Voor veel chocoholics is het een herkenbare situatie: je staat te treuzelen voor het chocoladeschap in de supermarkt, twijfelend tussen smaken en keurmerken. Uiteindelijk druk je je sluimerende schuldgevoel weg door voor de verpakking te kiezen met de meeste ‘eerlijke’ logo’s erop. Maar kun je er wel zeker van zijn dat de reep in je karretje helemaal eerlijk is geproduceerd?

De Keurmerken Onder de Loep

Op Tony’s Chocolonely staat Fairtrade, op een KitKat staat UTZ en op een Mars staat het groene Rainforest Alliance kikkertje. De keurmerken Fairtrade, UTZ en het Rainforest Alliance zijn de grootste keurmerken in de Nederlandse cacaowereld. Ze zijn allemaal opgericht om de (cacao)industrie in zekere mate duurzamer te maken. Als je chocola met zo’n keurmerk koopt, weet je dat de cacao aan bepaalde eisen rondom productie, werk- en leefomstandigheden van boeren, milieu, en dierenwelzijn voldoet. Onafhankelijke partijen controleren of deze eisen ook echt worden nageleefd.

Fairtrade

Fairtrade werd in 1988 in Nederland opgericht als Max Havelaar. Dit keurmerk richt zich op de boeren en de arbeiders op de plantages. Met het extra geld dat consumenten voor Fairtrade chocola betalen, probeert het keurmerk eerlijke handel en de positie van deze producenten te versterken.

Dat gebeurt op twee manieren. Bovenop die hogere prijs krijgen boeren ook een vaststaande premie. Boerencoöperaties bepalen zelf hoe ze die premie willen besteden. Eind 2018 besloot Fairtrade zowel de minimumprijs als de premie met twintig procent te verhogen.

Als je in de winkel chocolade koopt met het Fairtrade-logo, dan weet je dus zeker dat voor de cacao uit die reep een minimumprijs is betaald. Maar: “Dat is het absolute minimum. Liever zou Fairtrade zien dat chocoladefabrikanten cacaoboeren de ‘leefbaar-inkomen-referentieprijs’ betalen.

Het keurmerk Fairtrade is al een tijd bezig om cacaoboeren een prijs te garanderen die daar wel voor zorgt. Die komt neer op 3 dollar per kilo. Dat bedrag is gebaseerd op de living income benchmark, een graadmeter van wat een boerenfamilie in een bepaalde regio moet verdienen om in de basisbehoeften te kunnen voorzien. Denk aan kosten voor voedsel, huisvesting, kleding, medische zorg, scholing, transport en een financiële buffer. Ook de kosten voor de teelt worden meegenomen.

Volgens die berekening zou een boer in Ivoorkust 5526 dollar (bijna 5000 euro) per jaar moeten verdienen om zijn gezin te onderhouden. Maar slechts een handjevol merken, waaronder Tony’s Chocolonely, betaalt nu al die referentieprijs. De rest van de merken met Fairtrade-logo betaalt te weinig om een leefbaar inkomen te kunnen verdienen.

UTZ Certified

In 2002 zette het bedrijf Ahold Delhaize en een koffieproducent uit Guatemala het keurmerk UTZ op. UTZ is opgericht vanuit de industrie en heeft mede daardoor een focus op productie. Het richt zich op goede teeltmethoden, betere werkomstandigheden en zorg voor de natuur. Met een premie van ongeveer 9 dollarcent per kilo zit UTZ ver onder de premies van andere keurmerken.

Anders dan bij Fairtrade staat de premie bij UTZ niet vast. De boer of de coöperatie onderhandelt zelf met de eerste koper over de hoogte van de premie. UTZ gelooft namelijk dat premies een aanvulling moeten zijn op, en geen vervanging voor, redelijke prijzen. De boer en eerste koper onderhandelen met elkaar over de verkoopprijs, het volume en de kwaliteit. In die onderhandelingen krijgt de prijs vorm.

UTZ werkt niet alleen samen met coöperaties maar ook met individuele boeren. Als ze hun cacao aan een afnemer verkopen, kan dat voordelig uitpakken, omdat boeren de volledige premie mogen houden. Op coöperatie-niveau komt de premieverdeling overeen met die van Fairtrade. Een deel gaat naar de boeren en een ander deel gaat naar zakelijke kosten en investering in verbetering van de productie. UTZ laat coöperaties vrij bij het maken van die verdeling maar wil wel dat aangesloten boeren van de premie profiteren.

UTZ wordt nog groter, want onlangs fuseerde het met het Amerikaanse Rainforest Alliance. Tot 2022 kun je het UTZ logo nog wel op je chocoladereep tegenkomen. In 2019 zullen de twee keurmerken samen nieuwe standaarden bekend maken.

Rainforest Alliance

Rainforest Alliance werd opgericht om het kappen van regenwouden in te perken. Keurmerken bestaan al sinds de jaren ‘80.

De Harde Realiteit Achter de Keurmerken

Terwijl veel bedrijven en overheden al jaren werk maken van verduurzaming van de cacaoteelt, blijven grote resultaten uit. De relatief kleine inzet is een druppel op de gloeiende plaat. Daar komt bij dat alle inzet vrijblijvend is. Niemand is verplicht om de problemen op te lossen. Bijna alle chocolade die je in de supermarkt koopt, is oneerlijk.

De Cacao Barometer 2018, opgesteld door een netwerk van ngo’s als Solidaridad, Hivos en Oxfam Novib, stelt dat je je als consument weinig illusies moet maken over de keurmerken op je chocoladereep. “Geen enkele standaard heeft significant kunnen bijdragen aan een leefbaar inkomen voor de boeren, of hen uit de structurele armoede kunnen halen. Het gemiddelde inkomen van de gecertificeerde cacaoboeren ligt weliswaar ietsje hoger, maar de totale impact is relatief klein.

Ook uit nieuw onderzoek van milieu-econoom Yuca Waarts van de Universiteit Wageningen blijkt dat een keurmerk er niet of nauwelijks voor zorgt dat cacaoboeren minder arm worden. “Het gezinsinkomen neemt vaak wel wat toe, maar onvoldoende om de boeren boven de armoedegrens uit te laten komen”, verklaart Waarts.

Tussen de 20 en 60 procent van de cacao die als gecertificeerde cacao werd geproduceerd, wordt niet verkocht als gecertificeerde cacao, stelt de Cacao Barometer.

Kinderarbeid en Armoede: Een Vicieuze Cirkel

Zo’n anderhalf miljoen kinderen werken in de cacaoteelt in Ivoorkust en Ghana. En niet zelden doen ze risicovol werk. Veel cacaoboeren hebben geen toegang tot financiering, hulpmiddelen en kennis voor hun bedrijf. Dit maakt cacaoteelt weinig aantrekkelijk voor de jonge generatie, wat vooral een uitdaging is in West-Afrika.

De lage prijzen werken kinderarbeid in de hand. Boeren hebben geen geld om arbeidskrachten in te huren en zien zichzelf gedwongen om hun kinderen in te zetten. Zelfs als je chocolade koopt met een keurmerk heb je geen garantie dat deze vrij is van kinderarbeid.

Treff en controleurs van Fairtrade wél kinderen aan op de plantage, dan betekent dat niet dat een boer direct het keurmerk verliest. “Dan gaan we samen met de boer kijken wat er moet gebeuren om de situatie te verbeteren. Het is de droom van iedere ouder dat zijn kinderen naar school kunnen. Maar soms is het bittere noodzaak dat ze hun kinderen toch op de plantage laten werken. Anders heeft het gezin geen eten.

Armoede is nog steeds de regel - niet de uitzondering - voor miljoenen cacaoboeren en hun gezinnen. Met alleen technische maatregelen kunnen we armoede niet oplossen.

Wat Kun Je Zelf Doen?

Kies voor duurzaam gecertificeerde chocolade zoals Biologisch, FairTrade en Rainforest Alliance. Vaak is dat een stap in de goede richting, maar verwacht geen wonderen. Ga eens na of jouw partij wetgeving steunt voor gepaste zorgvuldigheid van bedrijven die cacao of chocolade inkopen.

Milieu-econoom Waarts gelooft niet dat versterking van de keurmerken het ei van Columbus is. “Een deel van de cacaoboeren heeft zo weinig land dat ze er nooit een leefbaar inkomen uit kunnen halen, hoe hoog de prijs of de productiviteit ook is.”

Landhervorming kan voor hen een oplossing zijn, stelt Waarts. “Wanneer deze boeren hun land verkopen of verpachten, kan dat andere boeren weer kansen geven.

Waarts aarzelt even. “Ja, ik zou toch gaan voor chocolade met een keurmerk. Je hebt dan meer kans dat de boeren ondersteuning hebben gekregen”, aldus de onderzoeker.

Wie de boeren wil helpen, kan beter méér chocolade kopen.

Alternatieven voor Supermarktchocolade

Voor eerlijke & duurzame chocolade moet je, in ieder geval momenteel, niet in de supermarkt zijn. De reden van dit onderscheid: de chocolades uit de supermarkt komen ongeveer allemaal van een paar dezelfde bedrijven. Ja, er staan verschillende merkjes op, maar ze worden vaak gewoon gemaakt in de paar zelfde fabrieken en komen van wat ze noemen ‘big cacao’, van grote miljardenbedrijven. Bedrijven die met elkaar de wereldcacaomarkt in handen hebben. Met goedkope cacao uit Ivoorkust gemaakt. Daar waar het meeste misstanden zijn, en zelfs in 2017 nog kinderarbeid voorkomt.

Er is echt wel andere, eerlijke en goede chocolade. Van kleine bedrijven van hardwerkende en super ambitieuze mensen. Mensen met hart voor chocolade, mensen die de wereld willen veranderen, die willen laten zien dat het anders kan. Dan hebben we het oa over bean to bar chocolade, vanuit een filosofie waarbij directe handel (direct trade)en transparantie voorop staat.

Waar vind je die eerlijke chocolade?

  • Biowinkels & wereldwinkels: In de winkels van WAAR, Marqt en bij de Ekoplaza liggen bijvoorbeeld de chocoladerepen van het Amsterdamse Chocolatemakers, een merk dat het wel écht anders aanpakt.
  • Speciaalzaken & chocoladewinkels: Er zijn echt wel heel wat speciaalzaken waar je terecht kan voor chocolade die verder gaat dan fairtrade. Te denken valt aan koffiewinkels, barretjes en andere speciaalzaken.
  • Online chocolade webwinkels: Hoewel een enkele ‘offline’ chocoladewinkel uitblinkt met een prachtig en breed assortiment zul je bij speciaalzaken of biowinkels vrijwel altijd een beperkt aanbod vinden.

Ethische Beoordeling van Chocolademerken

Ethical Consumer beoordeelt uiteenlopende consumentenproducten op hun maatschappelijke impact. Ze doen dat al ruim dertig jaar en hebben daar een gedetailleerde methodiek voor ontwikkeld. Standaard krijgen bedrijven 7 punten op een schaal van 10. Bij positieve producteigenschappen zoals een langere levensduur, een eerlijk bedrijfsethos of een duurzame certificering kan een product, merk of bedrijf maximaal 10 punten krijgen.

Hieronder volgt een tabel met de beoordeelde chocola, inclusief beste koop (best buys) en aanbevolen koop (recommended buys). Best Buys worden bepaald door de redactie van Ethical Consumer op basis van het onderzoek dat ze heeft uitgevoerd, het scoresysteem en het unieke inzicht in de zaken.

Heeft de chocolade toegevoegde waarde bij de bron (aangeduid met S in onze tabel)? Dit betekent chocolade die gemaakt is in hetzelfde land waar de cacaobonen geteeld werden. Is de cacao Fairtrade International of Rainforest Alliance gecertificeerd?

De BEST BUYS worden door de redactie bepaald op basis van het onderzoek dat we hebben uitgevoerd, het scoresysteem, en het unieke inzicht in de onderwerpen dat ons redactieteam heeft. 9 van de 10 keer zal dit het merk (of de merken) zijn die bovenaan in de tabel staan, maar soms scoort een ethisch bedrijf dat echt innovatief is, minder goed in ons rigide scoresysteem. Daarvoor gebruiken we de BEST BUY en AANBEVOLEN-sectie om dit toe te lichten.

Tony’s Chocolonely is toonaangevend als het om het eerlijker maken van de chocolade-industrie voor boeren. Divine en Cocoa Loco zijn Fairtrade gecertificeerd, maar alleen value-added-at-source (chocolade maken in het land waar de cacao wordt verbouwd) of veganistische merken met een adequaat cacaobronnenbeleid kunnen BEST BUYS zijn.

Omdat er zoveel chocolademerken op de markt zijn, hebben we supermarkten niet opgenomen in deze gids. Maar in onze laatste ethische gids voor supermarkten werden Waitrose en Coop aanbevolen.

Als je de winst uit gulzige Europese handen wilt nemen (terwijl je nog steeds kunt genieten van echte chocolade), dan kun je dat doen met value-added-at-source (VAS)-chocolade.

De Impact van Ontbossing en Agroforestry

Ontbossing, klimaatverandering en het gebruik van landbouwchemicaliën veroorzaken veel problemen. De extreme armoede leidt ook tot enorme milieuproblemen, zoals grootschalige bomenkap. Tussen september 2016 en februari 2017 stortten de prijzen van cacao in als gevolg van overproductie. Dat zorgde pijnlijk genoeg alleen maar tot verdere uitbreiding van de cacaoteelt om het inkomen op peil te houden. In het rapport Chocolate’s Dark Secret waarschuwen onderzoekers van de Amerikaanse milieuorganisatie Mighty Earth dat er zonder ingrijpen in 2050 geen bos meer over is in Ivoorkust en Ghana.

Ghana en Ivoorkust hebben ongeveer 94% en 80% van hun bossen verloren in de afgelopen 60 jaar, waarvan een derde om plaats te maken voor cacao. Ongeveer 40% van de Ivoriaanse cacao komt uit beschermde bosgebieden, waardoor het technisch illegaal is.

Er wordt gehoopt dat agroforestry een deel van de oplossing zou kunnen zijn. Dit betekent cacao verbouwen onder gematigde schaduw (zoals het bladerdak van het regenwoud) in plaats van volle zon. Bedrijfsrapporten staan vol met Agroforestry Actieplannen en aantallen uitgedeelde zaailingen. Maar de overlevingskansen van de gedistribueerde bomen is minder dan 2%. Sommige NGO’s zien dit als een gebied waarin meer investeringen van bedrijven een positieve zaak is die meer impact zou kunnen hebben in de toekomst.

labels: #Ei

Zie ook: