Honingdauw is een fascinerend product van de natuur, nauw verbonden met bladluizen en bijen. Het is een zoete substantie die, hoewel indirect, een belangrijke rol speelt in het leven van bijen en de productie van een bijzondere honingsoort.

Wat is Honingdauw?

Bladluizen voeden zich met plantensappen. Ze prikken met hun mond een opening in het blad van de plant. Door de stuwing van het plantensap, wordt het sap in het voedselkanaal van de bladluis geduwd. Bladluizen voeden zich dus meestal passief aan de plant. Plantensappen bevatten vooral suiker en weinig eiwitten. Daarom moeten bladluizen veel sap zuigen om voldoende eiwitten binnen te krijgen. Het teveel aan suiker wordt terug uitgescheiden en noemt men honingdauw. Honingdauw is een erg plakkerige, kleurloze vloeistof. Ook vruchten zoals tomaten en paprika’s kunnen ermee besmeurd raken.

Wat is honingdauw? Treft u een heldere, kleverige substantie aan op uw planten? Dan heeft u hoogstwaarschijnlijk last van honingdauw, een nectar-achtige vloeistof die wordt achtergelaten door onder andere bladluizen, wolluizen, dopluizen en witte vliegen. Deze insecten voeden zich met de plantsappen van de plant waarop zij zich bevinden. Van deze sappen worden niet alle suikers verbruikt wat vervolgens als een soort van ontlasting op de plant achterblijft.

Honingdauw en Bijen

Voor onze honingbij is honingdauw een van de grondstoffen waar honing van kan worden gemaakt. Nectar komt regelrecht vanaf de florale of extraflorale nectariën van een plant. Honingdauw heeft via de maag van de luis toch al weer een extra bewerking ondergaan, en heeft een rijkere samenstelling. De bijen verwerken die verzamelde zoetstof verder als normale nectar met toevoeging van hun eigen enzymen. De uitgescheiden vloeistof verdampt snel en de bijen verzamelen dat in hoofdzaak in de ochtend en de avond.

Honingdauwhoning: Een Bijzondere Honingsoort

Deze honing wordt soms ook “bos- of dennenhoning” genoemd, omdat honingdauw vaak wordt aangetroffen in bossen waar bladluizen zich voeden met het sap van bomen. Honingdauwhoning heeft vaak een donkerdere kleur en een rijkere, intensere smaak in vergelijking met traditionele bloemhoning. De unieke oorsprong van honingdauw geeft het een kenmerkende smaak die mensen erg waarderen.

In ons wisselvallige klimaat is het winnen van honingdauwhoning vaak een toevalstreffer. Een flinke regenbui spoelt al gauw alle honingdauw weg: einde dracht. De insecten die honingdauw afscheiden kunnen op veel verschillende planten voorkomen. Deze verscheidenheid leidt ook tot verschillende samenstellingen van de honingdauw, en dus tot verschillende samenstellingen van de resulterende honingdauwhoning. Het verkrijgen van deze honing is zeer afhankelijk van klimaat en weersgesteldheid.

De honing is zeer donker van kleur, dikker, en smaakt minder zoet met een kruid-, schors- en aard- achtige nasmaak. Kristallisatie treed ook minder snel op. De honing is zeer rijk aan mineralen zoals ijzer, aminozuren en oligo-elementen - dat zijn o.a.: magnesium, zink, fosfor, kobalt en zwavel de z.g sporenelementen. Hierdoor heeft deze honing ook een hoog antioxidant gehalte en is daardoor geliefd door sporters.

Door het hoge minerale gehalte en reststoffen is het ongeschikt om de bijen hierop te laten overwinteren. Deze honingdauwgisten veroorzaken geen gisting van de honing maar behoren tot de suikertolerante gisten en lijken op Nosema-sporen. Honingdauwhoning dient men niet te verwarren met wald- of boshoning.

Bladluizen: Meer dan Alleen Honingdauw

Bladluizen zijn zacht en peervormig, meestal tussen 2 en 5 mm. Ze kunnen naargelang de soort verschillende kleuren hebben. Maar vaak verwarren mensen de witte vervellingshuidjes van de bladluis met de echte bladluis. Bladluizen vervellen tijdens hun leven vier keer waardoor er veel vervellingshuidjes op de bladeren achterblijven.

Bladluizen ontwikkelen vleugels wanneer ze van plant moeten wisselen, bijvoorbeeld in het voorjaar of de herfst, of wanneer een plant overbevolkt raakt. Vliegende bladluizen migreren naar andere planten om nieuwe kolonies te starten, terwijl ongevleugelde bladluizen zich lokaal voortplanten. Heb je alleen nog maar vliegende bladluizen? Dan zijn ze net bij jou geland en nog niet talrijk. Vliegende bladluis kan je gemakkelijk bestrijden door ze met je vingers plat te drukken.

Schade door Bladluizen en Honingdauw

Wat doen bladluizen op de planten? En is dit zo schadelijk dat ik moet ingrijpen? Hoe schadelijk dit is, hangt af van de situatie: jonge planten en bomen zijn veel gevoeliger dan oudere, sterke exemplaren.

De planten gaan niet dood van de uitgescheiden honingdauw of zwarte roetdauwschimmel. Het is alleen erg lastig, vooral op vruchten. Bij jonge aanplantingen is het raadzaam om snel in te grijpen door natuurlijke vijanden zoals larven van lieveheersbeestjes of larven van gaasvlieg uit te zetten. Sommige bladluizen veroorzaken vergroeiingen, wat op zich niet dodelijk is voor de planten maar wel esthetische schade veroorzaakt. Bladluizen kunnen virussen overdragen op planten zoals aardappelen, tomaten en paprika’s.

Een flinke aanwezigheid van honingdauw en roetdauwschimmel op de plant kan de groei ernstig belemmeren. De kleverige laag kan de plant zodanig bedekken dat deze als het ware verstikt wordt. Een plant kan alleen groeien op basis van fotosynthese, dit betekend dat de plant het volgende nodig heeft: water via de wortels van een plant, koolstofdioxide (CO2) via de huidmondjes in de bladeren en (zon)licht voor de energie. Zonder licht kan een plant niet aan fotosynthese doen. Indien de plant dusdanig bedekt is met honingdauw en roetdauwschimmel krijgt de plant simpelweg niet genoeg licht.

Het negeren van de problemen van honingdauwafscheiding en zijn partner, roetdauwschimmel, kan resulteren in stagneren van de groei en afsterven van de bladeren. Daarnaast trekt de honingdauw andere insecten aan wat ook weer kan zorgen voor andere plantschade en overdracht van virussen.

Ook voor mensen kan honingdauw vervelend zijn, heeft u weleens de auto onder een boom gezet en trof u daarna een plakkerige laag op uw auto aan? Dat is dan hoogstwaarschijnlijk een boom geweest waarin bijvoorbeeld bladluizen zaten die de honingdauw over uw auto hebben verspreid. Gelukkig is het makkelijk afwasbaar.

Biologische Bestrijding van Bladluis

Wat te doen tegen bladluis? Je kan biologisch bladluis bestrijden door larven van lieveheersbeestjes of gaasvlieglarfjes in te zetten. Tegen bladluizen kun je rekenen op een leger natuurlijke helpers. Wil jij alle natuurlijke vijanden van bladluis kennen?

Natuurlijke Vijanden van Bladluis

  • Lieveheersbeestjes: Ze eten alle soorten bladluis behalve takluis en stamluis.
  • Gaasvlieglarven: Een goed alternatief als je grote oppervlaktes wilt behandelen zoals beukenhagen (wollige beukenbladluis) of bomen.
  • Galmuglarven: De larven eten bladluizen. Aphidoletes is de meest algemeen voorkomende soort waarvan de larven een zestigtal bladluissoorten op verschillende gewassen kunnen bestrijden.

De galmuglarven verpoppen in vochtige grond. Aphidoletes wordt als pop verkocht en moet uitgestrooid worden op vochtige aarde in de buurt van de bladluisaantasting. Aphidoletes is een zinvolle bestrijder voor orangeries of kantoorbeplantingen omdat de volwassen muggen eitjes kunnen afleggen tussen bladluiskolonies die zich hoog in de planten bevinden. Zoveel bladluizen, zoveel oplossingen!

Andere Methoden voor Bladluisbestrijding

  • Spiritus en water: Een mengsel van half spiritus, half water wordt vaak gemengd met zeep en gespoten op de bladeren. Doe het nooit in de volle zon want de kans op verbranding is reëel.
  • Brandnetelaftreksel: Dit bevat milde, werkzame stoffen die bladluizen kunnen afschrikken.
  • Aftreksel van kruiden: Bladluizen houden niet van lavendel, bonenkruid, salie, hysop, ui en knoflook.
  • Groene zeep: Je kan sproeien met een oplossing van water en 3% groene zeep. Kies voor een natuurlijke zeep. Om te vermijden dat het teveel schuimt, kan je een soeplepel plantaardige olie toevoegen.

Bladluis bestrijden met groene zeep helpt onvoldoende bij een bladluisplaag. Door insecticiden te gebruiken, kom je in een vicieuze cirkel terecht. Ze doden niet alleen bladluis maar ook de nuttige insecten die bladluizen eten. Beter is om de natuurlijke helpers te sparen en aan te trekken.

Mieren en Bladluizen: Een Symbiotische Relatie

Bladluis vind je vaak in gezelschap van mieren. Deze twee leven in symbiose met elkaar. Bladluizen voeden zich met plantensap en scheiden overtollige suikers uit in de vorm van honingdauw. In ruil voor deze zoete traktatie beschermen mieren de bladluizen tegen natuurlijke vijanden, zoals lieveheersbeestjes en andere roofinsecten. Dit is nadelig als we nuttige insecten uitzetten. Daarom is het gewenst de mieren eerst te weren of te bestrijden vooraleer larven van lieveheersbeestjes of larven van gaasvliegjes uit te zetten.

Preventie en Een Biodiverse Tuin

Wil je bladluis bestrijden? Bladluis kun je niet helemaal voorkomen, want dat is nu eenmaal de natuur. Maar je kunt wel de schade door bladluis of een bladluizenplaag voorkomen. Een gezonde balans tussen nuttige en schadelijke insecten zorgt ervoor dat bladluizen geen groot probleem worden. Inspiratie nodig? Schrijf je in voor onze microlearnings en maak van je tuin een biodiverse tuin op termijn van enkele jaren.

Tips voor een Biodiverse Tuin

  • Kies voor inheemse planten en plant ze op de juiste plaats.
  • Zorg voor bloeiende planten vanaf het voorjaar tot de herfst zodat er altijd stuifmeel en nectar aanwezig is.
  • Zorg voor mulch onder de planten en struiken of laat het bladstrooisel liggen.
  • Geef een juiste bemesting, mulch met rijpe compost of wormenaarde.
  • Hang vogelkasten voor koolmees, pimpelmees en vleermuizen op.

Bladluis Cyclus

Bladluizen leggen in de winter eitjes, de zogenaamde wintereieren. In de lente en zomer (maart-september) planten ze zich levendbarend voort, wat betekent dat er jonge luizen geboren worden. Ze beginnen meteen plantensappen te zuigen. Vrouwelijke bladluizen kunnen heel het seizoen nieuwe bladluizen baren zonder bevrucht te worden. Hierdoor kunnen ze zich snel vermeerderen.

Bladluizen die van plant wisselen, planten zich in de zomer ongeslachtelijk voort op de zomerplanten. In de herfst verhuizen ze naar de winterplanten, waar ze bevrucht worden door mannetjes en wintereieren leggen. In een verwarmde kas blijven de onbevruchte vrouwtjes jonge bladluizen produceren in plaats van wintereitjes te leggen.

Veelvoorkomende Bladluissoorten

  • Beukenbladluis: Komt elk jaar terug op beuk. Het meest opvallende kenmerk is de wollige wasafscheiding die aan de luizen blijft plakken.
  • Zwarte bonenluis: Wisselt van waardplant. Winterwaardplanten zijn Kardinaalsmuts, Gelderse roos en Sneeuwbal.
  • Groene perzikluis: Kan verschillende kleuren aannemen en wisselt in de loop van het jaar van waardplant. Ze overwintert als ei op Prunus-soorten, vooral op perzik.
  • Katoenluis: Een luis die hogere temperaturen nodig heeft om zich te ontwikkelen. De kleur varieert van lichtgeel tot lichtgroen of zwart-groen.
  • Melige koolluis: Een luis die op kruisbloemigen zoals kolen voorkomt. De kleur is grijsachtig groen of dofgroen, maar lijkt grijs door het wasachtige poeder op het lichaam.
  • Appelgrasluis: Overwintert op appel en verhuist vanaf mei naar grassen.
  • Groene appeltakluis: Komt voor op roosachtigen zoals appel, peer, lijsterbes, cotoneaster, meidoorn en andere houtachtigen.

Het onderscheid tussen de bladluizen hoef je niet te kennen om een natuurlijke helper uit te zetten.

Roetdauwschimmel

Op de honingdauw groeit na verloop van tijd een zwarte schimmel, roetdauwschimmel, genoemd. In Nederland zie je roetdauw vaak op lindenbomen, klimop en in fruitbomen.

Het Verwijderen van Honingdauw en Roetdauwschimmel

Het verwijderen van de insecten die de honingdauw creëren, is de eerste stap in het verwijderen van honingdauw. In sommige gevallen kan een sterke waterstraal alles zijn dat nodig is om het schadelijke ongedierte van de aangetaste plant te verwijderen en de kleverige substantie te verwijderen.

labels: #Ei

Zie ook: