Een onderhuidse chip of microchip-implantaat is een microchip die onder de huid van een mens of dier wordt aangebracht. De chip bevat gegevens waarmee het makkelijk wordt om de drager te identificeren, deuren te openen, financiële transacties te verrichten of andere voordelen te behalen. Als de chip een gps-functie heeft, kunnen de dragers worden gevolgd. De onderhuidse chip is gebaseerd op radio-frequency identification (RFID). Hij wordt verpakt in een omhulsel van silicaatglas en geïmplanteerd in het menselijk lichaam.

De techniek van zo’n onderhuidse chip kent weinig verrassingen. Vrijwel alle honden hebben er een voor identificatie. Ook implantaten met contactgegevens, identiteitsgegevens, het medische dossier en het medicijngebruik bestaan al langer. En er kan dus ook mee worden betaald.

Voordelen van chipimplantatie

  • Gemakkelijke identificatie van de drager
  • Toegang tot gebouwen en apparaten zonder sleutels
  • Mogelijkheid tot contactloos betalen
  • Opslag van medische gegevens voor noodsituaties
  • Traceermogelijkheden via GPS (theoretisch)

Wie voor een gesloten deur staat, kan zijn hand met de microchip voor de radiografische ontvanger bij de deur te houden en, als de chip de vereiste gegevens bevat, de deur ontgrendelen.

De miniapparatuur in het lichaam kan ook werken via zogeheten Near Field Communication-technologie (NFC), een uitbreiding van RFID. Dergelijke NFC-chips zitten ook op bankpassen die in Nederland contactloos betalen aan de kassa mogelijk maken.

Het voordeel van een chip in je lijf? ‘Je kunt hem niet kwijtraken en je hebt maar één chip nodig om meerdere apparaten te besturen. Ik hoef geen verschillende sleutels meer bij me te dragen. Daarnaast is de toepassing voor professioneel gebruik interessant. Voor ICT- en beveiligingsbedrijven bijvoorbeeld.

Historische context

  • 1998: Het vroegst bekende experiment met een RFID-implantaat werd uitgevoerd door Kevin Warwick, die het gebruikte om deuren te openen en lampen aan te doen.
  • 2002: De VeriChip Corporation ontving toestemming van de FDA om hun apparaat op de markt te brengen in de VS.
  • 2004: Volledige goedkeuring van het gebruik van een onderhuidse chip in de Verenigde Staten.
  • 2017: Treinreizigers in Zweden konden inchecken met een onder de huid aangebrachte microchip.

Risico's en ethische bezwaren

Helemaal onschuldig zijn dergelijke chips niet. Zo’n chip kán voor gezondheidsproblemen zorgen. De Amerikaanse voedsel- en warenautoriteit FDA noemt afstotingsreacties, infecties en allergische reacties. Een implantaat kan ongecontroleerd door het lichaam gaan zwerven. Een MRI-scanner kan de informatie op de chip vernietigen en in het lichaam brandwonden veroorzaken. Daarnaast kunnen onderhuidse chips tot gezwellen en zelfs kanker leiden.

Informatieveiligheidrisico's: Een onbeveiligde of onvoldoende beveiligde microchip kan gehackt worden en de gegevens door scanners van derden onderschept worden.

Bovendien zou zo’n ingreep het begin kunnen zijn van een hellend vlak, vreest Boer. Behalve schending van de lichamelijke integriteit bestaat er het gevaar dat er steeds meer ingrepen in de mens zullen plaatshebben. Vooral vanwege economische redenen.

Daarnaast komen ook ethische bezwaren om de hoek kijken. Boer vindt een onderhuidse betaalchip van een totaal andere orde dan een pacemaker of een geïmplanteerde chip die het suikergehalte in het bloed van een diabetespatiënt meet. „De laatste twee helpen om natuurlijke lichaamsfuncties te herstellen of te ondersteunen. Het door God geschapen lichaam is hierbij het normatieve uitgangspunt.”

Het is voor de ethicus een belangrijke vraag of bij zo’n betaalchip het individu nog wel wordt gerespecteerd. „Wordt er geen informatie over de persoon aan een cloud meegedeeld? Dat is als het goed is niet mogelijk bij een pacemaker en een chip die het suikergehalte in het bloed meet. En als het niet goed is, moeten we daaraan iets doen.”

Maar als een chip de integriteit van mensen schendt, wordt er een ethische grens overschreden, meent de Delftse hoogleraar. „Dat gebeurt als je een mens gaat beschouwen als een verzameling data. Dan hoeft er nog niet eens een chip onder de huid te zijn aangebracht. Als een arts zijn patiënt alleen maar via een elektronisch patiëntendossier kent, doet hij geen recht aan de persoon. Data zijn nuttig, maar ze kunnen gevaarlijk worden als we denken daarmee de hele mens in het vizier te hebben.”

Het implanteren van chips roept nieuwe ethische kwesties op, vindt Boer. „Ik denk dat we binnen bepaalde grenzen technologie mogen inzetten om natuurlijke functies te ondersteunen en de kans op overlijden te reduceren. Maar we moeten ons wel realiseren dat het bij het aanbrengen van een onderhuidse chip om een ingreep in het lichaam gaat. En daarvoor geldt: niet doen, tenzij er dwingende redenen voor zijn. Voor het implanteren van een betaalchip kan ik zo’n dwingende reden niet ontdekken.”

Overzicht van risico's

Risico Beschrijving
Gezondheidsrisico's Afstotingsreacties, infecties, allergische reacties, zwerven van de chip, gezwellen, kanker.
Informatieveiligheid Hacken, onderscheppen van gegevens door derden.
Privacy Misbruik van persoonlijke gegevens, schending van privacy.
Ethische bezwaren Schending van lichamelijke integriteit, beschouwen van de mens als een verzameling data.

Privacy en regelgeving

Hoe minder informatie valt uit te lezen, hoe beter de privacy te beschermen is, verwacht De Vries. „Dat zou de gulden regel moeten zijn. Maar het is ook de eigen verantwoordelijkheid van mensen hoe zij met bepaalde privacyrisico’s omgaan. Iedereen weet dat hij een risico loopt als hij een bankpasje of een ov-chipkaart aanschaft.”

In de woorden van neuro-ethicus Laura Cabrera: “Is he going to see a brain implant device as something that requires not just extra regulation, but also ethical consideration? Ik deel Cabrera’s mening dat de hersenimplantaten van Neuralink niet vanzelfsprekend behandeld kunnen worden als elk ander elektronisch apparaat. Juist omdat zulke implantaten in de hersenen werken, zijn er een aantal ethische en juridische implicaties die in de beoordeling van de veiligheid van deze implantaten niet vergeten mogen worden.

Gezien de potentiële risico’s van hersenchips voor mentale privacy is verder onderzoek nodig naar wettelijke waarborgen waarmee staten aan hun positieve verplichtingen kunnen voldoen. In dat onderzoek moeten tenminste aan de orde komen onder welke voorwaarden en omstandigheden commerciële bedrijven zoals Neuralink hersendata mogen verzamelen.

De rol van Neuralink en hersenimplantaten

Techbedrijf Neuralink, opgericht door Elon Musk en een team van wetenschappers en engineers, is sinds dit jaar weer een stapje dichter bij zijn transhumanistische doel om menselijke vermogens aanzienlijk te verbeteren met hersenimplantaten. Deze week implanteerde Neuralink succesvol een hersenchip bij een mens, nadat het in mei vorig jaar groen licht had gekregen van de Amerikaanse voedsel- en warenautoriteit FDA om klinisch onderzoek bij menselijke proefpersonen uit te voeren. De chip is in eerste instantie bedoeld om bij te dragen aan de behandeling van aandoeningen zoals verlamming, maar zou uiteindelijk de menselijke conditie moeten verbeteren.

Neuralink publiceerde in 2021 een video waarin een aap door middel van hun implantaat een computerspelletje bediende met zijn hersenen. Zo’n hersenimplantaat klinkt heel baanbrekend, maar zal waarschijnlijk niet snel in de medische schappen liggen: experts voorspellen dat het nog wel een decennium kan duren voordat Neuralink zijn hersenimplantaat commercieel beschikbaar kan maken.

Hoewel het hersenimplantaat van Neuralink in de toekomst veel kan betekenen voor verlamde mensen, zijn er ook grote zorgen. Zo kwam de FDA in Neuralink’s eerste aanvraag veel bezwaren tegen, waarvan de belangrijkste gingen over de medische veiligheid van de implantaten.

Professor Ramsey vindt het goed nieuws voor de wetenschap dat Neuralink nu mag testen op mensen. Wel is het belangrijk dat de technologie toegankelijk wordt. "Het zou zorgwekkend zijn als alleen mensen met veel geld toegang hebben tot deze behandeling."

Haselager ziet veel positieve aspecten, maar maakt zich ook zorgen: "In het boek 1984 van George Orwell wordt een wereld geschetst waarin de enige privacy die je nog hebt zich in je eigen schedel bevindt. Die tijd is binnenkort ook voorbij."

Haselager pleit dan ook voor een discussie over 'neurorechten', regelgeving die de hersenactiviteit van mensen moet beschermen tegen het verkeerde gebruik van BCI-technologie.

Christelijke perspectieven

Sommige christelijke groeperingen brengen geïmplanteerde betaalchips in verband met Openbaring 13:17: „En dat niemand mag kopen of verkopen dan die dat merkteken heeft, of de naam van het beest, of het getal zijns naams.” Zo’n chip zou dan „het merkteken van het beest” zijn.

De Vries houdt eveneens een slag om de arm. „Uiteraard kan een chip het merkteken zijn van het beest, wanneer deze toepassing leidt tot beheersing van de mens die ze gebruikt. Ook is er altijd de mogelijkheid van misbruik of dat bepaalde groepen mensen van gebruik worden uitgesloten. Daarom is het goed om steeds alert te zijn en te zorgen voor goede regelgeving.”

Boer wil het mogelijk verkeerde gebruik van dergelijke chips niet uitsluiten. „In vreedzame handen kunnen ze misschien geen kwaad, maar in beginsel bieden ze mogelijkheden om de burgers in het gareel te houden; tot een totale surveillance van de hele bevolking. Je hoeft geen complotdenker te zijn om angstig te worden van het idee dat deze technologie, zodra die in foute handen valt, tot een zeer effectieve politiestaat kan leiden. Je hebt maar één regimewisseling nodig. Met een paar drukken op de knop zit dan de hele bevolking als ratten in de val.”

Dat dergelijke toepassingen van chips associaties met het Bijbelboek Openbaring oproepen, kan De Vries goed begrijpen. „Hoe breder de technologie verspreid is en hoe meer we ons ervan afhankelijk maken, hoe meer de relatie met Openbaring zich aandient. Het is verdedigbaar om daar de wacht bij te betrekken.”

labels:

Zie ook: