Er is al veel geschreven over de geschiedenis van ons eiland. Gelukkig maar want alles wat een keer is opgeschreven, gedrukt en misschien ook uitgegeven, blijft bewaard. Als werkgroep “Eilander geschiedenis” hebben we geprobeerd als eerste opdracht een overzicht te krijgen van het winkelbestand op ons eiland in de periode vanaf ca.

De Vroege Jaren: Ambacht en Handel als Bijverdienste

Rond 1810 waren er op Ameland 10 bakkers, 16 timmerlieden, 5 schoenmakers en 43 winkeliers. Bijgevoegd is dat over het algemeen bij deze ambachten het boerenbedrijf, winkelhandel of enig ander bedrijf wordt uitgeoefend, omdat de ambachten geen of onvoldoende middel van bestaan opleveren. Zo was het ook met de talrijke winkeltjes die van alles verkochten. Zij werden meest door weduwen gehouden. De omzet zal niet hoog zijn geweest.

Manufacturen kocht men veel in het najaar als het vee verkocht was. Daarmee kwamen ook “reizigers” langs de deur. Deze werden gestuurd vanuit winkels in Dokkum en Leeuwarden. Niet alleen had de man de manufacturen bij zich maar ook het laatste nieuws. De meesten kwamen veelal jaren achtereen en waren bekenden van de families.

In het gemeenteverslag van 1868 staat vermeld dat de klein- en winkelhandel nog steeds kwijnende is en geen middel van bestaan oplevert. Behalve de zuivelfabriekjes waren er geen fabrieken op het eiland, de twee kalkbranderijen werden in 1857 afgebroken en ook de dorpsmolens werkten bijna zonder personeel. Zo ontbrak feitelijk een echt arbeidersbestand. Ambacht en winkel konden alleen als een bijverdienste worden beschouwd.

Economische Neergang en Emigratie

Vanaf 1880 zien we dat het aantal inwoners van Ameland jaarlijks daalt. Economisch ging het slecht op het eiland. We zien veel jonge mensen het eiland verlaten om vooral in Amsterdam omgeving hun heil te zoeken. Maar ook Rotterdam en omgeving zijn in trek. Zeelieden vestigen zich in deze gebieden met hun gezin en zoeken ook vaak later werk in de havens van de beide steden. Dr. D.A. Brouwer geeft in haar sociaal-geografische studie “Ameland” aan dat in de periode na 1880 de migratie erg hoog is. Veel jonge mensen vertrekken en ouderen komen na een werkbaar leven elders dikwijls weer terug. Zo zien we het aantal inwoners dalen van 2354 in 1880 naar slechts 1929 in het jaar 1930. Na 1930 gaat het inwoneraantal weer licht stijgen.

Visserij en Seizoensarbeid

De visserij beperkte zich vrijwel geheel tot Hollum. De visserijvloot bestond rond 1815 nog uit 14 schepen waarvan alle schippers in Hollum woonden. In 1889 was de vloot gekrompen tot 7 schepen en in 1897 werd de laatste snik verkocht. Dat betekende ook het einde van deze werkgelegenheid. Maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de trek naar de haringloggers. Dit was seizoensarbeid voor de eigenaren van de (te) kleine boerenbedrijfjes en jongens vanaf 12 jaar.

In de “Jeugdherinneringen” van Jan Visser kunnen we lezen dat ook hij als jongen een tocht meemaakte op een Vlaardinger logger. Later ging de Amelanders ook varen voor reders uit Emden. Al heel jong, op 11 of 12-jarige leeftijd giingen ze al mee naar Vlaardingen of Emden. Bekend is dat eilanders later zelfs nog een klein pensioentje vanuit Duitsland ontvingen.

In het boek van Jan Visser zien we dat de jongens in het gezin, terwijl ze nog op school waren, erop uit werden gestuurd om te venten. Zijn grootmoeder Trijntje Roep had een winkeltje en de kleinkinderen venten met koek, kaak en korstjes. Korstjes waren koekjes van een cent. Als de zoute haring minder aftrek vindt wordt de vis gerookt en als bokking verkocht. Maar de familie had ook enkele akkers bouwland waarop aardappelen en rogge werd verbouwd. Dat moest dan bewerkt worden met behulp van boeren die over het materiaal en een paard beschikten. Voor deze burenhulp werd als tegenprestatie hulp verleend aan de boeren bij het poten van aardappelen, hooien, roggeoogsten en rooien.

Van de haringloggers kregen de bemanningsleden een vaatje haring mee naar huis. Met de Eerste Wereldoorlog kwam ook een einde aan de trek naar de loggers in Vlaardingen en werden de inkomsten uit deze visserij node gemist. Omdat het boerenbedrijf onvoldoende bestaansmogelijkheden bood werden de eilanders gedwongen andere middelen van bestaan te zoeken. Deze werden na 1918 vooral gevonden in de koopvaardij.

Toerisme en Uitbreiding van het Winkelbestand

Dat de opkomst van het toerisme ook aanleiding was tot uitbreiding van het winkelbestand blijkt wel uit het feit dat vooral aan de Strandweg van Nes maar ook aan de Badweg te Hollum nieuwe winkeltjes verrezen. Het centrum van Hollum lag rond de Driesprong met de Burenlaan en Westerlaan als hoofdroute. Via de Westerlaan die aansloot op de Badweg ging je naar het badstrand van Hollum. Daar aan het einde van de Badweg stonden ook diverse houten zomerhuisjes en winkeltjes. Tijdens de Duitse bezetting zijn tal van deze gebouwtjes afgebroken. Hetzelfde gebeurde ook aan de Strandweg in Nes. In Hollum betekende het uiteindelijk een verplaatsing van “centrum” van de zuidkant naar de noordkant van het dorp.

Ook de forse duinafslag speelde hierbij een rol waardoor het badstrand richting vuurtoren werd verplaatst. Vanaf de jaren 50 ontwikkelden zich bovendien tal van nieuwe recreatievormen aan de noordzijde van het dorp. Dit alles leidde ook tot het verplaatsen van winkels naar de noodkant van het dorp.

Landbouw en de Duitse Bezetting

Het aantal boerenbedrijven bedraagt in 1885 al 219 en in 1933 nog steeds 222. De verdeling van de Marken, de aanleg van de zeedijk en de ruilverkavelingen hebben bijna geen invloed gehad op het aantal bedrijven omdat ook de oude buitendijkse gronden nu beter benut konden worden. De meeste bedrijven beschikken in 1930 over 5 tot 10 ha land waarop 5 tot 10 koeien worden gehouden.

Met de Duitse bezetting veranderde er veel op het eiland. Grote delen van het eiland, zoals strand en duinen waren “Sperrgebiet” en niet toegankelijk voor de eilanders. Veel mannen vonden werk bij de aanleg van de “Atlantic Wall” waarvan ook Ameland deel uitmaakte. Met wat medewerking van de NSB burgemeester Bakker en het eilander gemeentebestuur lukte het te voorkomen dat eilander mannen en jongens te werk werden gesteld in Duitsland. Vooral voor de mannen (ca 84) die tijdens de oorlog op de koopvaardij voeren waren het zware tijden. Restanten van de verdedingswerken die gebouwd werden zijn nog op het eiland te zien. Zo is er sinds kort een heus bunkermuseum op het eiland. Hier wordt een beeld gegeven van de bezettingsperiode.

Distributie moest voorkomen dat de schaarse middelen niet eerlijk werden verdeeld. Met een bonnenstelsel konden diverse producten worden gekocht. Echte honger heeft er op het eiland niet geheerst. En dikwijls werden familieleden of vrienden die o.a.

Veranderingen in de Detailhandel

Je kunt tegenwoordig bijna alles in een supermarkt kopen. Dat was vroeger heel anders. De kruidenierswinkel verkocht geen vleeswaren of brood e.d. Nu was dat halen niet altijd noodzakelijk. Immers de melkboer kwam iedere dag langs. Melk en pap werd nog los verkocht. Dat betekende dat je met een pan of emmertje naar de melkkar ging om daar de melk of de pap op te halen. De venter van de bakker kwam langs met een broodkar zodat je beslist niet iedere dag naar de bakker hoefde. Ze wisten uit ervaring wel zo’n beetje wat de vraag was. Met “Sunneklaas” kwamen ook de bakkers langs met een mand waarin speculaaspoppen, taaipoppen en/of banketletters zaten.

De meeste winkeltjes waren klein van omvang en het assortiment dikwijls beperkt. Stapte je ergens binnen dan ging de winkelbel en wist de winkelier dat er klandizie was. Op “de pof” werd ook wel gekocht. De grotere zaken hadden al één of meer toonbanken. Veel producten moesten nog worden afgewogen, zoals suiker, meel e.d. Later werd er al meer in verpakking aangeboden en werden de gevraagde boodschappen door de winkelier gepakt en op de toonbank geplaatst. Zelf je boodschappen pakken, zoals nu iedereen heel gewoon vindt was er niet bij.

De beurtschippers speelden tot de jaren zestig een belangrijke rol in het transport van goederen van en naar het eiland. Gevaren werd er naar Amsterdam, Leeuwarden en Harlingen. Kleine winkeltjes hielden op te bestaan, andere samengevoegd. De dorpen hebben nu 1 of 2 supermarkten, soms nog een slager of een bakker. Door de groei van het toerisme en een toenemende welvaart ontstonden andere behoeften. Met de winkelbel is niet alleen het geluid, maar is er veel meer verdwenen. En juist datgene wat allemaal is verdwenen willen we opschrijven zodat het niet wordt vergeten.

Boersma Groente en Fruit Vandaag

De groenteboer OP Erica en omgeving waar vers ECHT vers is. Dagelijks worden er vanuit de Groentestal (H)eerlijke verse Groenten en Fruit geleverd, zowel uit Nederland als uit het buitenland. Wij betrekken een aantal producten van LOKALE boeren, waardoor de versheid van deze producten nog groter is en de kwaliteit nog beter gewaarborgd is. Wij leveren ook een assortiment verse salades, deze betrekken wij dagelijks van onze Leverancier. Wok & Roerbakgroenten, Gesneden Groenten hebben wij standaard in ons assortiment.

Wilt U een Fruitmand bestellen ? Ook deze kunnen wij voor u maken ( op bestelling ), deze fruitmanden kunt u bij de Groentestal afhalen of wij bezorgen hem voor u. Dit in overleg met U en naar Uw wensen! Gezonde vitamientjes zorgen voor een lager ziekteverzuim en gemotiveerde medewerk(st)ers. Tevens bezorgen wij de producten in de Gehele Gemeente Emmen, Plaats Coevorden en Emlichheim ( Dld ). Dit doen wij GRATIS bij bestellingen vanaf € 12,50.

De Mineola: Een Bijzondere Vrucht

De mineola is al zo’n 3.500 jaar geleden in Zuidoost-Azië ontstaan door een kruisbestuiving. Door de Arabieren is de mineola naar Europa gebracht. De vrucht is vernoemd naar het stadje Minneola in Florida. Een mineola is een kruising tussen een mandarijn en een grapefruit. Het smaakt friszuur en ze zijn gemakkelijk af te pellen. De vrucht is te herkennen aan de uitstulping van de schil op de plaats waar het steeltje heeft gezeten.

Bij het kopen van een mineola moet je erop letten dat de vrucht stevig en zwaar aanvoelt en een gave schil heeft. De beste temperatuur op een mineola te bewaren is 12 graden. De vrucht mag gewoon bij andere vruchten op een schaal liggen.

labels:

Zie ook: