Zuurdesembrood, briochebolletjes en krentenbrood worden door de meeste foodies regelmatig gebruikt, maar er zijn ook heerlijke producten die we minder vaak gebruiken. Zonde, want vaak zijn dit juist dé producten die je gerecht interessant maken. Op hoogtijdagen in de Westerse wereld worden we er steevast aan herinnerd dat onze cultuur een broodcultuur is.

Gelovigen bidden dat het opperwezen hun het dagelijks brood gunt. En iedereen werkt 'voor zijn brood'. Dat is immers het spraakgebruik. Hooguit wordt erbij gezegd 'met wat erop'. We werken, als je op de omgangstaal afgaat, niet voor ons dagelijkse vlees, groente, aardappels en een toetje. Nee, er moet brood op de plank komen. Brood staat voor voedsel in de ruimste zin van het woord. Brood valt samen met ons bestaan. En als er in dat bestaan iets te vieren valt, wordt dat vaak gemarkeerd met brood.

In Nederland speelt brood een centrale rol in de dagelijkse voeding, maar tijdens feestdagen krijgt dit alledaagse voedingsmiddel vaak een speciale twist. Feestelijk brood is een traditie die al generaties lang gekoesterd wordt. Van luxe gevulde broden tot klassieke regionale specialiteiten, feestbrood brengt families samen en creëert een gevoel van warmte en gezelligheid.

De betekenis van feestbrood

Brood is al sinds de oudheid een symbool van overvloed en gastvrijheid. In veel culturen wordt brood geassocieerd met rituelen en vieringen, en Nederland is hierop geen uitzondering. Tijdens feestdagen zoals Kerstmis, Pasen en zelfs Sinterklaas, wordt de dagelijkse boterham ingeruild voor luxere, rijkere varianten. Feestbrood is meer dan alleen eten; het vertegenwoordigt traditie, samenzijn en soms zelfs religieuze of culturele symboliek.

Paasstol: Een luxe brood voor Pasen

Paasstollen, luxe feeststollen, gevulde stollen; rondom Pasen liggen de supermarkten er vol mee. Maar wat is een paasstol eigenlijk? Misschien vind je ze verdacht veel lijken op een kersstol, maar is er wel degelijk verschil. Zo wordt een paasstol traditioneel gezien gemaakt na de vastenperiode van rooms-katholieken. Om deze periode af te sluiten is de paasstol extra feestelijk, en wordt deze met veel ingrediënten gebakken.

Een paasstol bestaat uit spijs, rozijnen, krenten, sukade en sinaasappelsnippers. Die laatste - de sinaasappelsnippers - zijn kenmerkend voor een paasstol en ontbreken in een kerststol. Het is een heerlijk zacht en luchtig brood, gevuld met de lekkerste ingrediënten. Bij elke hap proef je niet alleen de rozijnen en krenten, maar ook de subtiele smaak van sukade en sinaasappel. Als je geluk hebt zit er ook nog eens amandelschaafsel op de stol.

De paasstol mag niet ontbreken op de paastafel tijdens het ontbijt of de brunch. Wil je eens iets anders maken met een stol? Dat kan! Denk bijvoorbeeld aan een broodpudding, paastiramisu of wentelteefjes.

Waar koop je een paasstol?

Natuurlijk kun je zelf de keuken induiken, al is het best bewerkelijk om er zelf een te maken. In de weken voor Pasen vind je ze overal. Vaak zijn ze in no-time uitverkocht bij de bakker, gelukkig vind je er nog genoeg in de supermarkt.

Hoe kan je de paasstol vervangen?

Het simpele antwoord is dat je natuurlijk ook een kerststol in huis kunt halen. Maar goed, die is alleen rondom kerst verkrijgbaar. Is er geen paasstol meer te vinden? Kies dan bijvoorbeeld voor krentenbrood en maak er zelf een feestje van met wat spijs, amandelschaafsel en sinaasappelrasp.

Hoe moet je een paasstol bewaren en hoe lang is het houdbaar?

Net als bij de meeste soorten brood droogt een stol vrij snel uit. Bewaar de stol in een droge en donkere omgeving. Bijvoorbeeld in een broodtrommel of luchtdichte bak. De houdbaarheid kan wisselen, kijk daarom altijd goed op de verpakking naar de uiterste houdbaarheidsdatum. Heb je de verpakking eenmaal geopend? Vaak is het brood zo’n twee tot drie dagen lekker om te eten.

Kerststol: Een favoriet tijdens de feestdagen

De kerststol is misschien wel het meest iconische feestbrood in Nederland. Dit rijkgevulde brood, meestal bezaaid met rozijnen, krenten en een kern van amandelspijs, is een vast onderdeel van het kerstontbijt of kerstbrunch. De oorsprong van de kerststol ligt in Duitsland, waar de ‘Christstollen’ al eeuwenlang wordt gebakken als symbool van het Christuskind gewikkeld in doeken.

De Nederlandse variant heeft door de jaren heen een eigen karakter gekregen. Vaak wordt het brood royaal bestrooid met poedersuiker en geserveerd in dikke plakken. Het amandelspijs, een mengsel van amandelen en suiker, geeft de stol zijn kenmerkende smaak. In sommige regio’s worden er ook noten of sukade aan toegevoegd, wat het brood een extra dimensie van luxe geeft.

De Kerststol is een typisch Nederlands brood, vooral populair tijdens de Kerst. Deze traditionele maaltijd is vergelijkbaar meet een fruitcake of stollen die in andere landen worden gegeten. Vergelijkbaar met deze baksels wordt droog fruit in brandy (of rum) toegevoegd aan het deeg, waardoor het brood vochtig blijft.

Krentenwegge: Een symbool van noaberschap

Wie in het oosten van het land te gast is, wordt vaak onthaald met zo’n langwerpige snede vers brood, rijkelijk gevuld met krenten en rozijnen en besmeerd met roomboter. Het oosten lijkt ook de geboortegrond van deze traktatie. Het wigvormige brood, waaraan het zijn naam wigge of wegge dankt (weggi is oudsaksisch voor wig), is van oorsprong een geschenk dat de buren brachten bij de geboorte van een kind.

In Twente groeide de krentenwegge uit tot een symbool van noaberschap (de burenhulp). “Met ’n kromme arm goan”, heette het als men met een versgebakken krentenbrood onder de arm naar de buren ging als reactie op de blijde boodschap. En iedereen deelde er in mee, want zowel de gulle gever als de andere gasten kregen een stuk mee naar huis. Inmiddels evolueerde het geboortebrood tot een feestbrood.

Behalve in Overijssel wordt de krentenwegge ook in Gelderland gegeten. Daar noemt men de krentenwegge pillewegge of kraamschudderswegge. In Brabant heet het platte krentenbrood krentenmik of krentenstoet. In delen van Limburg spreekt men van pruumkeswek, naar de geweekte vruchtjes die aan het deeg worden toegevoegd.

Wie in het oosten iets te vieren heeft, doet dat - ook nu nog - met een krentenwegge. Wie het bakken van het feestbrood niet zelf in de vingers heeft, gaat naar de bakker. Die bakt, meestal op bestelling, een paar speciale krentenweggen per week. Het geheim van de krentenwegge? Dat schuilt in het bakproces. Evenals roggebrood hoort een krentenwegge te worden gebakken in een oven waarvan de temperatuur al dalende is. Bakkers noemen dat “bakken bij een afliggende of aflopende oven”. Een krentenwegge wordt gebakken in een bak als voor roggebrood, maar zonder deksel. Het bakproces neemt anderhalf uur in beslag.

Duivekater: Historisch feestbrood uit Noord-Holland

De duivekater is een minder bekend, maar historisch brood dat traditioneel gebakken werd in Noord-Holland. Het is een lichtzoet, witbrood met een zachte textuur en een subtiele smaak van citroen en kaneel. Op het eerste gezicht lijkt het brood dan ook op een briochebrood. Dat is niet zo gek, want de twee broden hebben redelijk wat gelijkenissen. Het grote verschil is dat er in duivekater steevast citroen(schil) zit. Daarnaast zitten er soms ook specerijen doorheen, maar dat verschilt per recept.

De oorsprong van de naam is onzeker, maar wordt vaak in verband gebracht met oude heidense rituelen en offers. Vlechtborden, zoals de Osterzopfen die rond Pasen in Oostenrijk worden gegeten, staan bijvoorbeeld symbool voor het gevlochten haar van een vouw. Rond de 8ste eeuw werden grafschenken binnen het christendom helemaal verboden, waarna het brood niet meer geofferd, maar gegeten werd.

De langwerpige vorm van het brood moet lijken op een scheenbeen. Hoe het brood aan de naam duivekater komt is onduidelijk, maar kent veel theorieën. De meest terugkerende is dat er tijdens de Romeinse tijd vooral veel katten werden geofferd om goden en demonen te vriend te houden. Hier zou de naam duivekater naar terug te leiden zijn. Tegenwoordig wordt de duivekater vooral rond Kerstmis en Pasen gegeten, hoewel het langzaam terrein heeft verloren aan andere feestelijke broden.

Het recept van de Duivekater

Om deze traditie in ere te houden heeft Broodgodin zijn eigen recept voor de duivekater uitgebracht. Daarom hebben we de regels iets aangepast en in ons Duivekater recept gekozen voor een rond brood. Onze Duivekater is rond omdat we hem dan in een braadpan kunnen bakken. Het voordeel van een braadpan is namelijk dat er een deksel op kan, daardoor kan de stoom die ontstaat tijdens het bakken niet weg en krijg je echt een heerlijk sappig en malse binnenkant.

Ingrediënten:
  • Gaia T65 bloem
  • Roomboter
  • Ei
  • Suiker
Instructies:
  1. Smelt de roomboter en meng met de rest van de ingrediënten. Voeg ook het halve ei toe, houd de rest van het ei apart voor later.
  2. Kneed vervolgens 5 minuten met de machine, of 10 minuten met de hand tot een elastisch deeg.
  3. Laat het deeg nu in een afgedekte kom 1 uur rijzen bij kamertemperatuur.
  4. Leg het deeg nu op een met bloem bestoven werkblad, sla het plat en maak er vervolgens een bal van.
  5. Leg een vel bakpapier in een braadpan/dutch-oven en laat het deeg met de gevouwen kant naar onder in de pan zakken, dek af met de deksel en laat nogmaals 1,5 tot 2 uur rijzen bij kamertemperatuur.
  6. Verwarm na 1 uur van de rijs de oven voor op 190 °C.
  7. Bestrijk het deeg vlak voor het bakken met een dun laagje ei. Snijd daarna met een goed scherp mes een mooi patroon in de bovenkant van ongeveer een halve centimeter diep.
  8. Bak het brood eerst 20 minuten met deksel.
  9. Doe de Duivekater vlak voordat hij is afgekoeld terug in de braadpan en dek af met de deksel.

Op welke manier jij er van geniet mag je natuurlijk helemaal zelf weten, maar volgens ons is een plak Duivekater toch echt het lekkerst met een goeie laag roomboter.

Matzes: Ongezuurd brood voor Pasen

Tijdens het Paasontbijt eten veel mensen matzes. Op andere momenten doen we dat ook wel, maar zeker met Pasen wordt veel van dit krokante, ongezuurde brood genuttigd. Waarom?

Het eten van matzes is eigenlijk een Joodse traditie. In het Jodendom wordt tijdens Pesach - een van de belangrijkste feestdagen van deze religie - de joodse slavernij en de uittocht uit Egypte herdacht. Deze uittocht, die geleid werd door Mozes, vond vermoedelijk rond de vijftiende eeuw voor onze jaartelling plaats. Door met Pesach ongezuurde broden, de matzah of matzes, te eten staan gelovige Joden stil bij het feit dat hun voorouders vele eeuwen eerder in allerijl moesten vluchten. Zo snel, dat er geen tijd meer was om het brood te laten rijzen.

In Nederland waren vroeger enkele kleine fabriekjes die zich bezighielden met het maken van matzes. Tegenwoordig is Hollandia Matzes uit Enschede de grootste fabrikant van de bekende ronde matzes. Dit Joodse bedrijf werd in 1933 opgericht. De matzes bevatten géén zout, géén suiker, géén conserveermiddelen, géén kleurstoffen en géén smaakstoffen. Eigenlijk is het daarmee een vrij saaie cracker, maar hij blijft desondanks populair, zeker rond Pasen.

labels: #Brood

Zie ook: