De uitdrukking "bruin bakken" is een bekende Nederlandse zegswijze. Maar wat betekent het eigenlijk en waar komt het vandaan?

De Betekenis van "Bruin Bakken"

De uitdrukking heeft altijd betrekking op ongunstige feiten. Dat wijst erop dat we bij bruin niet moeten denken aan de desbetreffende kleur, maar aan een betekenis van bruin die tegenwoordig niet meer zo gangbaar is: zorgwekkend. 'Het ziet er bruin uit', luidt een voorbeeldzin die al sinds vele tientallen jaren in Van Dale staat.

Je kunt ergens een donkerbruin vermoeden van hebben. Je vermoedt dan dat iets zo is, en daar ben je niet echt blij mee.

De Oorsprong van de Uitdrukking

Plotseling was dat gezegde er, voordien had ik het nooit gehoord. Wanneer weet ik niet meer. Iemand heeft het verzonnen en het is aangeslagen, zoals het wel meer gebeurt met gezegdes. Bijna nooit weten wie de veroorzaker was.

Gerelateerde Uitdrukkingen

Er zijn ook andere uitdrukkingen die een vergelijkbare betekenis hebben. Een voorbeeld hiervan is "het van eieren maken".

  • (18e eeuw) (Barg.) (ook wel 'eiers') het te bont maken; ze bruin bakken; overdrijven.

Soms ook gebruikt in de zin van `copuleren' (Norel, Listige minnaars, 1705).

  • Hy heeft het van eyeren gemaakt. De zin is, hy heeft het slecht laten liggen. Zo zegt men, Hy maakt het als eyeren die uitloopen. Het van eyeren maken, noemt men ook bestruiven, en een vuile zaak, een stinkei. (Carolus Tuinman: De oorsprong en uitlegging van dagelyks gebruikte Nederduitsche spreekwoorden, opgeheldert tot grondig verstand der vaderlandsche moedertaal. Deel I.
  • Ēier: ët van ēier maken (W.), het grof, bont maken, begaojen. Volgens Changuion is de uitdrukking ook aan de Kaap bekend. (Taco H. De Beer: Onze volkstaal.
  • Die kerels make me heele plaassie nat. Eerst heb je je boel geredderd en zoodra komme ze niet uit d'r nest of ze make de boel weer van eieren. (Bernard Canter: Twee weken bedelaar.
  • Moeder moppert wel wat, maar daar blijft 't bij; als ze 't niet al te erg van eieren of te bordig maken (te erg maken) kan ze wel wat door de vingers zien, maar als ze eens anders eigendom schandaliseeren, (beschadigen) hebben ze 't danig verpeuterd (verkorven). (J. De Vries: Westfriesche woorden.
  • Moeder moppert wel wat, maar daar blijft 't bij; als ze 't niet al te erg van eieren of te bordig maken (te erg maken) kan ze wel wat door de vingers zien, maar als ze eens anders eigendom schandaliseeren, (beschadigen) hebben ze 't danig verpeuterd (verkorven). (Jac. van Ginneken en H.J. Endepols: De regenboogkleuren van Nederlands taal.

En in de baas z'n tijd! Hou er rekening mee.... 'k Kan het niet helemaal van eiere make. (Willem van Iependaal: Kriebeltjes hoogtepunt.

  • Kom mee, Gerrit! Kom op ,ou!! We hebben het toch al van eieren gemaakt. (Willem van Iependaal: Volkstaal en volkshumor.
  • Trouwens, over de Dikke Van Dale gesproken ... Die maakt het op z'n zachtst gezegd `van eieren', waar hij, ter verduidelijking van het woord `leven', als voorbeeld meent te moeten geven: `Rotterdam is een stad vol leven en beweging ... in 1947!' (J.A.
  • .... en om het helemaal van eieren te maken komt er dan ook nog eens een keer een commissie kijken of ik wel de juiste man ben.... (Maarten ’t Hart: De vlieger.
  • Et van eier maken. Het van eieren maken. Het bont maken. Tilburg '87. Drs. H. Mandos & M. Mandos-Van de Pol: De Brabantse spreekwoorden. 6e druk.
  • Een mens die kon lijden en vergeven. Het lijden had hij gedaan, nu het vergeven nog. Jezus, Wedigh, zei hij tegen zichzelf, maak het nou helemaal van eieren. (Nelleke Noordervliet: Miss Blanche.

labels: #Bakken

Zie ook: