Gietijzer is een van de beste souschefs die je je maar kan wensen wanneer je maaltijden gaat bereiden op een Kamado. Het is een materiaal dat bekend staat om zijn uitstekende warmteverdeling en retentie.

Wat is gietijzer?

Gietijzer is een legering (mengsel) van ijzer, koolstof, mangaan en silicium. Het heeft een koolstofgehalte van 2% tot 4% waardoor het materiaal hoog belastbaar wordt. Het ruwe ijzer wordt samen met kooks (soort steenkool) en kalk gesmolten en vervolgens in een mal gegoten.

Geschiedenis van gietijzeren kookpotten

In Azië bestaan al sinds 680 n.Chr. gietijzeren kookpotten. Deze potten werden in die tijd gebruikt boven een groot open vuur. In de 19e eeuw namen Nederlandse emigranten een gietijzeren kookpot mee naar de Verenigde Staten. Aldaar werd deze kookpan omgedoopt tot de Dutch Oven.

Voordelen van gietijzer

  • Gietijzeren pannen, platen en roosters zijn altijd PFAS vrij. Ze bevatten dus ook geen PFOA (perfluoroctaanzuur), wat een van de PFAS vormen is.
  • Gietijzer staat bekend om zijn ongelooflijke sterkte en duurzaamheid.
  • Een opvallende eigenschap van gietijzer is de uitstekende warmtegeleiding. Dit betekent dat eenmaal verhit, een gietijzeren pan de warmte lang vasthoudt en gelijkmatig verspreidt.
  • Gietijzer ontwikkelt na verloop van tijd een natuurlijke antiaanbaklaag, ook wel ‘seasoning’ genoemd. Dit gebeurt wanneer olie of vet herhaaldelijk op het oppervlak wordt aangebracht en in het materiaal wordt geabsorbeerd.
  • Gietijzer heeft een relatief hoge smelttemperatuur, wat betekent dat het bestand is tegen extreme hitte.
  • Gietijzer staat ook bekend om zijn hoge dichtheid en zware gewicht.
  • Gietijzer is van nature bestand tegen slijtage en kan langdurig gebruikt worden zonder zichtbare slijtage.

Het inbranden van gietijzer

Het is noodzakelijk om je gietijzeren accessoire in te branden voordat je deze in gebruik neemt. Hierdoor creëer je een natuurlijke antiaanbaklaag. Dit noemen we ook wel seasoning. Deze laag beschermt het gietijzer tegen roestvorming en krijg je betere antiaanbakprestaties.

Hoe brand je gietijzer in?

  1. Steek de Kamado aan en breng deze op een temperatuur van ongeveer 180 graden.
  2. Reinig het gietijzer en verwijder ondertussen eventuele fabriekscoating of olie door het product grondig te wassen met warm water en een mild afwasmiddel.
  3. Breng een dunne laag olie aan op alle oppervlakken van het gietijzer.
  4. Veeg overtollige olie eraf met een papieren- of schone doek.

Na het inbranden ziet het gietijzer er donker en glanzend uit. Deze laag verbetert met elk gebruik. Het is belangrijk om regelmatig olie toe te voegen en het gietijzer daarmee goed te onderhouden. Als je goed omgaat met gietijzeren producten kunnen ze levenslang mee.

Schoonmaken van gietijzer

Om ervoor te zorgen dat je gietijzeren Kamado accessoires zo lang mogelijk meegaan, is het belangrijk om ze goed schoon te maken.

  1. Na het koken op je Kamado is het belangrijk om het gietijzeren kookgerei direct schoon te maken, terwijl het nog warm is. Neem een grillborstel en schraap voorzichtig de overgebleven voedselresten en vet weg. Zorg ervoor dat je alle hoeken en gaten bereikt. Als er hardnekkige plekken zijn, gebruik dan een gietijzeren schraper of een speciale grillsteen om ze voorzichtig weg te schrapen.
  2. Gietijzer en water vormen geen ideale combinatie omdat het gietijzer kan roesten. Vermijd het gebruik van water om de gietijzeren pannen en platen schoon te maken.

Als je de Kamado een tijdje niet gebruikt, zorg er dan voor dat de gietijzeren pannen, platen en grills goed beschermd zijn tegen vocht.

Afwasmiddel gebruiken?

De dutch oven en skillet maak je eigenlijk op dezelfde manier schoon als iedere andere pan. Warm tot heet (geen kokend) water, afwasmiddel en een afwasborstel of spons. Nu wordt er veel gezegd dat je geen afwasmiddel zou moeten gebruiken, dit is echt onzin. De pan wil je gewoon goed reinigen. Doordat afwasmiddel vroeger erg agressief was werd er geadviseerd om dit niet te gebruiken. Tegenwoordig is afwasmiddel veel zachter en kan dit prima. Wel gebruik je beter niet een harde schuurspons of staalwol. Daarmee beschadig je de coating namelijk. Ook zet je de dutch oven en skillet niet in de vaatwasser, deze gaat namelijk ruiger te werk dan jij met een afwasborstel :). Het beste onderhoud wat je een gietijzeren product kunt geven is regelmatig gebruiken & vettig houden.

Tips voor het schoonmaken:

  • Normaal schoonmaken: Een gietijzeren pan kun je het beste schoonmaken met een beetje water en een zacht sponsje. Als de pan erg vies is mag je een klein beetje zeep gebruiken, maar zorg er wel voor dat je de pan goed naspoelt. Gebruik (het liefst) geen harde spons of agressieve zeep.
  • Makkelijk steriel schoonmaken: Een andere mogelijkheid is door de pan flink te verwarmen. Zodra deze boven de 115 graden komt zullen de bacteriën gedood worden en is de pan steriel.
  • Schoon boenen: Mocht je de pan nog beter willen schoonmaken dan kun je ook een beetje zout in de pan doen en verhitten. Liefst wat grotere korrels, zoals zeezout. Zodra de pan begint te walmen kun je met een doek of keukenpapier de pan schoon schrobben met het zout. Je zult zien dat het zout verkleurd. Gooi na het schrobben het zout weg en was de pan met water.

Onderhoud van gietijzer

Gietijzer heeft namelijk geen antiaanbaklaag en kan gaan roesten als je het niet goed onderhoudt. Zijn tip? Na het schoonmaken de Cast Iron Care Spray gebruiken. Even insprayen en met een doekje uitwrijven. Daarmee breng je een dun beschermlaagje aan en blijft je gietijzer in topconditie.

De coating maken we van een plantaardige olie. Ik gebruik hiervoor altijd zonnebloem olie. Verder heb je er een keukendoek of keukenpapier voor nodig en een paar uurtjes de tijd. Neem echt die paar uur de tijd en breng 4 of zelfs 5 laagjes aan. Wanneer de coating dik genoeg is heb je er in de toekomst namelijk geen onderhoud aan.

Hoe breng je een coating aan?

  1. Begin met een schone dutch oven.
  2. Breng een laagje olie aan met behulp van de doek. Zorg ervoor dat je alle hoekjes meepakt van de pan en het deksel, binnen en buitenkant. Ben niet te zuinig, maar vooral ook niet te royaal met de olie.
  3. Zet de dutch oven op z’n kop in de kamado, zo voorkomen we dat de olie toch een plasje gaat vormen op de bodem van de dutch oven. Leg het deksel erbij.
  4. Haal de dutch oven eruit met je handschoen en laat hem even afkoelen.
  5. Breng zodra je kunt een nieuwe laag olie aan zoals in stap 2 omschreven en herhaal de stappen.

Belangrijke tips voor het onderhoud:

  • Verwarm je gietijzeren pan goed voor! Gietijzer geleidt niet heel goed. Een van de voordelen van gietijzer is juist dat het, als het eenmaal opgewarmd is, heel lang warm blijft. Een pan die aan het opwarmen is kan juist heel ongelijk opwarmen maar dat komt vanzelf goed. Begin sowieso op laag vuur en draai het steeds iets hoger. Na 5 minuten is de pan waarschijnlijk opgewarmd.
  • Als je voedsel wilt omdraaien in de pan, zorg dan dat het wat tijd heeft gehad om een korstje te vormen voordat je het omkeert. Als je eten bakt op een hele lage temperatuur dan heb je veel boter of olie nodig om te zorgen dat de boel niet plakt.
  • Berg de dutch oven niet buiten of in een vochtige schuur op, maar wel lekker binnen.
  • Verder een laatste tip omdat ik dit vaak hoor misgaan, laat de dutch oven en skillet niet weken met water!
  • Een gietijzeren pan kan je beter niet droog weg zetten. Hierdoor kan deze gaan roesten.

Alternatieve manier van schoonmaken

Is de natuurlijke anti-kleeflaag beschadigd of wil je een nieuwe laag aanmaken? Gebruik dan een staalsponje (Brillo) en boen de pan grondig schoon. Na een tijdje boenen zal het pure gietijzer zichtbaar zijn. Zorg ervoor dat het hele oppervlak even goed geschrobd is. Spoel de pan hierna goed af en droog hem grondig.

De Dutch Oven

De Dutch Oven is een veelzijdige gietijzeren pot die al eeuwenlang wordt gebruikt in keukens over de hele wereld. Het voordeel van een Dutch Oven op pootjes, is dat je er briketten of kolen onder kunt plaatsen. Van slow-cooking tot bakken en braden, deze pot kan het allemaal aan. Het gietijzeren materiaal zorgt voor gelijkmatige warmteverdeling, terwijl het strak sluitende deksel de smaken en voedingsstoffen in het gerecht insluit.

Waar moet je op letten bij de aanschaf van een Dutch Oven?

Bij de aanschaf van een Dutch Oven zijn er een aantal factoren waarmee je rekening moet houden. Allereerst is het belangrijk om te kiezen voor een gerespecteerd merk dat hoogwaardig gietijzer gebruikt. Daarnaast is het formaat van de pot cruciaal, afhankelijk van de hoeveelheid voedsel die je meestal bereidt. Tot slot is het handvatontwerp iets om in gedachten te houden, omdat je de pot veilig en comfortabel moet kunnen hanteren.

De Dutch Oven gebruiken

Voor het aansteken en koken in de Dutch Oven kun je de gietijzeren potten zowel binnen als buiten op verschillende warmtebronnen verhitten: grillbriketten zijn waarschijnlijk de meest gangbare methode voor outdoor cooking. Als je graag avontuurlijk bent, zet je de gietijzeren pot in de glut van een open haard of hang je hem aan een driepoot direct in de vlammen. Als rookvrij alternatief kun je gewoon de gasgrill of oven en fornuis in je keuken gebruiken om de Dutch Oven goed te verhitten.

Verschillende manieren om de Dutch Oven te gebruiken:

  1. Koken in de vuurplaats
  2. Koken op de gasgrill
  3. Koken in de oven

Hoeveel briketten heb je nodig?

Het is van cruciaal belang om de juiste hoeveelheid of het juiste aantal briketten te kiezen en deze voor de optimale hitte op een logische manier te verdelen. Uit de volgende tabel kun je afleiden hoeveel briketten je nodig hebt voor de verschillende maten Dutch Ovens en welke temperatuur in de Dutch Oven wordt bereikt. De basis hiervoor zijn hoogwaardige, ovale grillbriketten - als je briketten van mindere kwaliteit gebruikt, die vaak kleiner zijn, heb je er misschien een paar meer nodig:

Dutch Oven Grootte Aantal Briketten Boven Aantal Briketten Onder Temperatuur
Klein 6 4 175°C
Middel 8 6 190°C
Groot 10 8 205°C

Tips voor het koken in de Dutch Oven

  • Voor het eerste gebruik moet je je Dutch Oven van een patina voorzien.
  • Vul nooit koud water in een nog hete gietijzeren pan! De koude vloeistof koelt de pot onmiddellijk af. Dit kan ervoor zorgen dat het gietijzer barst.
  • Bereid liever geen sterk zuurhoudende gerechten, bv. met veel citroensap of azijn, in je pot. Het zuur zou de patina kunnen beschadigen.
  • Laat een lege pot nooit op een warmtebron staan. Het gietijzer kan hierdoor vervormen of zelfs breken.
  • Zet de Dutch Oven indien mogelijk niet op de koude grond (vooral niet in de winter), anders verliest hij temperatuur.
  • Was je vuurpot na het koken het beste direct uit met warm water.

Algemene tips voor het koken direct boven het vuur:

  • Zorg voor een goed voorverwarmde pan: Verhit je gietijzeren pan langzaam op het vuur voordat je begint met koken.
  • Gebruik olie met een hoog rookpunt: Bij het koken direct boven het vuur is het belangrijk om een olie te gebruiken die bestand is tegen hoge temperaturen, zoals kokosolie of avocado-olie.
  • Vermijd scherpe voorwerpen: Gietijzer is kwetsbaar voor krassen, dus gebruik liever geen metalen spatels of ander scherp gereedschap bij het koken in je gietijzeren pan.
  • Onderhoud je gietijzeren pan goed: Na elk gebruik is het belangrijk om je gietijzeren pan schoon te maken en goed te drogen om roestvorming te voorkomen.

Kamado Tip! Gebruik altijd vuurvaste handschoenen wanneer je gietijzeren accessoires in je Kamado gebruikt. Dit materiaal wordt heel heet en houdt de warmte lang vast.

labels: #Koken

Zie ook: