Een lekker stukje chocolade bij de koffie of thee, we vinden het bijna allemaal lekker. Je kunt kiezen uit talloze verschillende chocoladesmaken, maar toch wordt er vaak gezegd dat pure chocolade het ‘gezondst’ is. Maar klopt dit wel eigenlijk? In dit artikel duiken we in de wereld van 100% cacao chocolade en onderzoeken we de gezondheidsvoordelen, voedingswaarden en andere belangrijke aspecten.

Waar bestaat chocolade uit?

Chocolade komt tot stand door cacaopoeder te mengen met cacaoboter en suiker. Vervolgens voeg je aan dit mengsel andere ingrediënten toe, zoals lecithine, smaakstoffen, melk of melkproducten (bij melk- en witte chocolade) maar denk ook aan vruchten of noten. Ook vind je in chocolade opwekkende stoffen zoals cafeïne en theobromine. Afhankelijk wat de fabrikant maakt, zijn er verschillende varianten van chocolade.

Wat is cacao?

Het belangrijkste bestanddeel van melk- en pure chocolade is cacao. Cacao komt uit de cacaoboon en dat is de vrucht die we vinden in de cacaoboom. De bruine vrucht is afkomstig van de cacaoboom (Theobroma cacao) en komt oorspronkelijk uit Midden- en Zuid-Amerika en kan wel tot 15 meter hoog worden. De cacaoboom houdt van een vochtig en tropisch klimaat met weinig wind en veel schaduw. Met name de jonge bomen hebben schaduw nodig om goed tot ontwikkeling te komen. De belangrijkste cacaoproducerende landen zijn daarom te vinden rondom de evenaar. Zo heeft West-Afrika met meer dan 70 procent het grootste aandeel in de wereldproductie van cacaobonen.

De voedingswaarde van cacao

Rauwe cacao - dus zonder suiker of melk - bevat hoge voedingswaarden. Je komt tal van voedingsstoffen tegen zoals polyfenolen (flavonoïden), cafeïne, theobromine, tryptofaan en nog een aantal cannabisachtige stoffen. Verder vind je in rauwe cacao vezels en een paar mineralen, zoals calcium, fosfor, magnesium, ijzer en zink. Polyfenolen zitten met name in pure chocolade, en door die stoffen krijgt deze soort chocolade de stempel gezond. De wetenschap associeert deze nutriënten met gunstige effecten in het lichaam.

Wat zegt de wetenschap over polyfenolen?

Uit verschillende studies blijkt dat cacao rijk is aan antioxidanten. Antioxidanten zijn stoffen die beschadiging van cellen tegengaan en de polyfenolen in cacao zouden het lichaam beschermen tegen oxidatieve stress. Dit is een proces waarbij vrije radicalen ontstaan die schade kunnen toebrengen aan onze cellen, weefsels en ons DNA. Vrije radicalen zijn moleculen die in ons lichaam ontstaan door de afbraak van voedingstoffen voor energieaanmaak. Factoren zoals roken, uitlaatgassen en een slechte levensstijl kunnen dit proces versnellen.

Ook zijn er binnen de wetenschap studies bekend waarin cacao de bloeddruk verlaagt, invloed heeft op de bloedstolling en een positieve invloed heeft op het LDL-cholesterolgehalte. LDL-cholesterol noemen we ook wel het ‘slechte’ cholesterol. Al deze effecten samen zorgen ervoor dat slagaderen flexibel worden en dát draagt bij aan een gezond hart.

Andere studies rondom pure chocolade spreken van een verminderde insulineresistentie en een verhoogde insulinegevoeligheid door de cacao. Dit heeft dan weer een positief effect op het stabiel houden van de bloedsuikerspiegel.

Welke pure chocolade is gezond?

In pure chocolade zit veel cacao, polyfenolen en andere stoffen die positieve effecten hebben op onze gezondheid. De voedingswaarde van cacao is simpelweg erg hoog. Toch moeten we ook kritisch zijn en altijd naar een product in het geheel kijken. In een reep pure chocolade zit namelijk niet alleen cacao, ook zitten er andere voedingsstoffen in zoals suiker en (verzadigd) vet. Welke reep chocolade je ook neemt, je krijgt hoe dan ook veel suiker en vet binnen en daarmee veel calorieën. Dat kan in grote hoeveelheden een negatief effect hebben op je gewicht.

Wil je alles lezen over suiker? Klik dan hier. Ook zijn de onderzoekuitkomsten rondom cacao en polyfenolen soms wat onduidelijk. De studies over cacao laten namelijk uiteenlopende hoeveelheden zien die je zou moeten nemen voor het gewenste effect. Het betreft soms ook hoeveelheden die zo groot zijn dat een gemiddeld mens dat nooit op een dag binnenkrijgt.

Is pure chocolade gezonder?

Pure chocolade krijgt de stempel ‘beter’ omdat het een hoog gehalte aan cacao bevat en daarmee meer polyfenolen. Als het klopt dat deze polyfenolen gezondheidseffecten hebben, dan kunnen we het beste voor de pure variant gaan. Melkchocolade bevat namelijk minder cacao en witte chocolade bevat zelfs helemaal geen cacao.

De gezondheidsvoordelen van chocolade

Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat pure chocolade inderdaad enkele gezondheidsvoordelen heeft. Dit komt vooral door de aanwezigheid van de antioxidanten. Toch blijft het belangrijk om er niet te veel van te eten, wat natuurlijk eigenlijk voor heel veel dingen geldt.

  • Pure chocolade bevat flavanolen. Dit zijn antioxidanten die bijdragen aan een goede hartgezondheid.
  • Naast de antioxidanten bevat pure chocolade ook mineralen zoals ijzer, magnesium en zink.
  • Pure chocolade bevat minder suiker en meer cacao dan melkchocolade.
  • De flavonoïden die in deze chocolade zitten, helpen de bloeddruk te verlagen en de bloedcirculatie te verbeteren.
  • Ook heeft het een positief effect op de hersenen, wat helpt bij de concentratie en het geheugen en kan het stress verminderen, doordat pure chocolade de aanmaak van serotonine stimuleert, wat bijdraagt aan een goed humeur.
  • Tenslotte bevordert het een gezonde bloedsuikerspiegel.

Hoeveel pure chocolade per dag?

Uit onderzoek blijkt dat 10 gram pure chocolade met een hoog flavonoïdengehalte per dag gunstig kan zijn voor de elasticiteit van de bloedvaten. Pure chocolade bestaat uit verschillende ingrediënten. Over het algemeen bevat het cacaomassa, cacaoboter, cacaopoeder en suiker. Kies voor chocolade met zo min mogelijk ingrediënten: cacao, cacaoboter en een kleine hoeveelheid natuurlijke zoetstoffen. Ja, gezonde pure chocolade heeft een cacaogehalte van minimaal 70% en bevat weinig toegevoegde suikers.

Maar de beste antioxidanten krijg je binnen vanaf 85%. Maar mocht je dit te bitter vinden, is 60-70% cacao ook gewoon prima.

Als je echt op de gezonde tour wilt gaan, kun je het beste pure chocolade eten. Je krijgt door pure chocolade meer gezonde antioxidanten binnen en minder onnodige suikers en vetten.

Welke pure chocolade is gezond?

In pure chocolade zit veel cacao, polyfenolen en andere stoffen die positieve effecten hebben op onze gezondheid. De voedingswaarde van cacao is simpelweg erg hoog.

De rol van Nederland in de cacaogeschiedenis

In de geschiedenis van cacao speelt ook Nederland een belangrijke rol. Amsterdam groeide uit tot de grootste cacaohaven ter wereld en de Nederlander Casparus van Houten deed een belangrijke ontdekking. In de negentiende eeuw vond hij een chemisch proces uit, dat tot op de dag van vandaag wereldwijd gebruikt wordt.

Van Houten gebruikte hydraulische persen om het vet uit geroosterde cacaobonen te persen. De cacao bevatte hierdoor minder cacaoboter en de brokken die overbleven na persen, konden eenvoudig worden verpulverd tot poeder. Het poeder werd daarna behandeld met alkalische zouten, waardoor het poeder donkerder werd van kleur en milder van smaak.

Belangrijk was ook dat door het alkaliseren van het cacaopoeder, dit beter vermengd kon worden met water, waardoor het bereiden van chocoladedranken makkelijker werd, maar het ook op andere manieren gebruikt kon worden zoals bijvoorbeeld in chocoladepasta.

De cacaoboom en zijn omgeving

Cacaobomen groeien voornamelijk in tropische regio’s rond de evenaar. De cacaoboom gedijt in gebieden met warme tempraturen, hoge luchtvochtigheid en regelmatige regenval. De cacaoboom (Theobroma cacao) wordt geteeld in landen rondom de evenaar. De boom verdraagt het volle zonlicht niet zo goed en staat daarom vaak in de schaduw van andere bomen. De boom kan meer dan 50 jaar oud worden en wel 10 meter hoog. Wanneer de boom 4 tot 5 jaar oud is, gaat hij bloeien. De bloemen groeien bijna het hele jaar door direct op de stam of de dikke takken. De boom draagt dan ook constant vruchten, zo’n 30 tot 40 per jaar. De vruchten worden na de pluk opengebroken. In het vruchtvlees liggen gemiddeld 40 tot 50 bonen. Dat zijn dus per boom per jaar 1200 tot 2000 cacaobonen.

Nutriënten in cacao

De cacao in chocolade is niet alleen lekker, maar er zitten ook veel voedingsstoffen in cacao. Zo bevat cacao verschillende vitamines (E- en K-vitamine en de B-vitaminen) en mineralen. Cacao bevat bijvoorbeeld een hoog gehalte aan koper. Koper draagt bij tot de instandhouding van soepel bindweefsel, heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel, ondersteunt het immuunsysteem, ondersteunt het energieniveau, ondersteunt het ijzertransport in het lichaam en draagt bij tot een normale pigmentatie van huid en haar. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid koper voor volwassenen is 0,9 milligram per dag.

Cacao bevat ook veel ijzer en magnesium. Noten en zaden zijn bekende bronnen van magnesium en cacao staat bijna bovenaan de lijst van voedingsmiddelen die het meeste magnesium bevatten. Ook voorziet cacao ruim in de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid ijzer. Naast vitaminen en mineralen bevat cacao ook veel vezels. Een eetlepel cacao bevat ongeveer 2,5 gram vezels. Volwassen vrouwen wordt geadviseerd minimaal 25 gram vezels per dag te eten. Voor volwassen mannen is dat minimaal 30 gram per dag. Een eetlepel cacao op een dag draagt dus goed bij aan een gevarieerd en vezelrijk voedingspatroon, ook gezien het feit dat het belangrijk is om vezels uit verschillende typen voedingsmiddelen te eten.

In cacao zitten ook veel antioxidanten, met name flavonoïden. Deze stoffen die van nature aanwezig zijn in plantaardige voedingsmiddelen, spelen een belangrijke rol bij de groei van een plant en bij de bescherming tegen licht, hitte en oxidatie van een plant. Ook in het menselijk lichaam spelen antioxidanten een belangrijke rol. Ze beschermen het lichaam tegen vrije radicalen. Vrije radicalen zijn stoffen die continue ontstaan, bijvoorbeeld bij de afbraak van voedingsstoffen. Ze kunnen ook ontstaan door meer externe factoren zoals blootstelling aan de zon of roken. Een teveel aan vrije radicalen kan oxidatieve stress veroorzaken.

Hoe cacao te gebruiken in de keuken

Cacao kan op veel verschillende manieren worden gebruikt in de keuken. Zowel in (hartige) gerechten als in gebak en drankjes.

  • Voeg cacaopoeder toe aan je smoothies: Voeg een eetlepel cacaopoeder toe aan je smoothie voor een rijke, chocoladeachtige smaak zonder de toegevoegde suikers.
  • Gebruik cacaonibs als topping: Gebruik cacaonibs als knapperige topping op de yoghurt, havermout of op salades voor meer textuur en een extra dosis antioxidanten.
  • Bakken met cacao: Vervang chocolade of gezoet cacaopoeder in bakrecepten door puur cacaopoeder voor een gezondere variant van je favoriete gebak.
  • Probeer ook eens cacao in hartige gerechten: Cacao kan ook worden gebruikt in hartige gerechten, zoals chili of de bekende Mexicaanse saus Mole de Poblano, voor een diepe, complexe smaak.

Rauwe cacao versus verhitte cacao

Tegenwoordig kun je steeds meer rauwe chocolade kopen. De cacaobonen die gebruikt worden om deze chocolade te maken, zijn ongebrand en worden op een andere manier verwerkt tot poeder. Over het algemeen wordt aanbevolen om niet meer dan 20-30 gram rauwe cacao per dag te consumeren. Dit komt overeen met ongeveer 1-2 eetlepels cacaopoeder. Rauwe cacao bevat bioactieve stoffen en cafeïne.

In dit artikel heb je kunnen lezen dat cacao op twee verschillende manieren verkregen wordt. De rauwe cacaopoeder is onbewerkt en bevat daardoor veel goede voedingsstoffen. De mineralen zoals magnesium en ijzer zorgen voor energie en de fenylalanine zorgt voor een gelukkig gevoel. Bij de cacaopoeder die door middel van verhitting verkregen wordt, gaan er veel goede voedingsstoffen verloren.

Wil je een stuk chocolade als tussendoortje eten? Dan is het aan te raden chocolade met 85% cacao of meer te nemen. Dit is de meest gezonde chocolade.

Theobromine in chocolade

Chocolade bevat theobromine, dat vanaf 1,000 mg per dag schadelijk kan zijn. Voor mensen wordt theobromine als giftig beschouwd bij een dosis van 1.000 milligram theobromine per kilogram lichaamsgewicht. Op dit punt zou je het niveau bereiken dat toxicologen het LD50 niveau noemen, d.w.z. het punt waarop 50 procent van de testpopulatie tekenen van ziekte vertoont. Als we zeggen dat een gemiddeld mens 75 kilogram, zou je, om het niveau van toxiciteit voor theobromine, of theobromine vergiftiging, te bereiken, 75.000 milligram theobromine moeten eten.

Natuurlijk bevatten verschillende soorten chocolade wisselende hoeveelheden theobromine. Gemiddeld bevat melkchocolade veel minder dan pure. Melk en andere sterk bewerkte chocoladesoorten bevatten ongeveer 2,4 milligram van het toxine per gram chocolade. Donkere chocolade bevat ongeveer 5,5 milligram per gram. Een doorsnee volwassen mens moet dus ongeveer 75.000 milligram eten om op een giftig niveau te komen.

Alkaliseren van cacao

Cacao mengt slecht met water en smaakt bitter. De Nederlander Coenraad van Houten heeft daarom begin 19e eeuw een chemisch proces uitgevonden dat vandaag de dag Dutching wordt genoemd, omdat het procedé in Nederland is uitgevonden (1). We spreken ook wel van alkaliseren. Het wil zeggen dat cacaobonen worden behandeld met alkali (basische stoffen zoals kaliumcarbonaat of ammoniumwaterstofcarbonaat) (2). Door deze behandeling wordt de zuurgraad van de cacao verhoogd, scheiden de cacao en cacaoboter makkelijker, wordt de oplosbaarheid verhoogd, de kleur donkerder en de smaak zachter (3). Ondertussen verdwijnen tot wel 90% van de polyfenolen en wordt de antioxidantkracht sterk verminderd (4).

De meeste pure chocoladerepen in de supermarkt blijken volgens ons eigen onderzoek niet gealkaliseerd. Althans tot 85% dan, want vanaf 85% wordt de smaak te bitter en zeggen de fabrikanten toch een klein beetje gealkaliseerde cacao te gebruiken. Tony Chocolonely gaf we toe dat al hun chocoladerepen zijn gealkaliseerd, behalve de nieuwe 70% puur. Als reden voor het alkaliseren gaven de cacaopoederfabrikanten op dat hun cacao hier niet alleen milder door smaakt, maar vooral goed oplosbaar wordt in vloeistoffen zoals water en melk.

Conclusie

We kunnen wel concluderen dat cacao een veelzijdig ingrediënt is, boordevol waardevolle nutriënten. Natuurlijk moet hier wel bij gezegd worden dat je het met mate moet gebruiken. De basis voor chocolade is cacao.

Chocolade, menig persoon heeft er een haat-liefdeverhouding mee: lekker, maar je eet er snel te veel van. Een gemiddelde Nederlander eet zo’n 4,8 kilo per jaar! Hoe fijn is het dan als het ook nog eens gezond is? Als je de media mag geloven helpt chocolade je bij het afvallen en bij het voorkomen van hart- en vaatziekten.

Pure cacaopoeder lijkt, gezien de voedingswaarde, het gunstigst te zijn voor de gezondheid. De vraag of pure chocolade écht gezond is blijft vooralsnog onbeantwoord.

Cacao kan je gezondheid op verschillende manieren verbeteren. In dit artikel ontdek je alle gezondheidsvoordelen van cacao. Let op: Niet alle soorten cacao en chocolade zijn van dezelfde kwaliteit.

Cacao wordt terecht gezien als superfood [2] - zelfs in kleine hoeveelheden bevat het veel vitamines en mineralen, en kan het bescherming bieden tegen ernstige ziekten.

labels:

Zie ook: