Er wordt al eeuwenlang gebruik gemaakt van molens. Al sinds de prehistorie wordt er gebruik gemaakt van de eerste primitieve molens, namelijk de handmolens. Deze molens werkten indertijd alleen nog maar op menselijke kracht. Door de jaren heen zijn er echter steeds meer uitvindingen gedaan met betrekking tot deze molens.

Zo werd er eerst nog gebruik gemaakt van de dierlijke kracht (de rosmolen), waarna er een manier werd gevonden om de krachten en energie van de aarde zelf te gebruiken, zoals het water en de wind. Op deze manier zijn uiteindelijk de watermolens en de windmolens ontstaan.

Door de jaren heen hebben de molens steeds meer verschillende functies gekregen en zijn ze er ook anders uit gaan zien. Dit is door de jaren heen echter steeds uitgebreider geworden, waardoor de molen een grote rol had in de productie en verwerking van allerlei andere grondstoffen. Hierbij valt te denken aan het maken van papier, het zagen van hout, het malen van kleurstoffen en het pellen van gerst tot gort. Daarnaast werden de molens ook gebruikt om water uit een bepaald gebied te plaatsen, waardoor er een stuk land droog kwam te liggen.

De Rol van de Molenaar

Een korenmolen was vroeger een bijna onmisbaar onderdeel van de voedselvoorziening van een dorp waardoor de korenmolenaar in de dorpsgemeenschap een belangrijke positie innam. Voor 1813 was de molenaar meestal pachter van een korenmolen en was de lokale adel, een gasthuis of het stadsbestuur eigenaar van de molen.

Molenaars maalden het graan voor de boeren en die leverden het bij de bakkers af. In de kerfstok, voorzien van het huismerk van de eigenaar, werd elke keer als er brood werd gehaald een kerf gemaakt in de kerfstok van zowel de bakker als de klant. Aan het einde van het jaar werden de kerfstokken bij elkaar gelegd en werd het bakloon verrekend met de levering van het meel.

De Opkomst en Ondergang van de Molen

De molen was voor lange tijd de makkelijkste en beste manier om bepaalde grondstoffen te verwerken. Hier kwam echter verandering in op het moment dat de stoommachine werd uitgevonden. Dankzij deze machine was het namelijk mogelijk om op een snellere en makkelijkere manier de grondstoffen te verwerken. Doordat de stoommachine steeds vaker gebruikt werd, werd de molen steeds minder gebruikt. In korte tijd werden er verspreid over heel Nederland vele molens afgebroken.

Veel mensen waren het echter niet eens met het feit dat deze molens zo gemakkelijk werden afgebroken, aangezien ze vonden dat het een echt kenmerk van de Nederlandse cultuur is. Uiteindelijk is hier zelfs een vereniging voor opgericht die ervoor zorgt dat de molens beschermd blijven en niet meer zomaar worden afgebroken. Deze vereniging is de; Vereniging De Hollandse Molen die in 1923 is opgericht. Uiteindelijk heeft deze vereniging ervoor kunnen zorgen dat er hedendaags nog ruim 1200 molens in Nederland zijn.

De Relatie tussen Molenaars en Bakkers

Molenaars en bakkers waren altijd nauw met elkaar verbonden. Molenaars maalden het door boeren gebrachte graan in hun molen en daarna belandde het meel bij de bakkers. Uiteraard wordt er nog steeds graan vermalen tot meel maar het hele proces van “graan op het veld tot brood in een supermarkt” onttrekt zich meestal aan ons oog. Veel kinderen kennen het proces waarschijnlijk niet meer, maar gelukkig kunnen we in onze molens laten zien en vertellen hoe dat proces verloopt.

Het is allemaal wel heel erg veranderd. Vroeger hadden veel dorpen een molen of een molen in de omgeving. De boeren verbouwden het graan en brachten het naar de molen. Het meel werd naar de bakkerijen gebracht. In feite was het een bepaalde manier van ruilhandel waarbij o.a.de kerfstok een belangrijke rol speelde.

Bij de bakker was dit zeker niet het geval. De levering van meel aan de bakkers en de retourlevering van het brood werd steeds verrekend met een kerfstok. Zo zal begin jaren vijftig een einde zijn gekomen aan dit gebruik.

Molens Vandaag de Dag

Tegenwoordig telt ons eiland nog maar drie echte bakkers. Dat zijn bakker De Boer in Hollum en de bakkers De Jong en Rijpstra in Nes. Maar ook de windmolens raakten langzamerhand buiten gebruik. De dieselmotor betekende eigenlijk het einde van een tijdperk. Desondanks kon de windmolen de concurrentie met elektrisch aangedreven maalderijen niet aan en verdwenen veel molens.

Vereniging De Hollandsche Molen zet zich sinds 1923 in voor het behoud van wind- en watermolens in Nederland. Elk jaar in het tweede weekend van mei vindt de Nationale Molendag plaats. In dit weekend draaien bijna alle molens van Nederland en zijn ruim 950 molens open voor bezoek.

labels: #Brood

Zie ook: