Zwaluwen zijn sierlijke en nuttige vogels die elk voorjaar duizenden kilometers vliegen om in Nederland te broeden. Toch zijn zwaluwen ontzettend nuttig. Ze eten grote hoeveelheden insecten, waaronder muggen en vliegen, en dragen zo bij aan een natuurlijk evenwicht. Helaas vinden ze steeds moeilijker een geschikte plek om hun nest te maken en voldoende voedsel te vinden. Gelukkig kun je als tuinliefhebber veel doen om zwaluwen te helpen.

De populaties van huiszwaluwen en boerenzwaluwen staan al jaren onder druk. Volgens Sovon Vogelonderzoek Nederland is het aantal broedparen van de huiszwaluw sinds de jaren 70 met ongeveer 50% gedaald. Door bewust met je tuin om te gaan en nestgelegenheid te bieden kun je actief bijdragen aan het behoud van deze insectenetende trekvogels.

Huiszwaluw

De huiszwaluw is goed te herkennen aan zijn geheel witte onderkant en zijn korte gevorkte staart. Bovenzijde is zwart met een opvallende witte stuit. Onderzijde geheel wit, tot aan snavel. Schouderveren iets blauwglanzend. Korte stompe snavel, de poten zijn kort en wit bevederd. Ze kwetteren er vrolijk en zijn behendige vliegers die zelfs tijdens het vliegen water kunnen drinken. Ze gaan concurrentie met andere zwaluwsoorten uit de weg door op grotere hoogte op insecten te jagen.

De huiszwaluw bouwt oorspronkelijk van klei en zand een komvormig nest tegen rotswanden, maar huizen van baksteen en beton voldoen ook prima. De huiszwaluw is bij ons dan ook een echte cultuurvolger geworden. Ze broeden het liefst in een groep (kolonie) en bouwen hun typische komvormige nesten met een kleinere opening dan vaak tegen dakranden en dakgoten. Zo komt hij aan de naam “huiszwaluw”. Door minder en slechtere kwaliteit modder en klei, lijken hun nesten steeds vaker af te brokkelen. Huiszwaluwen keren graag elk jaar terug naar dezelfde broedplek.

Wat eet de Huiszwaluw?

Huiszwaluwen eten enorme hoeveelheden muggen en andere vliegende insecten, die in volle vlucht worden gevangen. Omdat de huiszwaluw voornamelijk insecten eet, kun je de vogel niet echt helpen met bijvoeren op voedertafels.

Waar leeft de Huiszwaluw?

De huiszwaluw komt voor in vrijwel het gehele Palearctische gebied, tot aan de 12 graden Celsius juli-isotherm. In Nederland is de vogel vooral te zien in open gebieden. Ze gebruiken huizen, gebouwen en bruggen op dezelfde manier als ze normaal gesproken gebruik zouden maken van rotsen. Ze hebben behoefte aan water in de buurt, omdat ze hier de jacht maken op muggen. Je kunt de huiszwaluw dus in heel Nederland tegenkomen, met name tijdens de broedperiode van mei tot augustus.

Huiszwaluw Bescherming

De huiszwaluw is een beschermde inheemse vogelsoort. De huiszwaluw staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren.

Boerenzwaluw

De boerenzwaluw is blauwzwart van boven. Het voorhoofd en de kin zijn rood; zwarte borstband. Rest roomwit. Vliegt behendig door de lucht om insecten te vangen. Om te drinken vliegen ze vlak boven het wateroppervlak en steken af en toe hun snavel in het water. De boerenzwaluw is een echte boerenlandvogel, een luchtacrobaat van het boerenerf.

Ze broeden in open schuren en onder brede dakoverstekken, onder bruggen en incidenteel ook op andere beschutte plaatsen. De nesten worden bij voorkeur gemaakt in boerenschuren, loodsen en dergelijke waar ze in en uit kunnen vliegen. Ze metselen hun nesten van klei en leem vaak op randen en richels in koeien-, varkens- of paardenstallen, zowel hoog als laag, maar ook wel onder bruggetjes, of aan sluizen of onder brede dakoverstekken.

Wat eet de Boerenzwaluw?

Het voedsel van de boerenzwaluw bestaat uit enorme hoeveelheden kleine vliegende insecten die in volle vlucht verzameld worden. Naast het rechtstreeks uit de lucht grijpen, vliegt de zwaluw ook vlak over water heen. Soms steekt de zwaluw zijn snavel in het water om snel wat te drinken, maar hij gebruikt deze tactiek ook om waterinsecten te kunnen vangen.

Waar leeft de Boerenzwaluw?

De boerenzwaluw komt op het gehele noordelijk halfrond voor, ook in heel Europa. In september en oktober kunnen grote groepen boerenzwaluwen gezien worden; deze vogels verzamelen zich voor de lange reis. De boerenzwaluwen die in Nederland broeden, overwinteren in West- en Centraal-Afrika, ruwweg het gebied tussen Ivoorkust en Angola.

Boerenzwaluw Bescherming

De boerenzwaluw is een beschermde inheemse vogelsoort. De boerenzwaluw staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn.

Hoe Kun Je Zwaluwen Helpen?

Huiszwaluwen en boerenzwaluwen nestplaatsen worden steeds schaarser door verstedelijking en veranderende bouwstijlen. Moderne gebouwen hebben vaak gladde gevels, waardoor nesten moeilijk blijven plakken. Ook is er minder modder en klei beschikbaar, wat cruciaal is voor het bouwen van stevige nesten. Bovendien kunnen trillingen door verkeer en bouwwerkzaamheden de nesten beschadigen of laten instorten.

Veel zwaluwen keren jaarlijks terug naar dezelfde broedplek. Het verwijderen van nesten of het afsluiten van nestlocaties kan hun voortbestaan bedreigen. Naast nestgelegenheid is het belangrijk om een omgeving te creëren die aantrekkelijk is voor zwaluwen.

Hier zijn enkele manieren waarop je zwaluwen kunt helpen:

  1. Kunstnesten plaatsen: Een van de meest effectieve manieren om huiszwaluwen en boerenzwaluwen nestplaatsen te verbeteren, is door kunstnesten te plaatsen. Deze nesten zijn vaak gemaakt van houtbeton en bieden een veilige en stevige broedplek. Hang nestkommen op aan de oost- of noordoostzijde van je huis of bedrijfspand, direct onder de dakgoot of een overstek. Zorg voor voldoende aanvliegruimte. Combineer bij voorkeur meerdere nesten naast elkaar, op circa 20-30 cm afstand.
  2. Modderplekken creëren: Zwaluwen bouwen hun nesten met modder, klei en stro. Omdat natuurlijke modderplekken steeds zeldzamer worden, kun je helpen door een modderplek in je tuin of op je erf te creëren. Maak geschikte dakranden wit. Wit weerkaatst het zonlicht, houdt de nesten koel en is parasiet werend. Creëer een modderplaats binnen 100-200 meter van een nest. Dit kan door op een geschikte plek in de tuin, op een carport of schuurdak een zeil met iets verhoogde randen te leggen. Vul deze plek met zand en water om een modderpoel te maken.
  3. Oude nesten laten zitten: Het belangrijkste is het laten hangen van zwaluwnesten. Zwaluwen zijn honkvast en keren vaak terug naar dezelfde plek om te broeden. Het is daarom belangrijk om oude nesten niet weg te halen. Laat oude nesten zitten!
  4. Insectenvriendelijke tuin: Een insectenvriendelijke tuin is de sleutel tot een zwaluwvriendelijke omgeving. Zwaluwen eten vrijwel uitsluitend vliegende insecten, en die zijn sterk afhankelijk van een natuurlijke en bloemrijke tuin. Zonder voldoende insecten is er te weinig voedsel om jongen groot te brengen of zelfs om te kunnen blijven foerageren. Bloeiende planten aan te planten die insecten aantrekken, zoals lavendel, wilde marjolein, duizendblad, vlinderstruik, koninginnekruid, beemdkroon, guldenroede en kattenkruid.

Nestbescherming en Wetgeving

Zwaluwen vallen onder de Wet natuurbescherming, die in Nederland vogels en hun nesten het hele jaar door beschermt. Nesten zijn het hele jaar door beschermd, ook als ze tijdelijk niet in gebruik zijn. Bij geplande renovaties, verbouwingen of onderhoudswerkzaamheden waarbij nesten aanwezig zijn, moet je tijdig ecologisch advies inwinnen. Alle zwaluwnesten zijn wettelijk beschermd en mogen niet verwijderd worden.

Nestbescherming geldt:

  • Voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond.
  • Niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.
  • In sommige provincies zijn nesten van huiszwaluwen wel het gehele jaar beschermd, omdat zij als koloniebroeders elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast of afhankelijk van bebouwing of biotoop zijn.

Afname van Zwaluwen

Ten opzichte van eind jaren '60 van de vorige eeuw is het aantal huiszwaluwen zeker 75% afgenomen. Het gaat mogelijk om een half miljoen broedparen! De soort verdween uit alle grote steden. De boerenzwaluw is sterk achteruit gegaan op de lange termijn. Dat wordt voornamelijk geweten aan schaalvergroting en intensivering van de landbouw (onder meer pesticidengebruik, ontwatering), waardoor de kwaliteit van foerageergebied en nestgelegenheid is afgenomen.

Wat te doen met een gevonden Zwaluwjong?

Als je een zwaluwjong vindt, is het belangrijk om de juiste stappen te ondernemen. Hier zijn enkele tips:

  • Controleer of de ouders in de buurt zijn: Vaak worden jongen nog verzorgd door hun ouders, zelfs als ze uit het nest zijn gevallen.
  • Neem contact op met een vogelopvang of dierenambulance: Zij kunnen het jong de juiste zorg bieden en eventueel terugplaatsen in het nest.
  • Geef het jong geen wormen: Wormen kunnen schadelijk zijn voor jonge vogels.
  • Geef het jong tijdelijk kleine stukjes tartaar of insectenpaté: Dit kan als noodoplossing dienen tot het jong naar een opvang gebracht kan worden.

Vergeet niet dat zwaluwen speciale zorg nodig hebben en dat het het beste is om ze door professionals te laten verzorgen.

labels:

Zie ook: