Ik eet ze al sinds mijn kindertijd: crackers. Ik vind ze echt heerlijk. Ik hou enorm van knapperige dingen, en ik hou enorm van brood. Een cracker wordt gezien als een vervanger voor de boterham, maar dan knapperig en “lichter”.

De Geschiedenis van de Cracker

Crackers vinden hun oorsprong ver terug. Het is ontstaan als vorm van scheepsbiscuit en is ontwikkeld in 1792 door John Pearson uit Newburyport, wat ligt in Massachusetts, Amerika. Hij ontwikkelde een cracker-achtig broodproduct met bloem en water. Hij noemde het “pilotbread”. Vooral zeelieden vonden dit pilotbread een ware uitkomst, omdat het zeer lang houdbaar was. De eerste ECHTE cracker ontstond pas in 1801. Josiah Bent, een bakker uit Massachusetts, liet een beschuit per ongeluk aanbranden in zijn steenoven.

Knäckebröd: Een Scandinavische Variant

We kennen vele varianten op de cracker, waarvan knackerbröd de meest bekende is. Knäckebröd (knakkerbrood) is van oorsprong een Scandinavisch product. In het Nederlands vertaald heet het breekbrood. Het is een platte variant op de cracker wat meestal wordt gemaakt van roggemeel. Het wordt heel kort gebakken en daarna gedroogd. Hierdoor bevat knäckebröd bijna geen water (minder dan 10%) waardoor het veel krokanter en knapperiger wordt van structuur. Het heeft tevens een zeer laag vet-percentage, waardoor knäckebröd ontzettend lang houdbaar kan blijven. Pas in 1960 maakten we in Nederland kennis met knäckebröd. Het merk VERKADE bracht het op de Nederlandse markt.

De Opkomst van Crackers als Broodvervanger

Enkele jaren geleden werd ons dagelijks brood opeens in een kwaad daglicht gezet. Dankzij bestsellers als “broodbuik” werd er een ware boycot op onze dagelijkse boterhammetjes gedrukt. Of dit nu wel of niet terecht is, daar blijven veel meningen over verdeeld. Het heeft in ieder geval zijn uitwerking gehad. De cracker is opgepakt als vervanger voor brood door de consument, en daar liet de voedselindustrie ook geen gras over groeien. Het gevolg is dat we inmiddels tientallen soorten crackers kunnen kopen, afgestemd op hypes en de wensen van de consument. Zo zien we spelt-crackers, crackers vol pitten en zaden, crackers die zo koolhydraat-arm worden geproduceerd, vezelrijke crackers, glutenvrije crackers, zuurdesemcrackers enzovoort.

Gezonde Crackers: Waar Moet Je Op Letten?

Een cracker zou in wezen enkel moeten bestaan uit een meelsoort, zoals roggemeel of volkorenmeel, en een klein beetje zout. Dit is echt alles wat nodig is om fabrieksmatige crackers te produceren. Begin jaren 70 zagen we erg veel crackers die enkel bestonden uit roggemeel en zout. Helaas is er afgelopen jaren flink gesleuteld en geknutseld aan de simpele formule. En dat heeft de cracker er niet gezonder op gemaakt. Als we geen brood meer kopen, moet de winst immers ergens anders uit worden geput. En dat is best jammer. Want crackers in originele formules zijn gezond. En hebben dan ook terecht een gezond imago.

Verborgen Suikers en Toevoegingen

Dit imago wordt op dit moment vreselijk uitgemolken, terwijl het imago van welleer onderuit is gehaald door het vele geknutsel aan samenstellingen. We vinden nauwelijks nog crackers die bestaan uit meel en wat zout. De gemiddelde volkoren cracker bestaat tenminste uit meel, zout en gist. In heel veel “hippe” crackers vinden we naast meel, zout en gist ook suikers. Ook crackers zijn afgelopen jaren flink “versuikerd”. Ze worden meestal verrijkt met oplosbare vezels, zetmelen, en diverse smaakversterkers en hulpstoffen. We zien veel alias suikers in ingrediënten lijsten voorkomen. Het woord “suiker” wordt vandaag de dag liefst vermeden door fabrikanten omdat de consument suikers zoveel mogelijk willen mijden uit hun voedsel. Zeker in crackers, wat toch zijn gezonde imago moet behouden, wordt dit woord niet gebruikt, maar zijn er alias suikers gebruikt.

Voorbeelden van Alias Suikers

Gerstemoutextract is een product dat wordt gebruikt als kleurstof voor bijvoorbeeld brood. Om gerstemout te verkrijgen, wordt gerst in water gelegd en na ontkiemen gedroogd. Vervolgens wordt een extract gemaakt van de ontkiemde droge gerst. Dit extract wordt wederom ingedroogd, waardoor er een poeder ontstaat. Het gaat hier om dextrineren. Dit is ook wel omzetten. Zetmeel wordt in oplosbare dextrine (een suiker) op zeer hoge temperaturen verhit. De zetmeelketens worden als ware in kleinere stukken geknipt wat de vergisting vele malen sneller op gang brengt. Hierdoor groeien gisten veel sneller, wat een snellere productie oplevert, bijvoorbeeld een versnelde rijzing van broden. Er blijven niet vergiste suikers ver. Ook wel druivensuiker. Het wordt veel gebruikt in de industrie als alias suiker in vlees/ vleeswaren, kaas en pindakaas.

Veel mensen zijn zich niet bewust, maar wist je, dat melkpoeder uit zeker zo’n 51-55% suiker bestaat? Je kijkt denk ik nu wel anders aan tegen al die ingrediënten-lijsten waarin melkpoeder (ook magere) voorkomt. Inhoudelijk gezien is het niets meer of minder dan melk, waaraan het water is onttrokken, waardoor er een droge stof overblijft. Als we deze melkpoeder weer opnieuw aanlengen met water, ontstaat er weer gewoon melk, maar wel met een afwijkende smaak. Melk bevat lactose, dit is een natuurlijk aanwezige melksuiker in melk. Net als fructose in fruit (van nature aanwezige vruchtensuikers) blijft er na onttrekking aan water voornamelijk suikers over. Per 100 gram bevat melkpoeder gemiddeld 40-45 gram suiker. Neem maar eens een theelepeltje melkpoeder in de mond en zuig.

Zijn Crackers Gezond? Een Nuance

Deze vraag moet genuanceerd worden beantwoord. Crackers zijn op zich gezond, als ze bestaan uit een volkoren meelsoort en een klein beetje zout. Ze kunnen dan een erg gezonde aanvulling zijn in een voedingspatroon. Ze zijn bovendien licht verteerbaar. Dit helpt ons verteringsstelsel enorm, die het vandaag de dag al moeilijk genoeg heeft. Ze kunnen bovendien op ieder moment van de dag worden gegeten. Ze bevatten in regel weinig tot geen verzadigde vetzuren, maar zijn vrij rijk aan voedingsvezels van nature (als er 100% volkoren meel / roggemeel is gebruikt). Ze bevatten van nature dan ook relatief weinig suikers (uit de granen afkomstig).

Dus: als de cracker is gemaakt van 100% rogge/ volkorenmeel en een beetje zout, is het absoluut een gezonde cracker te noemen.

De Impact van Extra Ingrediënten

Het moet allemaal hipper, zodat het op het blote oog gezonder lijkt. Maar de werkelijkheid is dat al die toeters en bellen een cracker alleen maar ongezonder maken. Het is vast superlekker, al die extra vezels, granen, zaden, noten, pitten, maar we hebben het niet echt nodig. Er worden, bij een vermeerdering aan ingrediënten, bijna altijd extra hulpstoffen gebruikt. Dit is nodig om de boel bij elkaar te houden, conserveerbaar en smakelijk. We zien oliën (raapzaad bijvoorbeeld) en suikers, maar ook extra veel zout, zetmeel, en andere E nummers. Dit is allemaal overbodig.

Kort door de bocht hebben we al die luxe toevoegingen niet nodig. Een cracker wat bestaat uit 100% volkorenmeel en wat zout geeft ons ook meer dan voldoende vezels en andere belangrijke voedingsstoffen. Om een cracker wat meer luxe te maken in voedingsstoffen als bijvoorbeeld vezels, moet er wettelijk gezien rekening worden gehouden met de doseringen. Die mogen niet worden overschreden, waardoor wij mogelijk risico lopen een teveel aan een bepaalde voedingsstof binnen te krijgen (meer dan de ADH). Een fabrikant gaat dus goochelen, waardoor de cracker uiteindelijk meer wordt bewerkt (belast!) om de juiste basis te verkrijgen.

Vergelijking: Crackers vs. Brood

Ik merk dat mensen de laatste tijd heel snel grijpen naar crackers. Zeker als ze willen afvallen. Brood heeft toch een wat slecht imago gekregen en vaak wordt gedacht dat je dan beter voor een cracker kunt kiezen. Is dat eigenlijk wel zo? Zijn crackers gezonder dan brood? Iets bestempelen als ‘gezond’ of ‘ongezond’ blijft een heel lastig punt. Er is altijd over te discussiëren. Twee producten vergelijken gaat echter makkelijker!

Daarom gaan we kijken naar het verschil tussen brood en crackers. Wat kun je eigenlijk beter kiezen? Hieronder vergelijk ik de voedingswaarden van een volkoren cracker met die van een volkoren boterham. Volkoren is namelijk bij brood in ieder geval de beste keuze. Bij crackers ligt dit een beetje anders. Zoals je ziet, bevat een boterham meer calorieën dan een cracker. Dit is echter vrij logisch, want een boterham weegt ook meer en vult beter dan een cracker. In verhouding verschillende de voedingsstoffen verder nauwelijks. Wel bevat een boterham relatief gezien wat meer zout dan een cracker. Ook bevat deze cracker in verhouding flink wat meer vezels dan deze soort brood. Dit kan echter flink verschillen per soort.

Ingrediënten Vergelijking

Dan gaan we verder kijken naar de ingrediënten. Zit daar verschil in?

  • Wasa volkoren knäckebröd: Volkoren roggemeel, gist, zout.
  • Volkorenbrood: volkorentarwemeel, water, gebroken tarwe, tarwegluten, geplette tarwe, bakkersgist, moutmeel (gerst, tarwe), gejodeerd zout, antioxidant (ascorbinezuur [E300]), acerolapoeder.

Wat vooral opvalt, is dat de ingrediënten van verschillende soorten crackers en brood nogal verschillen. Hierboven zie je de varianten die behoren tot de meest ‘pure’ producten (dus de minste onduidelijke ingrediënten). Brood bevat vaak meerdere soorten varianten van tarwe. Daarnaast bevat het gejodeerd zout in plaats van normaal zout. Dit is vastgesteld als eis voor brood, omdat een jodiumtekort relatief vaak voorkomt. Tenslotte bevat het brood een antioxidant (ascorbinezuur = vitamine C) en acerolapoeder. Dit is een poeder uit een bepaalde soort kers, die bijdraagt aan het verbeteren van de structuur van het brood. Het wordt er luchtiger door. De werkzame stof in dit poeder is vitamine C. Beide ingrediëntenlijsten zijn dus totaal niet gek!

Er zijn echter wel broodsoorten waaraan veel meer wordt toegevoegd, maar dat is met crackers hetzelfde verhaal. Op basis van ingrediënten en voedingswaarden vind ik geen grote verschillen. Ook qua hoeveelheid vitamines en mineralen zijn er nauwelijks verschillen aan te wijzen, op een na: brood bevat flink wat meer jodium, doordat jodiumhoudend zout wordt toegevoegd. Jodium is heel belangrijk voor het goed laten functioneren van de schildklier. Andere producten waarin jodium voorkomt zijn bijvoorbeeld zeevis, zeegroenten (zeewier, zeekraal), eieren en melkproducten.

Formaat en Verzadiging

Het grootste verschil zit in het formaat. Een cracker is kleiner dan een boterham en bevat daardoor minder calorieën. Daardoor vult 1 cracker ook minder goed dan 1 boterham. Aan de hand van de cijfers hierboven zou je kunnen zeggen dat je voor 1 boterham 2 crackers kunt rekenen. Houd echter ook rekening met het beleg dat je erop smeert! Vaak gebruik je meer beleg op twee crackers dan je zou doen op 1 boterham.

Wat mij betreft zijn crackers absoluut niet per definitie gezonder dan boterhammen. Beiden zijn gewoon een gezonde keuze, ook als je wilt afvallen. Belangrijk is wel dat je de juiste variant kiest, anders kunnen de voedingswaarden en de ingrediënten flink anders uitpakken. Persoonlijk kies ik voor variatie. De ene dag brood, de andere dag crackers, of ik neem bijvoorbeeld een omelet, een salade of een bak kwark. Hierdoor blijft mijn gezonde leefstijl interessant voor me en gaat me minder snel vervelen. Bovendien krijg ik allerlei verschillende voedingsstoffen binnen.

Bak je zelf brood? Dan raad ik aan om jodiumhoudend zout te gebruiken bij de bereiding. Eet je helemaal geen brood? Zorg er dan voor dat je op een andere manier voldoende jodium inneemt (met de producten die ik hierboven aangeef). Jodium als supplement gebruiken zou ik niet aanraden zonder te overleggen met een specialist. In sommige multivitaminetabletten zit jodium. Check even of dit niet meer is dan 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, anders kan het namelijk schadelijk zijn in sommige gevallen.

Alternatieven voor Brood: Rijstwafels, Beschuit en Roggebrood

Eet je geen brood? Of wil je juist wel eens wat anders dan een volkoren bammetje? Dan zijn er heel wat alternatieven te vinden in de supermarkt om brood te vervangen. Denk aan crackers, rijstwafels en beschuitjes. Vaak zijn mensen in de veronderstelling dat deze producten beter zijn dan brood. Maar dat is lang niet altijd zo. Sterker nog, een goede volkoren boterham is vaak veel gezonder.

Rijstwafels

Wie kent ‘m niet, de rijstwafel. Ondanks dat ie zo populair is, kun je het niet echt een volwaardig voedingsproduct noemen. Als je een rijstwafel vergelijkt met een sneetje volkorenbrood zie je bijvoorbeeld dat de rijstwafel 0 gram vezels bevat, terwijl er in een boterham 2 gram aan vezels zit. Daarnaast zitten in rijstwafels ook veel meer koolhydraten. Rijstwafels zijn geschikt als tussendoortje waarmee je een koekje of snack vervangt, maar niet om een volkoren boterham te vervangen. Er zijn overigens ook verschillende soorten rijstwafels. Ga in plaats van de standaard witte variant liever voor een quinoa-, spelt- of mais wafel.

Beschuit

Je hebt naturel beschuit en de volkoren. Vroeger at ik altijd gewoon de lichte, naturel beschuiten, tot ik erachter kwam dat je dus ook gewoon een volkoren variant hebt. Deze bevat niet alleen meer vezels, ook vind ik de volkoren beschuitjes echt veel lekkerder. Maar ook voor de beschuiten geldt, ze zijn eerder een snack dan volwaardige broodvervanger.

Roggebrood

In dit rijtje is (Fries) roggebrood de beste vervanger van volkoren brood gelet op vezels en koolhydraten. Het verschil tussen roggebrood en volkorenbrood is namelijk niet erg groot. Fries roggebrood bevat meer vezels en wat minder koolhydraten. Wel zitten in Fries roggebrood wat meer suikers. Daarnaast heeft rogge ten opzichte van tarwe voordelen voor het bloedsuikergehalte en verzadigt het beter, waardoor je de neiging hebt er minder van te eten.

Hoe Kies Je de Gezondste Cracker?

Om te bepalen wat de gezondste crackers zijn zul je zowel naar de ingrediëntenlijst als naar de voedingswaarde moeten kijken. Zoals je ziet bevatten de meeste soorten crackers een gelijkaardige hoeveelheid calorieën. Het grootste verschil zit hem in de lijnzaadcrackers die opvallend minder koolhydraten en meer vet bevatten. De gezondste crackers zijn daarom niet zomaar aan te duiden. Een cracker die ‘volkorencracker’ wordt genoemd is ook niet per definitie 100% volkoren. Om erachter te komen wat er echt in de cracker zit kan je het etiket lezen. Let daarbij altijd vooral op het eerstgenoemde ingrediënt, want dat is het ingrediënt dat het meeste in het product zit.

Een puntje om op te letten als je brood helemaal door crackers vervangt, is je jodiuminname. Gejodeerd zout zit wel in brood en niet in crackers. Crackers zijn erg handig en veelzijdig. Je kan ze overal mee naartoe nemen en goed afgesloten zijn ze eeuwig houdbaar. Ze zijn lekker in combinatie met iets zoets, zoals jam of chocopasta. Of je probeert er een gezonde, hartige snack of maaltijd van te maken door ze te beleggen met hummus en veel groenten.

Mijn Keuze: Simpel en Betaalbaar

Vergis je ook niet in de soms belachelijk hoge prijzen die worden gevraagd. Ik zag prijzen voorbij komen in mijn research voor dit artikel van € 4,95 . Dat is natuurlijk van-de-zotte voor wat meel en wellicht wat zaadjes en pitjes. Resumerend; kies gewoon voor de meest simpele cracker of nog beter: maak ze zelf. Dit gaat net zo eenvoudig als brood bakken.

Ik maak mijn crackers zelf, maar koop ze ook zo nu en dan in de winkel. En nu komt het meest hilarische van alles: daar betaal ik maar € 45 eurocent voor. Ja, echt waar. Het merk die ik al jaren gebruik is het merk FJORD. Het was vroeger (jaren 80) vrij goed overal verkrijgbaar, maar de grotere spelers op de cracker-markt heeft deze zeer goedkope variant flink weg gedrukt. Is dit dan het een gezonde cracker voor die prijs? NOU EN OF. Sterker: het bestaat uit maar liefst 111 gram volkoren roggemeel per 100 gram product. Verder wordt er een snufje zout aan toegevoegd. THAT’S IT. Per cracker bevat het ongeveer 1 gram vezel. Dat is echt veel, zeker afgezet tegen bijvoorbeeld een boterham. Verder vrij laag in koolhydraten en het bevat amper suikers. Beter en simpeler kan het gewoon niet. Prima cracker, prima smaak. De afkomst is 100% te traceren.

Alternatieve Cracker Merken

  • NATURATA: Voor een biologische variant, kies voor deze variant van NATURATA. Dit bestaat uit biologisch dynamisch volkorenmeel (en is dus van DEMETER) en zeezout.
  • LE PAIN DES FLEURS: Dit Franse merk maakt al ruim 20 jaar crackers in zijn meest natuurlijkste vorm. De crackers bevatten daarom geen overbodige ingrediënten, en de ingrediënten lijstjes zijn kort gehouden. Zoals een zwarte rijst cracker, één van mijn persoonlijke grote favorieten. Deze crackers bevatten 95,5% biologisch volkoren (volle korrel) zwarte rijst met wat zeezout.
  • RUDE HEALTH: De crackers bestaan net als LE PAIN DES FLEURS uit enkel de ingrediënten die nodig zijn. Mijn favoriet, de boekweit / chiazaad cracker bevat bijvoorbeeld 98% biologisch volkoren boekweit, 4% chiazaad en wat zeezout.
  • LEEV: Dit is een Nederlands merk wat is opgericht door Leo Voorwinden. LEEV producten worden meest natuurlijk, biologisch, duurzaam en milieuvriendelijk geproduceerd. De crackers bevatten veel biologische zaden en pitten, meel als lijnzaad en lupine meel, sojameel , en speltmeel, sommige soorten bevatten koolzaadolie, en bakkersgist. Alle soorten bevatten zeezout. Verder zijn er geen kleur / geur / smaakstoffen toegevoegd en ook geen conserveermiddelen. Het zijn voedzame crackers, die je bijvoorbeeld goed kunt inzetten als ontbijt, als een tussendoortje als je behoefte hebt aan wat extra energie of na het sporten.

Voedingswaarden Vergelijking: Crackers vs Brood

Voedingswaarde Volkoren Cracker (Wasa) Volkoren Boterham
Calorieën 35 kcal 80 kcal
Vezels 0.7 gram 2.1 gram
Koolhydraten Laag Gemiddeld
Zout Laag Relatief hoger

labels: #Brood

Zie ook: