheid en bescheidenheid, die de wellevendheid der wereld van ons vraagt, uitingen van liefde tot den naaste. Dan gaan wij niet alleen aan tafel om te eten en te drinken, maar om de onderlinge liefde en vriendschap te dienen die allen in Christus verbindt. Het is een goede gewoonte vóór of tijdens de maaltijd een gedeelte voor te lezen uit de heilige Schrift of uit een stichtelijk boek. De christen leeft immers niet alleen van brood, maar van ieder woord dat komt uit Gods mond.

Gebeden uit het Brevier

In het Brevier lezen wij de volgende tafelgebeden, welke in de kloosters worden gezegd.

  • ℣. Zien naar U uit, o Heer, en Gij geeft hun voedsel te rechter tijd.
  • ℟. In te sperant, Domine, et tu das escam illorum in tempore opportuno.
  • ℣. Zoals het was in het begin, en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen.
  • ℟. Sicut erat in principio, et nunc et semper, et in saecula saeculorum.
  • ℣. Onze Vader... Pater noster...
  • ℟. Laat ons bidden. - Heer, zegen ons en deze gaven, die wij van uw mildheid zullen ontvangen.
  • ℟. Oremus. - Benedic, Domine, nos et haec tua dona, quae de tua largitate sumus sumpturi.

In de kloosters vraagt hij, die tijdens de maaltijd de lezing zal verrichten, hier de zegen. Zegen. Benedictio.

  • ℟. Capitulum (1 Cor. 10, 31). Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis: omnia in gloriam Dei facite.
  • Kapittel (1 Cor. 10, 31). Hetzij gij eet of drinkt, hetzij gij iets anders doet: doet alles ter ere Gods.
  • ℟. Zoals het was in het begin, en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen.
  • ℟. Sicut erat in principio, et nunc et semper, et in saecula saeculorum.

Andere Gebeden en Gewoonten

Na de maaltijd bidt men psalm 116, Laudate Dominum, omnes gentes. Na het middagmaal wordt tot aan het feest van Hemelvaart in plaats van de gewone psalm de lofpsalm van het Paasfeest, psalm 117 (bladz. In de kloosters wordt ook de psalm Miserere gebeden.

Voorbeelden van gebeden:

  • HEER, zegen ons en deze gaven, die wij van uw mildheid zullen ontvangen. BENEDIC, Domine, nos et haec tua dona, quae de tua largitate sumus sumpturi.
  • Wij danken U, onze Vader, voor de heilige verrijzenis, welke Gij ons door Jesus uw Zoon hebt geopenbaard; en zoals het brood op deze tafel eerst was verspreid als korrels graan en daarna is samengevoegd en één geworden, zo moge ook uw Kerk van de uiteinden der aarde verzameld worden in uw koninkrijk; want Uwer is de kracht en de heerlijkheid in de eeuwen der eeuwen.
  • Almachtige God, wiens Naam boven elke Naam verheven is, wij danken en prijzen U, omdat Gij U gewaardigd hebt ons deel te geven aan uw goederen, het voedsel voor ons lichaam. Heer, wij bidden en smeken U, dat Gij ons ook het voedsel des hemels wilt schenken. En geef, dat wij uw ontzagwekkende en hoogverheven Naam eerbiedigen en vrezen, en niet ongehoorzaam zijn aan uw geboden. Prent uwe wet en uw rechtvaardige voorschriften in ons hart, en heilig onze geest, onze ziel en ons lichaam; door uw beminden Zoon Jesus Christus, onzen Heer, met wien U heerlijkheid zij en kracht, eer en aanbidding in de eeuwen der eeuwen.
  • Gezegend zijt Gij, Heer, die mij hebt gevoed van af mijn jeugd en voedsel reikt aan alle vlees. Vervul mijn hart met vreugde en bereidvaardigheid, opdat wij, in het bezit van al wat wij behoeven, rijk zijn in goede werken; in Christus Jesus onzen Heer, met wien U eer zij, heerlijkheid en macht in eeuwigheid.
  • Zegen ons, Heer. Zegen deze maaltijd, deze tafel die uw goedheid ons aanrecht.

Katholiek Gebed: Meer dan een Verplichting

Katholieken moeten inderdaad bidden. Op de eerste plaats moet gezegd worden, dat bidden eigenlijk veel meer een kwestie van ‘mogen’ dan van ‘moeten’ is. Dat een individu zich überhaupt tot God kan richten en Hem daarbij ook nog Vader kan noemen, is een goddelijke genade. Dat betekent dat God iemand onverdiend het vermogen schenkt om zich met het goddelijke in contact te stellen. Een authentiek gebed is alleen mogelijk dankzij de werking van de Heilige Geest. De apostel Paulus zegt dat het de Geest Zelf is die in ons bidt, omdat onze zwakheid het verhindert te weten hoe en wat wij moeten bidden (vgl. Rom. 8, 26-27). De Catechismus van de Katholieke Kerk (CKK alinea’s 2558 tot 2758) leert dat gebed essentieel is voor een relatie met God. Onder ‘gebed’ wordt verstaan ‘zich richten tot een persoonlijke God’. Dat kan in stilte en alleen, in jezelf of hardop. Maar het kan ook in gemeenschappelijk verband. De Kerk als zodanig bidt ook.

Katholieken worden sterk aangemoedigd om dagelijks te bidden, inclusief ochtend- en avondgebeden, maar er is geen strikte kerkelijke wet die dit vereist. Gebruikelijke dagelijkse gebeden zijn het Onze Vader, het Weesgegroet, de Rozenkrans, de Akte van Berouw en geïmproviseerde gebeden vanuit het hart. De deelname aan de liturgie is in sommige gevallen verplicht. Op zondagen en hoogtijdagen moeten alle katholieken verplicht deelnemen aan de eucharistieviering (Heilige Mis). Er zijn ook katholieken die dagelijks het Getijdengebed moeten bidden.

Deelnemen aan de Heilige Mis

Hoe neem je deel aan de Heilige Mis? Op de eerste plaats door je voor te bereiden met een gewetensonderzoek en een boetvaardige houding aan te nemen. Op de tweede plaats door eerbiedig te zijn en je te concentreren op de teksten die door de priester, diaken of lectoren worden uitgesproken.

Jezus' Waarschuwing tegen Schijnheiligheid

Belangrijk voor elke christengelovige om altijd te onthouden wat Jezus zegt in het zesde hoofdstuk van het Mattheüs-evangelie. Daarin waarschuwt hij voor schijnheiligheid. Vroom zijn voor de buitenwereld verafschuwt Hij: “Maar als gij bidt, ga dan in uw binnenkamer, sluit de deur achter u en bidt tot uw Vader die in het verborgene is en uw Vader die in het verborgene ziet, zal het u vergelden. Als gij bidt, gebruik dan geen omhaal van woorden, zoals de heidenen, want deze menen dat zij door hun veelheid van woorden verhoring zullen vinden. Volgt hun voorbeeld dus niet na, want voordat gij Hem vraagt, weet uw Vader wat gij nodig hebt.” (Mt. 6, 6-8). Vervolgens leert Jezus zijn leerlingen de tekst van het Onze Vader (Mt. 6, 9-13).

Allereerst veroordeelt Jezus de hypocrisie van sommige religieuze leiders van zijn eigen tijd die in het openbaar baden om gezien en bewonderd te worden. Jezus nam namelijk zelf ook deel aan openbaar gebed. Zo bad Hij in synagogen (Lucas 4, 16) en in de Tempel (Johannes 2, 13-17). En na zijn Verrijzenis kwamen zijn leerlingen samen om gemeenschappelijk te bidden (Handelingen 2, 42 en 4, 31).

De schrijver van de Hebreeënbrief vermaant de gelovigen en zeggen dat zij niet mogen wegblijven van de gebedsbijeenkomsten. Persoonlijk gebed (‘in uw binnenkamer’) helpt om een diepe, persoonlijke band met God te ontwikkelen. Het openbare gebed versterkt de kerkgemeenschap als het Lichaam van Christus en verenigt gelovigen in aanbidding; het is dus niet voor de show, maar omwille van de glorie van God en de kerkelijke eenheid.

Meer Gebeden en Praktijken

Er zijn vele andere gebeden en praktijken die katholieken kunnen gebruiken om hun dankbaarheid en verbinding met God te uiten:

  • Gij doet Uw hand open, en verzadigt al wat er leeft naar Uw welbehagen (Ps. 145:15, 16).
  • Heere, almachtige God, Gij Die alles geschapen hebt, en nog door Uw Goddelijke kracht onderhoudt, en het volk Israël in de woestijn gespijzigd hebt; wil Uw zegen uitstrekken over ons, Uw arme dienaars, en ons heiligen deze gave, die wij van Uw milde hand ontvangen, opdat wij die matiglijk en heiliglijk naar Uw goeden wil gebruiken, en daardoor bekennen dat Gij onze Vader en een Oorsprong alles goeds zijt. Geef ook dat wij altijd, en vóór alle dingen, zoeken het geestelijke brood Uws Woords, met hetwelk onze zielen gespijzigd worden ten eeuwigen leven, hetwelk Gij ons bereid hebt door het heilig bloed van Uw lieven Zoon, onzen Heere Jezus Christus. Alzo vermaant ons onze Heere Jezus Christus, Luk. 11 vers 3: Geeft ons dagelijks ons dagelijks brood.
  • Mijn Heer en mijn God, ik geloof: dat Gij zijt één God in drie Personen, de Vader, de Zoon en de heilige Geest; dat God de Zoon voor ons is mens geworden en aan het kruis gestorven; dat Gij het goede loont en het kwade straft.
  • Oneindig Goede God, Ik hoop, door de verdiensten van Jezus Christus, van U te verkrijgen: de eeuwige zaligheid en alle genaden, die ik daarvoor nodig heb. Dat hoop ik met een vast vertrouwen, omdat Gij het hebt beloofd, die almachtig zijt, oneindig goed voor ons en getrouw in uw beloften. Heer, versterk mijn hoop!
  • Barmhartige God, Ik heb spijt over mijn zonden, omdat ik uw straffen heb verdiend; maar vooral, omdat ik U, mijn grootste Weldoener en het hoogste Goed, heb beledigd. Ik verfoei al mijn zonden en beloof, met de hulp van uw genade, mijn leven te beteren en niet meer te zondigen. Heer, wees mij zondaar genadig!
  • God van liefde, ik bemin U boven alles uit geheel mijn hart, omdat Gij oneindig goed en oneindig beminnelijk zijt. Uit liefde tot U bemin ik ook alle mensen als mijzelf. Heer, geef mij steeds meer liefde. Eer aan de Vader en de Zoon en de heilige Geest. Zoals het was in het begin en nu, en altijd en in de eeuwen der eeuwen.

Het Engel des Heren (Angelus)

Dit gebed wordt rond 12 uur ’s middags gebeden.

  • De Engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt, En zij heeft ontvangen van de heilige Geest.
  • Wees gegroet Maria… Zie de dienstmaagd des Heren. Mij geschiede naar uw woord
  • Wees gegroet Maria… En het Woord is vlees geworden. En Het heeft onder ons gewoond
  • Wees gegroet Maria.. Bid voor ons, heilige Moeder van God, opdat wij de beloften van Christus waardig worden.
  • Laat ons bidden. Heer, wij hebben door de boodschap van de Engel de menswording van Christus uw Zoon leren kennen; wij bidden U: stort uw genade in onze harten, opdat wij door zijn lijden en kruis gebracht worden tot de heerlijkheid van de verrijzenis.
  • Toewijding: Heer God, alles wat ik heb, alles wat ik ben, alles wat ik doe, bied ik U aan.

Door het gebed voor de maaltijd eren we God, erkennen we zijn gaven en voeden we onze geest, terwijl we ook onze gemeenschap met anderen verdiepen.

De Maaltijd als Meer dan Alleen Lichamelijke Voeding

Het is altijd erg bijzonder te merken hoe mensen omgaan met de maaltijden. De één maakt er een belevenis van door de maaltijd netjes te serveren in dekschalen of op mooi opgemaakte borden, de ander zet de pan op tafel en iedereen pakt daaruit wat hij of zij wil. De één zit aan tafel, de ander met het bord op schoot. De maaltijd is belangrijk. Naast dat het ons fysiek voedt met de nodige voedingsstoffen om energiek en gezond de dag door te komen, is de maaltijd ook een moment van bezinning op de dag.

Wanneer je alleen eet en je aandacht besteedt aan de maaltijd, geeft het ruimte om na te denken over hoe alles is gegaan. Wanneer je samen eet dan is het een goed moment om samen te bespreken wat je die dag bezig houdt of heeft gehouden. De maaltijd is dus meer dan alleen lichamelijke voeding. Het is zeker ook geestelijke voeding.

labels:

Zie ook: