In een wereld van overvloed, waar voedsel in overvloed aanwezig is, worden keuzes voor voeding vaak niet meer bepaald door genot en boerenverstand, maar door andere overwegingen.

Religieuze Spijswetten en Voedingsregimes

Veel religies kennen streng beperkende spijswetten, zoals het verbod op varkensvlees, schaaldieren of alcohol. Niettegenstaande de pogingen van gelovigen, is voor deze wetten geen rationele basis te vinden. Het voedselaanbod wordt opgedeeld in Toegestaan en Niet-toegestaan. Gelovigen dienen te streven naar de pool die halal of koosjer is. Dat streven gaat gepaard met een afkeer van de andere pool van de dichotomie.

Haram of niet-koosjer voedsel wordt dan als onrein ervaren, zodat de dichotomie Toegestaan-Niet-toegestaan, samenvalt met de dichotomie Rein-Onrein. Zo is onrein een van de betekenissen van haram, en krijgt Noach van God de opdracht om van het reine vee zeven paar in zijn ark te laden terwijl van het onreine vee slechts één paar mee mocht (Genesis 7:2). En omdat het bloed van schildluizen wordt gebruikt om voeding rood te kleuren, mogen rode M&Ms niet mee in een zakje koosjere chocolade pindas.

Dichotomieën zijn sterke en overtuigende ordeningsprincipes. De wereld wordt verhelderend opgedeeld in Rein-Onrein, Goed-Kwaad, Goddelijk-Duivels en Hemel-Hel, en daarmee is klip en klaar wat een mens te doen: Streef het reine na, en houd u verre van alles wat onrein is, zoals varkens of waterdieren zonder vinnen of schubben. Qua logische vorm verschilt het rituele wassen nauwelijks van het in sommige kringen zo populaire sapvasten, dat uiteraard ook kan worden aangeduid als detoxen, ontgiften, je ontdoen van onreine elementen.

Door die associatie met reinheid en onreinheid, goed en kwaad, is het navolgen van spijswetten niet slechts een vorm van geloven, maar tegelijkertijd een manier om je te verlossen van kwade elementen die je van het Hogere Goddelijke, Geestelijke af zouden kunnen houden. Mensen kunnen hun geestelijke kwaliteiten pas dan volledig ontplooien wanneer ze gereinigd zijn van de afvalstoffen van te veel suikers, vetten en zouten die zich ophopen in hun onderbuik. Daarmee worden spijswetten wetten die voor de gelovigen én ongelovigen een geestelijke superioriteit behelzen.

Dus al vallen de religieuze connotaties weg, in een seculariserende samenleving wordt de logica van spijswetten gehandhaafd.

De Goddelijkheid van de Natuur

Naast een ethische dichotome ordening speelt, zeker in westerse samenlevingen, nog een andere religieuze kracht een rol bij het denken over voeding. In de drie grote monotheïstische religies is het God die de wereld heeft geschapen. Aangezien God in alle opzichten perfect is, is de door God geschapen wereld in beginsel ook perfect. De imperfecties, het kwaad, het lijden en de pijn in de wereld zijn ontstaan door het toedoen van mensen. Nog slechts een enkeling gelooft in religieuze scheppingsverhalen, maar het geloof in de Goddelijkheid van de natuur, dat wil zeggen een inherent goede, schone natuur, is nog altijd wijdverbreid.

Derhalve blijft de Natuur onbesmet en onschuldig, ondanks dat planten zich met, soms zware, gifstoffen beschermen tegen vraat, dat het op de aarde wemelt van bloeddorstige roofdieren en dat virussen en bacteriën strikt genomen de baas zijn.

Bewerkt Vlees

Dit geloof in een paradijselijke natuur wordt gecombineerd met de dichotome logica Rein-Onrein, zoals bij alle hypes rond bewerkt voedsel. Ik zal me ter uitleg beperken tot het vertoog rond bewerkt vlees (processed meat). Er bestaat geen duidelijke definitie van bewerkt vlees, en strikt genomen kan een dier niet in stukken bij de slager komen te liggen, zonder dat het is bewerkt. Bij bewerkt vlees lijkt het te gaan om vlees dat gerookt, gedroogd of gezouten is, of waar chemicaliën aan zijn toegevoegd, zoals conserveermiddelen. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat bewerkt vlees niet koosjer is. Dat is logisch, want hoe intensiever de natuur door mensenhanden wordt beroerd, hoe minder rein ze wordt, en als dat proces maar vaak genoeg wordt herhaald ontstaat er vanzelf voedsel waar je kanker van krijgt.

Van alle menselijke vormen van ingrijpen in de natuur spreekt genetische modificatie het meest tot de dichotome verbeelding. Genetische modificatie is een nietsontziend ingrijpen in de schepping, het door God verordonneerde bouwplan.

De Rol van Disney en Veganisme

Het beeld van een paradijselijke onbesmette natuur is de afgelopen vijftig jaar verder versterkt door Walt Disney. In zijn films staan de dieren voor het Goede, het Goddelijke, en personifiëren mensen het Kwaad. Op de site van Vegan Society wordt in ethische termen uitgelegd waarom vegetarisme niet voldoende is: alle dierlijke producten eisen immers onschuldige slachtoffers. Ethische eieren en zuivel bestaan domweg niet.

Vlees, gevogelte, vis, suiker, vet, zout, smaakversterkers, bewerkingen als roken, frituren, marineren en bakken, ze bieden allemaal ongekende mogelijkheden tot genot, zelfs of juist in grote hoeveelheden. En daarom zijn ze Onrein. In religies, alle hedendaagse religies, draait het immers om de geest. Genot is te lichamelijk, te veel verbonden met het onderlichaam, sappen en uitwerpselen, vergelijkbaar met menstruatie. Hoe lekker een broodje shoarma na een avondje stappen ook kan zijn, de volgende dag moet je je vies voelen. Na copieuze kerstmaaltijden en oliebollen moet een periode van reiniging, dieet en vasten volgen.

Copieuze Maaltijden en Gezondheid

’De tijd van de copieuze maaltijden met loodzware roomsausen, waarbij ieder na uren tafelen bolrond de dis verlaat, is definitief voorbij.’ We dienen gezond te eten, maar we willen wel gastvrij blijven en mensen uitnodigen. Het leven moet ook een beetje gezellig blijven, tenslotte.

Nederland schuift de komende dagen aan voor het kerstdiner. Eerste en Tweede Kerstdag, en soms ook Derde en Vierde Kerstdag schuiven wij en masse overvloedige maaltijden naar binnen. Gevolg: een opgeblazen gevoel, oprispingen, brandend maagzuur, zweten en hartkloppingen. Het zijn onze miljarden darmbacteriën die zich tegoed doen aan die copieuze maaltijden, en daarvan héél veel winden laten én vocht afscheiden.

We eten met Kerstmis vaak voeding waar én veel vetten én veel eiwitten én veel koolhydraten in zitten. We eten dus een combinatie van voedingsstoffen die volledig uit het lood is geslagen. En door sociale druk blijven we dooreten, al hebben we eigenlijk genoeg. Tel daarbij de wijntjes en biertjes waarmee we de maaltijd doen vergezellen, en het einde is zoek.

labels:

Zie ook: